Helgarpósturinn - 06.06.1980, Blaðsíða 27

Helgarpósturinn - 06.06.1980, Blaðsíða 27
JiQlgarpóslurínn Föstudagur 6. júní 1980. 27 Skoðanakanhanir um óllkustu málefni hafa æ frekar rutt sér til rúms hér á landi. Nokkuð er álit manna mismunandi á gildi þess- ara kannana og ýmsir telja þær ekki gefa rétta mynd af skoð- unum almennings. Engu að siður verður þvl vart neitað að ýmsar þær kannanir sem gerðar hafa verið fyrir kosningar hafa reynst furðu nærri endanlegum kosn- inganiðurstöðum. Þó verða óvissuþættir ævinlega einhverjir. Miklu skiptir hvernig þessar kannanir eru framkvæmdar. Þær raddir hafa heyrst að sumar kannanir sem gerðar hafa verið hafi ekki verið unnar á visinda- blaðskönnunum verið staðið. „Visiskannanirnar hafa veriðall- sæmilegar i þessu tilliti." sagði Haraldur, ,,þótt úrtakið hjá þeim Visismönnum hafi tæplega verið nógu stórt miðað við þær reglur sem þeir hafa fylgt." Haraldur bætti þvi við, að enda þótt niðurstöður kannana yrðu nálægt raunveruleikanum á stundum, þá þýddi það ekki endi- lega, að rétt aö þeim væri staðið. Haukur Helgason ritstjórnarfull- trúi á Dagblaðinu lagði hins vegar aðaláherslu á, að niður- stöður skoðanakannana Dag- blaðsins, bæði fyrir þingkosn- ingarnar 78 og 79 hefðu verið urslðBur Tiarlegrar sKofianakonnunar Visls um lorsetaKostilngarnai VIGDÍS OG GUÐLAUGUR BERJAST Á TOPPNUM! En mun llelrl spá pvl. ao Guoiaugur iari meB stgur ai iwirmt Önnu r skoðanakönnun D6 um forsetakosningamar: Guðlaugur hefur náð forystunni af Vigdísi Þarf að setja reglur um skoðana- kannanir cins og þær sem sfð- degisblöðin hafa gengist fyrir? KÖNNUN EÐA ÁRÓDUR? legan máta. En er einhver ein leið hin rétta þegar gera á könnun á skoðunum og vilja almennings? Ég spurði Gunnar Maack hjá Markaðs og skoðanakannanaleild Hagvangs um þetta atriði. Hann svaraði þvi til að i raun væri engin ein aðferð rétt þegar fram- kvæmdar væru skoðanakannanir. Það færi að sjálfsögðu eftir þvi hvað væri verið ab kanna. Úr- takið spilaði þarna stórt hlutverk „Skoðanakannanir eru ekki einfalt mál/' sagði Gunnar. „Það eru til ýmsar aðferðir bæði hvað varðar úrtaksstærðir og hvernig úrtakið er valið. Þá má lesa út tlr niðurstöðum á mismunandi hátt." Það eru þrjár aðferðir sem not- aðar eru þegar náð er til þeirra sem svara eiga, þ.e. i gegn- um sima, með heimsóknum eða bréfleiðis. Hjá Hagvangi munu allar þessar aðferðir hafa verið notaðar, en i þeim könnunum sem siðdegisblöðin — Dagblaðið og Visir — hafa framkvæmt er simaaðferðin notuð. Varðandi skoðanakannanir dagblaðanna vegna forsetakosn- inganna siðar i þessum mánuði, þá hafa heyrst raddir, að þær kannanir hafi ekki alfarið gefið rétta mynd af stöðu mála. Auð- vitað er vonlaust að dæma um slikt, en ég sló á þráðinn til Har- alds Ólafssonar lektors i félags- visindadeild Háskóla íslands og bað hann segja álit sitt á þessum könnunum. Haraldur sagðist að visu ekki hafa farið djúpt ofan i þær kannanir sem framkvæmdar voru um siðustu helgi, en.fram að þessu hafi óvisindalega að Dag- mjög nærri kosninganiðurstöðum og þar af leiðandi réttmætar. „Það má eflaust lengi deila um bestu aðferðirnar við svona kann- anir, en ég held að reynslan hafi sýnt, að okkar kannanir hafi verið mjög nærri þvi