Upp í vindinn - 01.05.2011, Qupperneq 54

Hugmynd af Merrókerfi höfuðborgarsvæðisins. Lengd þess er um 27 km eða um það bil þrefaic meðalcal
Mecró kerfi borganna sem caJin eru í cöfíu 1.
ræða samgöngumál opinberlega. Þá höfðu
nokkrar framkvæmdir, aðallega brýr á nokkur
stærstu vatnsföll landsins, orðið að veruleika.
Og ekki má gleyma að síminn hafði komið til
landsins, gasstöð var byggð í Reykjavík og ekld
langt í virkjun Elliðaánna. I blöð og tímarit var
skrifað um járnbrautir og meira að segja eitt
tímarit var stofnað til að fylgja eftir svoköll-
uðu járnbrautarmáli, Eimreiðin, sem Dr. Valtýr
Guðmundsson varð ritstjóri fyrir og blandaði sér
í framhaldinu verulega í stjórnmál landsins um
aldamótin 1900.
Eina járnbraudn sem lögð var á íslandi, ef
frá eru taldir einstakir teinar á lóðum dráttar-
brauta og einhverra slíkra fyrirtækja, var þegar
Reykjavíkurhöfn var byggð á árunum 1913-
17. Þá var stórgrýti úr Öskjuhlíðinni flutt á
Séð inn í vagn einnar lescarinnar í Kaupmannahafnar Mecró.
Mikil vinna fór í að hanna innréccingar í vagnana cil að gera
þá sem þægilegasca fyrir nocendur. Danir Ieggja cöluverc upp
úr þvísem þeir kalla „hygge sig“ og má snara á íslensku með
að hafa það gocc. Ekki ber á öðru en að vel fari um farþegana.
vögnum úr austurhlíðum hæðarinnar, nokkurn
veginn þar sem nú er Keiluhöllin, meðfram
þáverandi austurjaðri bæjarins, nærri því sem
nú er Snorrabraut, og með ströndinni að gömlu
höfninni. Voru tvær endasöðvar á þessari línu á
sitt hvorum enda hafnarinnar. Heimstyrjöldin
fyrri batt enda á allar fyrirætlanir um frekari
járnbrautir á Islandi, en fyrir stríðið voru all
margar hugmyndir ræddar, mælingar gerðar, m.a.
á snjóalögum og landhalla, og skýrslur skrifaðar.
Engar járnbrautir voru samt lagðar og kröftunum
nær eingöngu beint að vegagerð á landi þegar
friður var kominn á efdr 1918. (Pálmi Eyjólfsson,
1998).
Strætisvagnar Reykjavíkur hf. voru stofnaðir
árið 1931 og þrátt fyrir margs konar breyting-
ar á rekstrarformi og stækkun svæðisins, sem
fyrirtækið þjónar, þá er það enn sem fyrr strætis-
vagnafélag, sem flytur farþega gegn gjaldi
um götur höfuðborgarsvæðisins í tiltölulega
stórum strætisvögnum. Allt fram á seinni hluta
aldarinnar síðustu voru sveitarfélögin á svæðinu
nokkurn veginn án samvinnu í samgöngumálum
og reyndar fleiri málum.
Með stofnun samtaka sveitarfélaga á höf-
uðborgarsvæðinu 1976 og síðar stofnun
Skipulagsstofu höfuðborgarsvæðisins, sem
starfaði 1980-1987, jókst samstarf sveitar-
félaganna mikið. Alþingi samþykkti þings-
ályktunartillögu 1985 um að láta fara fram
könnun á hagkvæmni þess að samræma rekstur
almenningsfarartækja á höfuðborgarsvæðinu og
Fyrsca eincak afEimreiðinni, prencað í
Kaupmannahöfn 1894.
gera langtímaáætlun um samgöngur á svæðinu.
Aðeins fyrri hluti þessarar ályktunar var fylgt
eftir með útgáfu áfangaskýrslu ári síðar, en
niðurstaðan varð þó sú að byggðasamlagið
Almenningsvagnar var stofnað og sá það um
almenningssamgöngur fyrir sveitarfélögin utan
Reykjavíkur og Setjarnarness allt til þess að
samlagið sameinaðist Strætisvögnum Reykjavíkur
árið 2001. Núna heitir fyrirtækið Strætó bs., og
er byggðasamlag sjö sveitarfélaga á svæðinu (sótt
á heimasíðu Strætó bs., 2011).
Ymsar ástæður eru fyrir því að litlar breyting-
ar hafa orðið á tækni almenningssamgangna á
hér á landi, allt síðan þær hófust. Nefna má að
jarðefnaeldsneyti hefur verið, þrátt fyrir allt, afar
ódýrt nær allan tímann. Einkabíllinn fékk mikið
lof í skipulagsáætlunum og lengi framan af þóttu
ókostir bílaumferðarinnar ekki tiltalcanlega miklir.
Þá voru litlar breytingar í þessum efnum erlendis
og meira að segja hjá þeim sem við tókum helst
mið af, Dönum, áttu sporbundnir fólksflutningar
mjög undir högg að sækja. Þá var það ljóst að
kostnaður við almenningsflutninga í þéttbýli
var mikill og fargjöld stóðu elcki undir honum.
Augljóslega komu alls ekki til mála dýrar lausnir
á borð við sporbundnar almenningssamgöngur,
svo ekki séu nefndar jarðlestir.
Samt skutu upp kollinum af og til tillögur
um sporbundnar almenningssamgöngur á
höfuðborgarsvæðinu en einkum þó varðandi
léttlestir og þá jafnvel léttlestir milli Kefla-
víkurflugvallar og Reykjavíkur, líkt og sums
staðar erlendis. Léttlestin milli flugvallarins á
Gardermoen og miðborgar Osló var þar helsta
yA^R1I/DfyV
KiTSTJÓRl:
Dr. valtýr guðmundsson.
54 ..upp í vindinn