Upp í vindinn - 01.05.2016, Blaðsíða 39

Blágrænar
ofanvatnslausnir
Eyrún Pétursdóttir
Meistaranemi í Umhveríis-
verkfræði við Háskóla íslands
Ofanvatn er samheiti yfir allt það
regnvatn og leysingavatn sem
rennur á yfirborðinu. í náttúrunni
sogast 95% af þessu vatni ofan í
jarðveginn nálægt þeim stað þar
sem það kemur niður. Eftir því
sem byggð verður þéttari minnkar
hlutfall gegndræps yíirborðs og
sífellt minna af ofanvatni kemst því
ofan í jarðveginn. Við þetta eykst
rennsli ofanvatns ofanjarðar (Alta,
2016). Hin hefðbundna leið til að
losna við ofanvatnið er að veita því
ofan í fráveitukerfi neðanjarðar og
flytja það burt. Þessi meðhöndlun á
ofanvatninu getur hins vegar skapað
ýmis vandamál. Grunnvatnsborð
og vatnsborð í ám og vötnum nærri
byggð á t.a.rn. á hættu að lækka með
tilheyrandi áhrifum á vistkerfi og
vatnsbúskap. I miklum rigningum
geta kerlin átt erfitt með að anna
aukinni eftirspurn sem getur leitt til
flóða. Þétting byggðar og hækkandi
sjávaryfirborð vegna hlýnunar
jarðar (bráðnun jökla) (Anna Heiður
Eydísardóttir, 2015) eykur svo enn
meir álag á þessi hefðbundnu kerfi
(Vistbyggðarráð, 2014).
Góð og sannreynd lausn á
þessum vandamáli er blágrænar
ofanvatnslausnir. Blágrænar
ofanvatnslausnir meðhöndla ofanvatn
líkt og hefðbundnu kerfin, en á
mun sveigjanlegri máta og eiga því
auðveldara með að takast á við aukið
vatnsmagn. Innleiðing þeirra myndi
því minnka álagið á hefðbundnu
kerfin (Ballard o.fl., 2015). Blágrænar
ofanvatnslausnir herma eftir hinu
náttúrulega vatnsferli og stuðla
þ.a.l. að heilbrigðum og sjálfbærum
vatnsbúskap. Þetta er gert með því
að leyfa eins mikilli ofankomu og
hægt er að síast ofan í jörðina á þeim
stað eða nálægt þeirn stað þar sem
hún kemur niður. Lausnir sem eru
notaðar við þetta eru t.d. græn þök,
síunarræmur, regngarðar og almennt
gropinn jarðvegur. Því ofanvatni, sem
ekki kemst niður í jarðveginn nálægt
uppkomustað, er beint inn á keðju af
blágrænum ofanvatnslausnum, n.k.
lagnakerfi ofanjarðar. Hér heldur
ofanvatnið áfram að síast ofan í
jörðina. Blágrænar ofanvatnslausnir,
sem notaðar eru við þetta, eru t.d.
svelgir, tjarnir, lækir og sýki. Neðst
í ferlinu er síðan því ofanvatni, sem
enn er eftir ofanjarðar, safnað saman í
t.a.m. settjörnum eða votlendi. Þaðan
er því síðan hleypt út í næsta viðtaka
á sama hraða og myndi eiga sér stað í
náttúrunni (Essex county
council, 2014).
Blágrænar ofanvatnslausnir hafa
auk þess marga aðra kosti fram yfir
hefðbundnar ofanvatnslausnir. Þær
stuðla að náttúrulegri hreinsun vatns
og sumar gerðir geta jafnvel verið
hannaðar sérstaklega til að fjarlægja
ákveðnar gerðir mengunarefna
úr vatninu (Mayer of London,
2015). Með auknu aðgengi að vatni
ofanjarðar auka þær og viðhalda
líffræðilegum fjölbreytileika í
borgarumhverfinu en vatn er eitt af
undirstöðuatriðum þess að plöntur
og dýr geti þroskast og vaxið
(Graham, A., Day, J., Bray, B.,
and Mackenzie, S., 2012). Einnig
skapa þær og viðhalda fjölskrúðugu
umhverfi og stuðla þannig að betri
lýðheilsu og auka gæði svæða.
Blágrænar ofanvatnslausnir geta
auk þess aukið loftgæðin, dregið
úr hávaða og aukið fegurðar- og
notagildi almenningsrýma fyrir
almenning að upplifa og njóta.
Byggingar- og rekstrarkostnaður
blágrænna ofanvatnslausna er einnig
minni en kostnaður við hefðbundnar
ofanvatnslausnir (Ballard o.fl., 2015).
Blágrænar ofanvatnslausnir eru ekki
alveg nýjar af nálinni hér á landi.
Þær hafa verið innleiddar í kringum
39