Helgarpósturinn - 06.06.1980, Side 14

Helgarpósturinn - 06.06.1980, Side 14
Föstudagur 6. júní 1980. nnm „Hefðum vi6 gert okkur grein fyrir þeim erfiðleikum sem áttu eftir aö mæta okkur hefðum við senniiega aidrei byrjað". „AA reka fyrirtæki vel og skila arði er nú orðio af hinu illa. Meira tap, meira tap, þá eru allir ánægðir— verða að minnsta kosti rólegir". kann ekkert af þvi sem flestir stunda i fristundum, hef aldrei haft áhuga. Ætli maður verði bara ekki að taka til þar sem frá var horfið I „den tid" og fara að leika sér". hét hann. Eins og titt var um unga menn i þá daga gerðu þeir dálitið af þvi að yrkja. Haraldur trúði föður minum einhverntima fyrir þvi, aö þegar hann væri orðinn stdrskáld ætlaði hann að taka upp skáldanafnið Haraldur Hamar. En -heimili hans leystist upp, þegar hann var enn ungur, og hann varð aö bjarga sér sjálfur. Hann réð sig á danska flutninga- skútu og þab síbasta sem" heyrð- ist frá honum var að hann hefði verið lagður á spitala í Buenos Aires, þar sem hann siðan dó úr berklum þá 18 ára. Faöir minn vildi að ég bæri nafnið, sem hann hafði ætlað sér, og því var ég skirður Hraldur Hamar. En lélegt þætti ég ljdbskáld. ÞU ert ekki sá fyrsti sem spyrð mig um nafniö. Til er skemmtileg saga, sem ég hef oft sagt fóJki, þegar ég hef Utskýrt hvernig það kom til. „Það sem réði þvi var einkurn tvennt. Sem ungum blaðalesanda fannst mér Morgunblaðið eina alvörublaðið. 1 öðru lagivoru þær litlu pólitlsku hræringar sem I mér voru, og sú afstaöa sem ég tók á þessum árum, I takt við Morgunblaðiö. Ég hafði raunar aldrei haft af- skaplega mikinn áhuga á innan- landspólitik en hef alltaf haft mjög mikinn áhuga á alþjóða- pólitik. Ég rek það til þess tlma þegar ég sem smá patti fylgdist mjög vel með gangi striðsins. Ég gleypti allar fréttir upp til agna, var ekki oröinn sex ára þégar ég sat við utvarpstækið og fylgdist gaumgæfilega með þvi þegar Jón Magmisson flutti fréttaþætti frá Utlöndum. Þetta var aðal hlustunarefni mitt á þessum ár- um. Ég felldi mig vel við stefnu Helði aiflrei orOið neinn stólpa kle 99 ^¦¦"............¦'i'i'i' Ritstjóri Iceland Review býður mér sæti inni á skrifstofu sinni. Sjálfur stendur hann hinumegin við skrifboröiö og gerir sig ekki liklegan til að setjast. — Heyrðu, er þér sama þótt við rennum heim til min? Þá get ég lagst fyrir meðan við spjölluin saman. Ég gekkst nefnilega undir bakuppskurð og má eiginlega ekki sitja mikið. Reyndar ligg ég oft á svampi á gólfinu hér á skrif- stof unni og les inn á band eða tala I sima. En ég kann varla við það þegar ég hleypi gestum inn til min. Þannig atvikaðist það, að vett- vangur Helgarpóstsviðtalsins var fluttur inn á heimili Haralds J. Hamar ritstjóra Iceland Review, blaðamanns I aldarfjórðung, sem slðustu tólf-þrettán árin hefur verið eigandi, ritstjóri og eini blaðamaður eina islenska tima- ritsins, sem gefið er út fyrir um- heiminn. Þegar við komum inn I Stóragerði setti hann kaffivélina I gang, vlsaði mér til sætis við skrifborðið sitt, en lagðist sjálfur