rétta og mun nær en kannanir Visis," sagði Haukur Helgason. Dagblaðsmenn hafa valið sitt úrtak úr simaskránni, en Visir aftur á móti látið Reiknisstofnun Háskólans finna úrtak úr kjör- skrá eftir ákveðnum reglum. „Ég held að siðasta • kónnun okkar hafi verið eins visindalega unnin og hægt er," sagði ólafur Ragriarsson ritstjóri Visis. ,,Þvl má bæta við, að > fulltrúar allra forsetaframbjóðenda fengu a5 fylgjast með framkvæmd skoðanakönnunarinnar og þeir luku allir lofsorði á framkvæmd hennar." Það er rétt að nefna það, að úr- takið hjá Dagblaðinu var 600, en hjá Visi 1055. Hins vegar er það ekki endilega stærð Urtaksins sem ræður þvi hversu marktækar þær eru og i þvi sambandi er rétt að geta þess, að úrtakið hjá „þeim stóru" i Bandarikjunum, Gallup og Lou- Harris, er yfirleitt aðeins um 1500, þegar kanna á skoðanir allrar bandarisku þjóðarinar til ónefndra mála. Þetta er þó aðeins lokaf jöldinn og áður hefur fí.rið fram mjög margslungin i og umfangsmikil slunarstarfsemi. Þeir 1500 sem eru valdir til að túlka vilja allrar bandarisku þjóðarinnar eru t.d. teknir út með tilliti til aldurs, bú- setu, kyns, kynþátta, tekna og margra fleiri atriða. Bandarlsku stofnanirnar byggja á langri reynslu og hafa komið sér upp skotheldu kerfi. Skoðanakannanir eru ekki nýtt fyrirbrigði hér á landi. Torfi As- geirsson hagfræðingur mun hafa verið með fyrstu mönnum hér á landi, til að framkvæma slikar kannanir og er langt liðið á þriðja áratuginn siðan það gerðist. Hann vann að þeim könnunum i sam- ráði við Gallup-stofnunina. Ég spurbi Gunnar Maack hjá Hagvangi hvort islenskar skoðanakannanir væru yfirleitt nokkurs konar fúsk i samanburði við þá sem lengst væru komnir á þessari braut. Hann svaraði þvi neitandi og sagði skoðanakann- anir þær sem ábyrgir aðilar hefðu unnið að, flestar hafa verið all- visindalega unnar. „Ég vil þó taka fram" sagði Gunnar, ,,að fólk verður ætið að taka niður- stöðum með ákveðinni varuð. Fyrst og fremst eru yfirleitt margir sem hafa ekki gert upp hug sinn og einnig það, að tima- faktorínn getur spilað stóra rullu. Timafaktorinn gæti t.a.m. vegið þungt þegar niðurstöður skoðana- kannana um forsetakjöriö eru kannaðar. Það er ennþá mán- uður til kosninga og aðstæður geta breyst mikið og þannig orðið til þess að þessar skoðanakann- anir verði fjarri raunveru- leikanum þegar upp er staðið." Flestir viðmælendur minir voru á einu máli um það að áróðurs- gildi skoðanakannana gæti verið mikið. Ólafur Ragnarsson rit- stjóri Visis var þó á öðru máli og sagði hlutaðeigandi aðila geta lesið svo margt úr þessum könn- Efnahagsbandalag Evrópu er orðið starfhæft á ný. Ekki kemur til greibslustöbvunar við upphaf nýs fjárhagsárs, dilkakjötsstríð milli franskra og enskra bænda er úr sögunni og ákveðiö er að bandalagsríkin komi sér upp sameiginlegri fiskveiðistefnu. Getur mótun þeirrar stefnu haft veruleg áhrif á aðstöðu Islensks Utflutnings á evrópskum fisk- mörkuöum, sér I lagi vegna þess aö saltfiskinnflutningslöndin Spánn og PortUgal eru bæði á leið inn I Efnahagsbandalagið. En of snemmt er aö bollaleggja um fiskveiðistefnu EBE og afleið- ingar hennar. Það sem nu hefur gerst:. er fyrst og fremst þaö, aö málamiölun hefur loks tekist milli Bretlands annars vegar og forusturlkja bandalagsins á meginlandi Evrópu, Frakklands og Vestur-Þýskalands, hins kváðust ekki ræða fjármál þessi við hana framar. Thatcher hafði visab á bug tilboði, sem öllum þótti rlflegt I Bretlands garð, af þvl það náði til tveggja næstu fjarhagsára einungis en ekki þriggja eins og hún krafðist. Eins og oftar kom það I hlut Carringtons lávaröar, utanrikis- ráðherra Bretlands, aö finna leið Ut Ur óf ærunni.