Læknablaðið - 01.11.2023, Qupperneq 46

530 L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109
A Ð S E N T E F N I
Frumkvöðlastörf Guðmundar Sigurðssonar
Vandaliðuð sjúkraskrá – upphaf tölvufærslu í heilsugæslu
Stefán Þórarinsson
fyrrverandi héraðslæknir og
framkvæmdastjóri lækninga
Heilbrigðisstofnunar
Austurlands
Sveinn Magnússon
fyrrverandi yfirlæknir
Heilsugæslunnar í Garðabæ
og skrifstofustjóri í heilbrigðis-
og velferðarráðuneytinu
Jóhann Ág. Sigurðsson
heilsugæslulæknir í Efstaleiti,
fyrrverandi prófessor í
heimilislæknisfræði í HÍ og NTNU-
háskólanum í Þrándheimi
„To deal with frustrations in every phase
of medical action, it will be necessary to
develop more organized approach to medical
records … and more positive attitude about
computers in medicine“1
Laurence L. Weed
Um miðja síðustu öld var ljóst að úrbóta
var þörf við skráningu sjúkragagna, en
hún hafði lengst af verið tilviljanakennd
og erfitt fyrir lækna að fá á skömmum
tíma heildaryfirsýn yfir heilsufars-
sögu sjúklinga sinna. Upp úr 1970 jókst
áhugi á notkun og þróun vandaliðaðrar
sjúkraskrár (problem oriented medical
record). Markmiðið var ekki eingöngu
að hanna aðgengilega sjúkraskrá. Raf-
rænni tækni fleygði ört fram á þess-
um tíma og frumkvöðlum var ljóst að
gott „bókhaldskerfi“ væri nauðsynlegt
til að tölvur gætu síðar nýst við raf-
ræna skráningu og úrvinnslu sjúkra-
gagna. Hér er fjallað um brautryðj-
andastarf Guðmundar Sigurðssonar
læknis á Egils stöðum við hönnun á
vandaliðaðri sjúkraskrá sem var síðar
forsenda agaðrar tölvufærslu hennar í
heilsugæslu.
Guðmundur Sigurðs­
son heilsugæslulæknir á
Egils stöðum, síðar á Sel­
tjarnarnesi og Hólmavík,
var frumkvöðull vanda­
liðaðrar sjúkraskrár og
tölvu færslu heilsufars­
upplýsinga í heilsugæsl­
unni.2,3 Hann flutti til
Egilsstaða árið 1971
ásamt fjölskyldu sinni
og tók við Austur­Egils­
staðalæknishéraði, þá 28
ára að aldri. Fyrir austan
tók á móti honum Þorsteinn Sigurðsson
héraðslæknir í Norður­Egilsstaðahéraði,
57 ára.3 Starfsaðstaða þeirra var í sitt­
hvoru húsinu við sömu götu.
Ómarkviss skráning og af skornum skammti
Guðmundur hafði í starfsnámi sínu á
sjúkrahúsunum í Reykjavík kynnst hin­
um þykku og óskipulögðu sjúklinga­
möppum sem erfitt og seinlegt var að
ná yfirsýn yfir. Ekki tók betra við þegar
komið var til Egilsstaða, engin eiginleg
sjúkraskrá einstaklinga var til staðar
heldur einungis handskrifuð spjaldskrá
með bólusetningakortum, önnur með
slitróttum stofunótum og svo aðsend
læknabréf sér í möppu. Þessu var svip­
að farið víðast hvar annars
staðar hjá héraðslæknum,
þeir bjuggu í miklu nábýli
við íbúana, þekktu þá vel og
hefð bauð ekki annan skrán­
ingarmáta.
Í ljósi upplausnar hins
gamla héraðslæknakerfis
og krafna nýrra tíma, blasti
við að þessi skráning var
alls ófullnægjandi, enda
gaf hún takmarkaða mynd
af samskiptum íbúanna við
heilbrigðisþjónustuna. Úrbóta
var þörf, ekki síst í ljósi þess að í upphafi
áttunda áratugarins var að rísa á Egils­
stöðum læknamiðstöð fyrir samstarf
beggja læknanna og fleiri heilbrigðis­
stétta. Stöðin hafði lengi verið baráttu­
mál Þorsteins.3 Læknamiðstöð þessi
féll síðar alveg að því vinnulagi sem
einkenna skyldi starf heilsugæslustöðva
samkvæmt þeim róttæku breytingum á
heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa sem
lög um heilbrigðisþjónustu nr. 56/1973
gerðu ráð fyrir.
Könnun á læknisþjónustu á
landsbyggðinni 1974
Við gildistöku laganna um stofnun
heilsugæslustöðva 1. janúar 1974 lá
Guðmundur Sigurðsson
(1942-2016)
Fyrsta grein af þremur um fyrstu skref heilsu-
gæslulækna inn í rafræna sjúkraskrá. Næstu
greinar verða birtar í desember og janúar.