I legubekkinn. „Eftir að hafa verið blaöa- maður I aldarfjórðung og sjálf- sagt tekið viðtöl viö þúsundir manna i gegnum tlðina kann ég ekki við mig I þessu hlutverki. Jafneblilegt og mér finnst að eiga sjálfurviötölviðfólkoghafahluti eftir þvi finnst mér ákaflega afkáralegt að vera hinumegin við borðið. Aður fyrr var ég talsvert viö Ut- varpiö og seinna sjónvarpib/ór að sjá þar um fróðleiks og samtals- þætti strax og það tók til starfa. Það hafði sma'm saman þau áhrif á mig, að ég dró mig inn I skel, án þess að ég gerði mér grein fyrir þvl. Mér geðjaðist alls ekki að þessari fyrstu reynslu minni I sjónvarpi og á tlmabili þoldi ég ekki einu sinni að sjá nafnið mitt á prenti. Það átti einfaldlega ekki við mig að verða eins konar opin- ber persóna, og begar ég áttaði mig á þessu dró eg mig i hlé. Ég hef haft lltinn áhuga á þvi að vera í sviðsljdsinu. Kannski það sé vegna þess aö það er svo rótgróið I mér að vera þeim megin við boröið þar sem þú ert núna. Sum- ir hafa ánægju af þvi aö vera I svibsljtísinu, en þab kitlar ekki mlna hégómagirnd", segir Haraldur og rls á fætur með erfibismunum til ab sækja kaffib. „Enginn siöibíi klerkur" „Ég hef verib slæmur I bakinu frá þvl ég var innan vib tvitugt og aldrei getab verib meb I neinum leik jum eba öbru sem reynir á. Þá sjaldan ab ég hef freistast til þess hef ég jafnvel farib I rUmib á eftir" segir hann þegar hann kemur til baka meb könnuna og hellir I bolla. „Kannski breytist þab!" — En nafnib Haraldur J. Ham- ar er samt sem áður all þekkt, aðallega I tengslum við Iceland Review. Hvernig hófst þaö ævintýri eiginlega? „Það hefur alltaf verið árátta hjá mér að fara ekki troönar slóð- ir. Ég byrjaöi I blaðamennsku á Morgunblaðinu um tvitugt. Sam- timis innritabi ég mig I gubfræbi vib Háskdlann, en hætti fljótlega og hélt áfram I blabamennskunni Mér fannst hiin skemmtilegri enda hefði ég kannski aldrei orðið neinn stólpa klerkur. Auk þess fannst mér námsefnið leiðinlegt. Ég fór fljótlega að ferðast mik- iö fyrir blaðib. Við vorum ekki margir starfsmennirnir á þeim árum, og tækifærin þvi mörg. A þessum ferðum • rak ég mig að sjálfsögðu á, ab enginn vissi yfir- leitt nokkufn skapaban hlut um island. Ég fdr þvl ab hugsa um hvort ég gæti lagt lób á þá vogar- skál og fékk kunningja minn, Heimi Hannesson, meb mér I þessa útgáfu. Þab var árib 1963 ab vib lögbum Utiþetta, og þab var hugsað sem algjört hobbí, enda var ég ennþá á Morgunblaðinu, en Heimir á Timanum og I Háskdlanum. Við áttum aubvitab ekki krónu i vasanum, en tryggbum okkur meb þvl ab tala vib ýmsa abila, sem hugsanlega gætu notfært sér blab af þessu tagi. En vib gerbum okkur o'raunhæfa mynd af þvl sem vib vorum ab leggja Ut I. Hefðum vib gert okkur grein fyrir þeim erfibleikum sem áttu eftir ab mæta okkur hefðum við senni- lega aldrei byrjað. Þab er nánast þab erfibasta, sem maður tekur sér fyrir hendur í Utgáfustarfi hér, ab gefa Ut tlmarit fyrir allan heiminn frá Islandi. „Barma mér aldrei" Þetta segi ég alls ekki til ab barma mér. Ég ákvab