Þaö geröist á fundi utanrlkisráðherra ríkja EBE I Brussel I síðustu viku. Þar var I forsæti Colombo, utanrikisráð- herra ítaliu, en Itölsku stjórninni er mikið I mun að fjárlaga- rifrildiö sé Ur sögunni fyrir fund æöstu manna bandalagsins I Fen- eyjuml næstu viku. Undir forustu hans tókst málamiðlun, sem byggst á þvl að Vestur-Þýskaland borgi brUsann. Af fjármunum sem EBE fær til umráða hjá aðildarrikjum fara A fundinum árangurslausa I Lux emburg. Schmidt kanslari til vinstri, Giscard forseti I miðið, Thatcher forsætisráðherra til hægri. ttalirnir Colombo (t.h.) og Cossiga snúa baki við myndavélinni. ÞJÓÐVERJAR TAKA Á SIG BYRÐI BRETA TIL AÐ BJARGA EBE vegar, um breytta skiptingu á gjaldabyrði rlkjai sameiginlegan sjdð. Eftir orrahríð sem lamaö hefur ákvarðanatöku I stefnu- markandi stofnunum EBE I hart- nær ár, fékk breska stjórnin þvl framgengt að af Bretlandi er létt Utgjöldum sem nema hálfum öðr- um milljarði sterlingspunda. Kemur í hlut Vestur-Þýska- lands að taka mestan hluta þeirrar fjárhæðar á sig. A slöasta fundi æðstu manna bandalagsins I Luxemburg sigldi deilan um hlutdeild Bretá I kosn aði af starfsemi EBE I strand. Schmidt kanslari Vestur- Þyska- lands og Giscard Frakklandsfor- seti skildu I fUssi við Thatcher forsætisráðherra Bretlands, og hartnær þrlr fjórðu til að standa straum af sameiginlegri landbUn- aöarstefnu bandalagsins. Sam- kvæmt greíöslulykli sem gerður var 1974, þegar Bretland gekk i EBE, skulu ríki greiða I banda- lagssjóðinn gjald sem nemur mismun á verðiódýrrar bUvöru sem þau flytja inn frá löndum utan bandalagsins og þvl verði sem rikir samkvæmt sameigin- legu landbUnaðarstefnunni á framleiðslu bænda I EBE-lönd- unum sjálfum. Þetta fyrirkomulag hefur bitnað hart á Bretum, sem lengi hafa haldiö niðri matvælaverði hjá sér með innflutningi á ódýrri bUvöru frá samveldislöndum. Fór svo um síðustu kosningar, aö framlag Breta til bandalags- sjdðsins varð þar mikið hitamál. Hét Margaret Thatcher þvl að knyja fram lækkun á álögum á Breta I þágu landbUnaðarstefnu EBE, ef Ihaldsflokkurinn ynni sigur. Efndir á þessu loforði hafa kostað slik átök að EBE hefur leikið á reiðiskjálfi siðustu miss- eri. Thatcher hefur getað sýnt fram á, að framlag Breta til EBE væri margfalt það sem vera ætti, ef framlög til bandalagsins færu eftir þjoöartekjum á mann I aðildarrikjunum. Meginlands- rlkin hafa getað fallist á að rétta hlut Bretlands að nokkru, en ekki jafn rækilega og Thatcher krafð- ist. unum, að einstefnuáróður væri nær ómögulegur. Aörir sögöu þó, að niðurstöður þessara skoðana- kannana um forsetakjörið myndu að llkindum gera baráttu þeirra tveggja neðstu erfiðari en fyrr. „Þetta leiðir að öllum likindum til þess, að þeir sem voru óákveðnir fara varla að ónýta atkvæði sitt á þann