Læknablaðið - 01.11.2023, Blaðsíða 47

L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109 531
aðeins fyrir ein umfangsmikil en aft­
urskyggn rannsókn frá Hvammstanga­
héraði eftir Helga Valdimarsson og
félaga, birt í Læknablaðinu 1969, um eðli
og umfang starfa héraðslækna.4 Nokkr­
ar aðrar rannsóknir voru í úrvinnslu,
gerðar með stuðningi eða vitneskju
Ólafs Ólafssonar landlæknis.5­8 Nú skyldi
þjónusta utan spítala efld og þá vant­
aði meiri upplýsingar fyrir raunhæfa
stefnumótun og áætlanagerð fyrir hinar
nýju heilsugæslustöðvar. Af þeim sökum
gekkst landlæknir fyrir ,,fyrstu meirihátt-
ar rannsókn á heilsugæslu utan sjúkrahúsa
á Íslandi‘‘8 með því að fá 40 heilsugæslu­
lækna og samstarfsfólk þeirra í lið með
sér að skrá öll samskipti þeirra við íbú­
ana í sjö daga 16.­22. september 1974
á þar til gerðan samskiptaseðil.8 Einn
þessara lækna var Guðmundur og þarna
var hann kominn í hóp nokkurra áhuga­
samra manna, með Ólaf landlækni í
fararbroddi, um bætta skráningu í heil­
brigðiskerfinu og hugsanlega rafrænnar
tækni í því skyni.
Þó að mikilsverðar upplýsingar
fengjust með þessari rannsókn ,,…undir­
strikaði hún fyrst og fremst nauðsyn
áframhaldandi rannsókna‘‘ eins og og
Ólafur skrifaði í formála rannsóknar­
skýrslunnar.8 Guðmundur og Þorsteinn
rituðu í greinargerð þeirra 1973 vegna
læknamiðstöðvarinnar á Egilsstöðum,
sem þá var í byggingu:
Undirbúa þarf og byggja upp spjald­
skrár­ og skjalavörslukerfi, sem hentar
fyrir ævilanga heilsugæslu hvers einstak­
lings … Ýmsar virðingarverðar tilraunir
í þessa átt hafa verið gerðar. Engin tekist
… enda verkefnið ofvaxið hart keyrðum
héraðs­ og heimilislæknum þó svo það
verði ekki unnið prímert af öðrum.9
Vandaliðuð sjúkraskrá – öguð og
rökföst vinnubrögð
Þarna gætir þess áhuga sem hratt af stað
Egilsstaðarannsókninni sem nánar verð­
ur fjallað um síðar. Þegar eldmóður er
til staðar komast menn langt þótt hart
keyrðir séu.
Ófullkomnar sjúkraskrár og illa
skipu lagðar voru síður en svo séríslenskt
einkenni og umræður og skrif um þetta
vandamál, einkum á sjúkrahúsum, voru
þegar hafin á alþjóðavísu, ekki síst í
Bandaríkjunum.1,10­12
Einn helsti frumkvöðull að bættum
sjúkraskrám var bandaríski læknirinn
Lawrence L. Weed (1923­2017), á göngu­
deild Cleveland Metropolitan General
Hospital.1,10 Hann var einnig talsmaður
rafrænna sjúkraskráa. Weed kynnti hug­
tökin vandaliðun (Problem orientation)
og vandaliðuð sjúkraskrá (Problem ori-
ented medical record, POMR).1 Lærisveinar
hans, Bjorn og Gross, reyndu síðan þessa
skráningaraðferð í heilsugæslu tengdri
sjúkrahúsi.13
Grunnstef þessa kerfis er að fylgja
ákveðnum bókhaldsreglum. Þegar um
fleiri en eitt valdamál eða eina sjúkdóms­
greiningu var að ræða í sömu læknis­
heimsókn skyldi fara saman í skráningu
hverrar sjúkdómsgreiningar það sem
henni tengdist, svo sem lyfjaávísun
og/eða aðrar úrlausnir. Sama var gert
með næstu greiningu eða vandamál og
þannig koll af kolli, en ekki skráð í belg
og biðu eins og tíðkaðist. Dæmin sem
kynnt voru í læknatímaritum miðuðust
við umbætur á sjúkraskrám sjúkrahúsa.1
Ekkert var þó til fyrirstöðu að aðlaga
slíkt kerfi skráningu á heilsugæslustöðv­
um. Kjartan Árnason læknir á Höfn
kynnti fyrstur POMR fyrir Guðmundi9
sem kastaði sér út í það verkefni af mikl­
um móð að bæta skráninguna.14
Kröfur til sjúkraskrár í heilsugæslu
voru settar fram.1,9,14 Sjúkraskráin átti
meðal annars að gera lækninum kleift að
Svona litu sjúkraskrárgeymslur flestra sjúkrastofnana út á árum áður.
Ólafur Ólafsson, landlæknir, Þorsteinn Sigurðsson og Guðmundur Sigurðsson. Myndina tók Stefán
Þórarinsson árið 1994 á 20 ára afmælishátíð Heilsugæslunnar á Egilsstöðum.
A Ð S E N T E F N I