fyrir nokkrum árum ab barma mér aldrei. Þab er svo mikill barlóm- ur I þessu þjóbfélagi og aum- ingjaskapurínn svo yfirgengileg- ur, ab þab er ekki hægt ab taka þatt I þvl, jafnvel þótt ástæba væri til". — En er þetta ekki bara gamall og þjóðlegur siður — eða kannski dsiður? „Að enginn sé bUmaður nema hann kunni að berja sér, meinarbu? Ég held ab þetta sé löngu komib Ut fyrir þann ramma. Þab er beinlfnis ætlast til þess ab allt gangi illa, virbist manni. Ab reka sitt fyrirtæki vel og skila arbi er nU orbib af hinu illa.Meira tap, meira tap, þá eru allir ánægbir — verba ab minnsta kosti rdlegir". Or þvi UtUrdUrinn er orbinn þetta langur spyr ég Harald hver hann haldi ab sé ástæban fyrir þessum sjUkleika I þjdbfélagi okkar. „Það eru ýmsar ástæður fyrir þvi, ekki sist þaö, ab ákvebin þjóbfélagsöfl hafa kyntundir þvi, ab allur arbur sé illa fenginn grdbi, og vill helst koma öllum rekstri á klafa rlkisins. Þab ligg- ur alveg ljtíst fyrir. En ég hef þá ðbilandi trU, ab þegar til lengdar lætur, muni þeir sem geta stabib ab rekstri þannig ab hann skili arbi og vaxi eblilega njðta meira trausts en hinir. Þessi endalausi barldmur er niburdrepandi og er beinlinis farinn ab há þjdbfélag- inu, lama athafnaþrá fölks. Annars tala ég aldrei um minn rekstur sem fyrirtæki. Þetta er ekki svo stórt i snibum. Ég hef alltaf verib fáliðaður og það hefui til dæmis aldrei verib um neitt blabamannastarf ab ræba þai nema fyrir mig, með örfáum undantekningum''. HalOisl meo seiqiunni — Hvernig hefur þetta svo gengib? „Þab hafbist meb árunum, seiglunni og endalausri vinnu, ab Utbreiba þetta blab töluvert, ná samböndum og áskrifendum um allan heim. En fyrir 5 árum var svo komib ab vib vorum vib þab ab gefast upp. Þá keypti ég hlut Heimis I Utgáfunni. Þab var abal- lega af þrjósku, mér fannst ég vera bUinn a* ala Iceland Review upp og ftístra fram á fermingar- aldur, og mér fannst ég ekki geta kastað þvi frá mér. Þvl lagbi ég nótt vib dag I nokkur ár, og mér finnst mér hafa tekist ab gera eins gott Ur blabinu og efni stóbu til. NU er þetta allt á uppleib, ég er harðánægður, þótt ég gæti vér- ið betri i bakinu. Upplagið er fimmtán til sextan þUsund, og við höfum öruggan áskrifendahdp Ut um allan heim, það er mjög Iitið um að ftílk segi blaðinu upp. Ýmis fyrirtæki og stofnanir kaupa þab lika til ab senda vibskiptavinum sinum, og utanríkisþjónustan notar þab sem einskonar „prestísmagasin'" landsins.þótt þab sé alls ekki neitt stjórnarmálgagn, og hafi ekki yfir sér opinberan blæ. Þar sem blabib kemur ekki Ut nema fjtírum sinnum á ári er vinnslutlminn langur. Þvl getum vib ekki verib meb mikib af nýju fréttaefni. Til þess ab koma til móts vib þá sem Ifka vilja fylgjast meb tibindum stofnabi ég annab blab fyrir fimm árum, News from Iceland, sem kemur Ut mánabar- lega. Auk þess gef ég Ut Atlantica fyrir Flugleibir, sem kemur Ut tvisvar á ári I 120 þUsund eintök- um. Þessu til viðbótar hef ég ver- ib talsvert I bókautgáfu". — Þetta átti semsé bara ab verá hobbi' „Já, þab átti