hátt að kjósa menn sem eru nær vonlausir samkvæmt skoðanakönnunum," sagði einn viðmælenda minna. En skyldi vera nauðsynlegt að setja löggjöf um skoðanakann- anir og framkvæmd þeirra, til að varna óprúttnum áróðurs- mönnum að misnota þær I þágu sinna manna. Það skal á það minnt, að á stundum heyrðust þær sögur, að margar vinnu- staðakannanir sem fram hafa farið á undanförnum vikum vegna forsetakosninganna hafi verið framkvæmdar af stuðnings- mönnum ákveðinna frambjóð- enda og því lítt marktækar i mörgum tilvikum. Ég leitaöi til fjögurra þing- manna frá jafnmörgum stjórn- málaflokkum og spurði þá, hvort þeir teldu nauðsyn á löggjöfog/ eða regiugerð um skoðanakann- anir. Svavar Cestsson félagsmála- ráðherra kvaðst telja það mjög eðlilegt, að settar yrðu sam- ræmdar reglur um framkvæmd skoðanakannana, og sagði hann að samþykkt hefði verið þingsá- lyktunartillaga & sinum tima sem gekk i þá átt. „Þvi verður t.d. ekki neitað," sagði Svavar, ,,að skoðanakannanir siðdegisblað- anna hafa mjög verið misjafnlega unnar. Sumar bókstaflega óvand- aðar og litt marktækar." „Ég held að ekki sé fráleitt að setja almennar reglur um skoðanakannanir," sagði Þor- valdur Garðar Kristjánsson al- þingismaður. „Þar þarf að fylgja viðurkenndum leikreglum, enda geta skoðanakannanir haft tals- verð áhrif á gang mála við ákveðnar aðstæður." Vilmundur Gylfason alþingis- maður kvaðst ekki hafa verið þeirrar skoðunar, að setja ætti neinar hömlur a þá aðila sem stæðu að skoðanakönnunum. „Hins vegar hafa skoðanir minar á þessu ibreyst nokkuð upp á síð- kastið," sagði Vilmundur siðan. „Mér fyndist ekki óeðlilegt að setja rúma rammalöggjöf um YFIRSÝN Samkomulagiðsem Carrington lávarður gerði við utanrlkisráð- herra hinna EBE-landanna felur I sér aö næstu tvö ár verður sU fjárhæð sem Bretland greiðir I Bandalagss jóðinn umfram endurgreiöslur Ur sjóönum til breskra aðila einungis einn þriðji af þvlsem verið hefði samkvæmt greiðslulyklinum frá 1974. Fjár- hæðin sem Bretar spara sér er heldur lægri en sU sem Thatcher hafnaði á fundinum i Luxemburg I siðasta mánuði, en á móti kemur að fyrirheit er gefiðum eftirgjöf á þriðja fjárhagsári hér frá, þótt ekki sé samið um upphæðina á þvi ári. Jafnframt lausn á f jarlagadeil- unni samdist I Brussel um önnur ágreiningsefni, sem verið hafa I sjálfheldu meðan aðaldeilan um greiðslubyrðina var óleyst. NU kemur til framkvæmda verð- hækkun á bUvörum sem nemur fimm af hundraði I aðildar- löndum EBE, en Bretland stöðv- aði að hun gengi i gildi meðan ósamið var um sjóðsframlögin. Lengi hafa Bretar krafist þess að Efnahagsbandalagið mótaði heildarstefnu i fiskveiðimálum, setti til aö mynda veiðireglur tií að hamla gegn ofveiði. A þetta hafa meginlandsrikin Htt viljað hlyða, heldur haldið fram rétti sinum til að fiska aö vild i 200 mllna fiskveiðilögsögu Bretlands. NU er fastmælum bundið I Brussel-samkomulaginu, að und- inn verði bráður bugur aö mótun sameiginlegrar fiskveiðistefnu. Það gerist samtimis þvi aö breskir fiskimenn halda uppi að- gerðum til að vekja athygli á'' að þeir telja samkeppni fiskimanna frá meginlandinu vera að leggja breskan sjávarUtveg i rUst. Franska stjórnin hefur um skoðanakannanir, en þess yrði vandlega gætt, aö