Læknablaðið - 01.11.2023, Qupperneq 50

534 L ÆKNABL AÐIÐ 2023/109
B R É F T I L B L A Ð S I N S F R Á E M B Æ T T I L A N D L Æ K N I S
Samkvæmt Sóttvarnastofnun Evrópu­
sambandsins (ECDC) deyja að minnsta
kosti 35.000 manns af völdum sýkla­
lyfjaónæmra sýkinga í ESB/EES árlega.1
Óskynsamleg notkun sýklalyfja, óhófleg
notkun eða rangt val á lyfjum, getur
stuðlað að ónæmi baktería. Greiningar
á vissum ónæmum bakteríum, svo sem
ESBL­myndandi E. coli, hafa aukist hér­
lendis síðustu ár en á Íslandi er samt lágt
hlutfall ónæmis miðað við Evrópulönd.2
Alþjóðaheilbrigðisstofnunin gaf út að­
gerðaáætlun gegn sýklalyfjaónæmi árið
2015 og það sama gerði ECDC árið 2017.3,4
COVID­19 faraldurinn árin 2020 til 2022
setti þó strik í reikninginn og athygli al­
þjóðastofnana beindist að heimsfaraldr­
inum meðan önnur verkefni biðu.
Nú beinast sjónir manna að sýkla­
lyfjaónæmi á ný. Ráð ESB samþykkti á
þessu ári tilmæli sem eiga að efla að­
gerðir gegn sýklalyfjaónæmi, og stuðla
Anna Margrét Halldórsdóttir
yfirlæknir á sóttvarnasviði Embættis landlæknis
Vitundarvakning: Aðgerðir gegn sýklalyfjaónæmi innanlands og utan
að skynsamlegri notkun sýklalyfja
hjá mönnum og dýrum. Innan ramma
EU4Health mun ESB veita fjármagni
til evrópskra samstarfsverkefna til að
styrkja vinnu í þessum málaflokki, til
dæmis með landsaðgerðaáætlunum,
samræmdri vöktun og fræðslu. Ísland
er meðal 30 Evrópulanda sem eru aðilar
að EU­JAMRAI 2 verkefninu (European
Joint Action on Antimicrobial Resistance
and Healthcare Associated Infections­2)
sem hefst 2024.
Fyrir tæpu ári var skipaður starfshóp­
ur um aðgerðaáætlun fyrir Ísland í sam­
starfi þriggja ráðuneyta. Starfshópurinn
hefur það hlutverk að móta framtíðarsýn
til tíu ára og aðgerða­ og framkvæmda­
áætlun til næstu fimm ára, auk þess að
vinna að vitundarvakningu í samfé­
laginu.
Heildarsala sýklalyfja árið 2022 var
svipuð og árið 2019. Salan náði hámarki
árið 2017, en dróst svo saman, sérstak­
lega árin 2020 og 2021. COVID­19 far­
aldurinn hafði þau áhrif að draga úr
tíðni annarra sýkinga og notkun sýkla­
lyfja. Nú virðist staðan orðin svipuð
og fyrir faraldurinn. Sýklalyfjanotkun
á Íslandi er meiri en á hinum Norð­
urlöndunum (sjá mynd) en þau vinna
þegar eftir landsaðgerðaáætlunum
gegn sýklalyfjaónæmi. Þá eru ávísanir á
tetracýklín­sýklalyf hérlendis sérstaklega
margar í evrópskum samanburði.2
Miklu máli skiptir að vanda val á
sýklalyfjum við meðhöndlun sýkinga
og nota sem þröngvirkust sýklalyf. Hins
vegar hefur skortur á sýklalyfjum, sér­
staklega þröngvirkum penicillínum,
verið tilfinnanlegur. Lyfjaskortur er al­
þjóðlegt vandamál og tekur Lyfjastofnun
þátt í norrænu og evrópsku samstarfi til
að bregðast við því. Framkvæmdastjórn
ESB, samtök forstjóra Lyfjastofnana á
EES­svæði og Lyfjastofnun Evrópu gáfu
nýlega út ráðleggingar til að sporna
við skorti á nauðsynlegum sýklalyfjum
veturinn 2023­2024.2 Einungis með sam­
stilltu átaki lækna, stofnana og stjórn­
valda næst árangur gegn útbreiðslu
sýklalyfjaónæmis.
Notkun sýklalyfja (J01) utan sjúkrahúsa á Norðurlöndunum árin 2012-2021 samkvæmt ESAC-Net, mæld
sem dagsskammtar (DDD) á 1000 einstaklinga á dag.2
Heimildir
1. European Centre for Disease Prevention and Control.
Assessing the health burden of infections with antibiot­
ic­resistant bacteria in the EU/EEA, 2016­2020. ECDC,
Stokkhólmi 2022.
2. Sýklalyfjanotkun og sýklalyfjanæmi baktería hjá mönn­
um og dýrum á Íslandi 2022. Skýrsla unnin í samstarfi
við Lyfjastofnun, Landspítala og Matvælastofnun.
Ritstj.: Halldórsdóttir AM. island.is/syklalyfjaanaemi­
og­syklalyfjanotkun/skyrslur ­ september 2023.
3. Global Action Plan on Antimicrobial Resistance.
I. World Health Organization 2015. who.int/
publications/i/item/9789241509763 ­ október 2023.
4. A European One Health Action Plan against
Antimicrobial Resistance (AMR). European
Commission 2017. health.ec.europa.eu/system/
files/2020­01/amr_2017_action­plan_0.pdf ­ október
2023.