aldrei ab verba meira. En þetta þrdaðist alltsam- an og vafðiutan á sig, og á endan- um hætti ég á Mogganum. Nuna finnst mér ég hafa verið i þessu alltof lengi og ætla að fara að fá mér meiri aðstoð og vinda ofan af mér — og fá mér eitthvert hobbi! Það getur nU orði dálitið erfitt. Ég kann ekkert af þvi sem flestir stunda I fristundum sinum, hef aldrei haft áhuga. Ætli maður verði ekki að taka til þar sem frá var horfið I „den tid" og fara að leika sér!" Fyrsli og síðasii Hamarinn — Svo við snUum okkur nU að öðrum hlutum. Hvernig stendur á þessu Hamarsnafni? „Ég er Vestfirðingur, fæddur- og uppalinn á ísafirði. En tilkoma Hamarsnafnsins er dálitið sér- kennileg. Ég er fyrsti og slöasti Hamarinn I fjölskyldunni, dætur mlnar fjdrar eru allar Haralds- dætur. Þegar fósturfaöir minn var ungur mabur I sveit átti hann gób- an vin, sem var sveitungi hans og jafnaldri. Haraldur MagnUsson „Ég þekki alll Hamarslólhið" HUn er á þá leið, að á dögum mlnum á Mogganum kom Eggert heitinn Stefánsson, heimsmaður og söngmabur Islands, i eina af sinum sumarreisum til landsins. Þá boðaði hann gjarnan til blaða- mannafundar, svona til að allir vissu að hann væri kominn. Ég var sendur frá Morgunblaðinu, og heimsmaðurinn heilsaði öllum af stakri ljUfmennsku og reisn. Ég kynnti mig, og hann spurbi hvab- an af landinu ég væri. Ég sagbist vera frá ísafirbi. „Já, Hamar. Aubvitab þekki ég allt Hamars- fólkið á Isafirði. Það er mesta stímaftílk, alltsaman. Mesta sómafdlk, allt elskulegir vinir minir" sagöi þá Eggert og brosti eins og hann einn gerði." — ÞU nefndir áðan, aö prestur- inn og blaðamaöurinn hafi togast á I þér, en nU hefurðu verið blaða- maöur i aldarf jórðung. Hvernig bar það að, að þU tdkst þetta örlagarika spor? ,,Ég hafði alltaf áhuga á blaða- mennskunni og var bUinn að undirbUa það með tilstuðlan nokkurra kunningja minna að komast á Morgunblaðið. Enda- hnUturinn var svo rekinn með þvl að ég hitti Valtý Stefánsson rit- stjtíra heima hjá honum. Ég var nykominn Ur stUdentsprtífi fyrir- norðan og átti kost á að komast til Bandarlkjanna um sumarib. Þeg- ar ég kom til Valtýs skaut hann þvl ab mér, ab ég skyldi skrifa nokkrar greinar fyrir Morgun- blabib Ur ferbinni. Hann hefbi aldrei séb neitt eftir mig. Þab var Bandarikjamabur, vin- ur Heimis Hannessonar, sem hafði boöið mér vestur ásamt öör- um kunningja okkar, Jósef Þor- geirssyni nú alþingismanni. Við keyrðum með þessum Bantja- rikjamanni til Flórida og meðan þeir stíluðu sig I sandinum og sjtínum sat ég inni með mina sttíru og þungu ritvél og skrifaði, og kom nábleikur aftur heim. En þessar greinar, sem ég skrifaði þarna, urðu slban til þess ab ég fór ab vinna á Morgunblabinu. Þá voru ekki nema fimm eba sex blaðamenn á Morgunblaðinu, þótt stærsta blaö landsins væri Af þeim eru þrir ennþá við blaöiö, þeir Þorbjörn Guðmundsson, Sverrir Þórbarson og Matthlas Johannessen ritstjóri, en hann fór reyndar til Danmerkur haustið sem ég byrjabi. Hinir voru Þor- steinn Thorarensen, Atli Steinarson, kona hans Anna Bjarnason og Gubrún Stefáns- dóttir, en hUn er hætt I blaba- mennsku. Oli K. var þarna og Arni óla ab sjálfsögbu, en hann var vib Lesbtíkina og vann mest heima, svo vib urbum ekki svo mikib vör vib hann. Valtýr var þá orbinn heilsutæpur svo ab rit- stjtírn hvildi á Sigurbi Bjarna- syni." „MorpnotaOiO eina alvöruoiaOiO" — Hvers vegna fórstu beint á Morgunblabib?