setja ekki beinar skorður á slikar kann- anir." Þingmaðurinn bætti þvi við, að það væri ekki endilega aðalat- riðið aö setja strangar reglur um framkvæmd kannana, það væri nægilegt að þeir sem stæðu að könnunum skýrðu greinilega frá þvi hvernig að þeim hefðiverið staðið um leiö og niöurstöður væru birtar. „Hins vegar finnst mér koma til greina að óheimila skoðanakannanir um kosninga- Urslit, eins og mánuði fyrir kosn- ingar. Niðurstöður hafa of áróðurslegan blæ á sér, sérstak- lega þar sem persónukjörer við- haft, eins og I forsetakosningun- um," sagði Vilmundur Gylfason. Menntamálaráðherra, Ingvar Gislason sagðist vera inn á þvi að setja samræmdar reglur um skoðanakannanir. „Það er flókið mál að framkvæma þessar kannanir ef vel á að vera og mér þykir eðlilegt að samræmdar reglur gildi um framkvæmdina." Ekki fannst Hauki Helgasyni á Dagblaðinu nauðsynlegt að setja sérstaka reglugerð um skoðana- kannanir. Hann sagði að það myndi fljótt upplýsast ef óheiðar- lega væri að slikum könnunum staðið og sá framkvæmdaraðili yrði þar með ekki marktækur lengur á þessum vettyangi. „Það er ekki ástæða til að setja nein höft við þessu, enda er heiðarlega að þessum könnunum staðið," sagði Haukur. ölafur Ragnarsson á Vísi taldi hins vegar að það kæmi til mála, að setja einhverjar lágmarks- kröfur um framkvæmd slikra kannana, þó án þess að slíkt yrði á nokkurn hátt heftandi fyrir ábyrga aðila. „Ég tel að rétt sé, að setja ákveðnar reglur hér á landi um skoðanakannanir," sagði Harald- ur ölafsson. „Það er hægur vandi að misnota þessar kannanir I áróðurslegum tilgangi. Það hefur verið of algengt að kastað sé til höndunum við framkvæmd islenskra kannana, og þó þær hafi kannski ekki verið mis- brUkaðar vitandi vits, þá hefur slikt verið gert óviljandi." feiftir Guðmund Arna Stefánsson :iK eftir Magnús Torfa Ólafsson skeið hindrað innflutning á bresku dilkakjöti til Frakklands að kröfu franskra fjárbænda. Dómstdll Efnahagsbandalagsins hefur dæmt aðgerðir Frakka ólöglegar, en franska stjórnin hefur frekar kosið að greiöa sektir en baka sér mótmælaað- gerðir fjárhirða og smalastUlkna. NU er afráðið að þessi þræta leys- ist á þann hátt að dilkakjöt færist á listann yfir bUvörur sem sjóður Efnahagsbandalagsins tekur ábyrgð á að skili tilteknu lág- marksverði til bænda, en þess hafa Frakkar lengi krafist. Ekki voru allar hindranir yfir- stignar með gerð samkomu- lagsins I Brussel. Þegar Genscher, utanrikisráðherra Vestur-Þýskalands, kom heim til Bonn með plaggið, snerist Matt- höfer fjármálaráðherra önd- veröur og taldi byrðina sem lögð er Á ríkissjóö Vestur-Þýskalands alltof þunga. Hefur staðið I stappi i vestur-þýsku stjórninni I nokkra daga Ut af máli þessu, en niður- staða fékkst á fundi i fyrradag, hinum lengsta sem vesturþýsk rikisstjórn hefur haldið. Matt- höfer varð að láta I minni pokann, og má bUast við aö ný skatt- lagning verði að koma til að standa straum af auknum Ut- gjöldum Vestur-Þýskalands til EBE. Þar með ætti málið aö vera komið I höfn, en jafnöðum hefst samkvæmt reynslunni togstreita innan EBE um eitthvert annað efni. Hætt er til að mynda við að mtítun fiskveiðistefnu valdi erjum.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.