Þab voru til önnur dagblöð. Morgunblabsins I utanríkismál- um, og geri þab enn. Og mibab vib abra pólitik sem þar er rekin tel ég mig eiga heima i hópi þeirra sem hafa slika afstöðu". — ÞU ert með öbrum orbum Sjálfstæbismabur?? „Ja, sennilega er óhætt ab segja þab.Hinsvegar hef ég aldrei komib nálægt neinu flokksstarfi, og starf mitt á Morgunblabinu var alla tib utan vib flokkspólitlk- ina. Ég var i daglegum frétta- og greinaskrifum, þangab til vib Sigurbur A og Ingimar Erlendur tókum vib Lesbtíkinni af Arna Óla og breyttum henni I þab form sem hUn er I nuna. Þá fdr ég svo- litið Ut Ur þessari daglegu rUtinu". „neiur vaxiO mcir ao magni en gœoum" — Fyrst samtalib hefur snUist svona mikiö um blaðamennsku: Hvernig kemur Islensk blaða- mennska þér fyrir sjónir nU, þeg- ar þU ert horfinn ur dagblaöa^ mennskunni en ert samt áfram í^ tengslum við pressuna? „Ég vil segja það strax, að ég þekkiekki dagblaðamennsku eins og hUn er rekin nU. Starfstilhögun hefur breyst mikið, nU er greitt fyrir aukavinnu, og sérstakar_ greiðslur koma fyrir Utköll skilst mér. Aður höfbu menn sitt fasta kaup án tillits til vinnutfma og urbu ab vinna eins og skepnur all- an sdlarhringinn, ef þvi var ab skipta. Þá var ekki um neinar aukagreibslur ab ræba, og mér finnst furðulegt, að það skuli vera hægt ab abskilja dagblabavinnu á þennan hátt. Sjálfur hef ég haldib áfram i sama tempdi eftir ab ég varb minn eigin herra, hef raunveru- lega verið ab dag og nótt. Ég kem ibulega heim milli kl. sex og sjö meö töskuna mfna, byrja aftur klukkan tlu og vinn fram yfir miðnætti. Kvöldin eru oft minn besti vinnutlmi. Þá er allt rólegt og hljótt. Þetta er gamall, óvani, sem ég er að byrja aö lækna nuna. Ég hef stabib utan vib dags- pressuna slban 1966 eba '67 og mér finnst hUn i heild hafa vaxib meira ab magni en gæbum. Um- fangib hefur vaxib en dýptin ekki ab sama skapi. Sumum blöbunum hefur næstum farið aftur vib að „móderniserast". í humáll á eiiir — Hvað f innst þér um þá miklu flokkstryggð sem einkennir flest Islensk dagblöð? „Tengslin við stjórnmálaflokk- ana eru svo stór þáttur I Islenskri þjóðfélagsmynd, að það er erfitt að rjUfa það samhengi án þess aö rekja hlutina lengra og taka ann- að, sem er þvi samtengt. En það voru ákaflega merkileg timamtít, þegar Morgunbiaðið opnabist. Þab var stdrt skref I islenskri blabamennsku, og ýmsir hafa farib í humátt á eftir en ekkert hinna svokölluðu flokksblaða sem vilja kalla síg alvörublöö hefur stigift þab skref til fulls. En ég vil alls ekki fara ab setja mig I dómarasæti yfir fyrr- verandi samstarfsmönnum mln-

x

Helgarpósturinn

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.