Helgarpósturinn - 28.11.1980, Side 20

20
Föstudagur 28. nóvember 1980
Fjölskyldan í samfélagi Sjá/fstæðismanna
Bókmenntir
eftir Ernu Indriðadóttur
Fjölskyldan I frjálsu samféiagi
Greinasafn 24 siálfstæöismanna
OTGEFANDI Hvöt og landsam-
band sjálfstæðiskvenna 1980.
Fjölskyldan í frjálsu samfé-
lagi er samsafn greina eftir
marga höfunda. Um þá segir i
inngangi bókarinnar að þetta
séu 24 karlar og konur úr ýms-
um starfsgreinum sem eigi það
sammerkt að vera sjálfstæðis-
menn og vilja stuðla að eftir-
sóknarverðri framtið á íslandi
— þjóðfélagi sem reist er á frelsi
einstaklingsins án óþarfa af-
skipta ríkisins, mannúðlegu
þjóðfélagi jafnréttis, þar sem
fólk hafi tima hvert fyrir annað
og til þess að lifa lifinu eins og
það sjálft kýs helst. Við þvi
hvernig þessu takmarki verði
náð veitir bókin engin afgerandi
svör, enda kemur það fram i
inngangi hennar að þarna sé
ekki um að ræða stefnu Sjálf-
stæðisflokksins varðandi fjöl-
skylduna, heldur persónulegar
skoðanir höfunda, sem eru
margvislegar eins og við er að
búast.
Talsvert er einnig um endur-
tekningar i bókinni. Hver á
fætur öðrum lýsa höfundar
þróun fjölskyldunnar frá
bændasamfélaginu yfir i
kjarnafjölskyldu nútimans.
Stórfjölskyldan er hvað eftir
annað tekin sem dæmi um það
sem áður var, þrátt fyrir að
Björg Einarsdóttir bendi rétti-
lega á það I annarri grein
bókarinnar að slikt sambýlis-
form hafi ekki verið algengt á
Islandi fyrr á timum.
Það er kjarnafjölskyldan sem
er til umræðu i bókinni. Ekkert
annað form sambýlis er reifað.
Mikilvægi hennar er ti'undað i
bak og fyrir. Hana ber að
styrkja og vernda. Sjálfstæðis-
menn virðast hins vegar ekki
einn hafa gert upp við sig, hvort
fjölskyldan sé einkamál hvers
og eins, eða hvort f jölskyldan sé
fyrirbæri sem kemur sam-
félagin öllu við.
Þannig vitnar Jóna Gróa
Sigurðardóttir i' tillögu starfs-
hóps innan Sjálfstæðisflokksins
um efnið „Island til aldamóta”
sem gengur út á að unnið skuli
að þvi að hag- og félagsvisindi
skilgreini hlutverk heimilis og
fjölskylduog kynni alhliða þýð-
ingu þeirra fyrir þjóðfélagið i
öllu tilliti.
En strax á næstu blaösiðu
kveður við annan tón. Þar geys
ist Ragnhildur Helgadóttir fram
á ritvöllinn og mundar pennann
gegn könnunum og hvers konar
afskiptum af einkalifi manna.
Einkalifið er þar með orðið
einkamál hvers og eins. Ekki er
vikið einu orði að ofbeldi á
heimilum, sjálfstæðismenn
þekkja það kannski ekki af eigin
raun???
Þeir þekkja kannski heldur
ekki af eigin raun, lif tekjulitilla
foreldra i ibúðarkaupum. For-
eldra sem sjá ekki fram úr
skuldum og vixlum. Sem vinna
bæði myrkranna á milli og hafa
þar af leiðandi hvorki tima fyrir
hvort annað né börnin, hvað þá
munað eins og menningu, fé-
lagsllf eða stjórnmál.
Af þessu fyrirkomulagi hús-
mæðismála að hver byggi yfir
sig gumar svo Davið Oddsson
fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins i
grein sinni i Hvatarbókinni.
Sem viti til varnaðar og dæmi
um samfélagslega lausn hús-
næðismála tekur hann Moskvu,
þar sem ástandið varðandi hús-
byggingar ku ekki vera beysið
og fermetrafjöldi á haus, ótrú-
leg^i lár. En það er viðar byggt
en i Reykjavik og Moskvu. Það
þarf ekki að fara nema til
Norðurlanda til þess að sjá að
hægt er að byggja leiguhúsnæði
sem er skemmtilegt. Raðhús
eða parhús, þar sem menn geta
leigt ibúðir til li'fstiðar og inn-
rátað þær eftir smekk. Sá
möguleiki virðist alveg hafa
farið fram hjá ráðamönnum á
Islandi. í frjálsu samfélagi
sjálfstæðismanna eiga menn
greinilega ekki að hafa frelsi til
þess að leigja sér ibúðarhús-
næði.
Margir greinarhöfundar gera
og li'fsgæðakapphlaupið að um-
ræðuefni. Það má vera að
meðal sjálfstæðismanna taki
menn þátt i kapphlaupinu þvi.
Þorri fólks vinnur hins vegar
eins og skepnur og hefur rétt i
sigog á. í þeim tilvikum verður
vart talað um „lifsgæðakapp-
hlaup”.
Þá býsnast nokkrir greinahöf-
undar einnig yfir þeirri hópa-
skiptingu sem tiðkast I nútima-
samfélagi. Hulda Valtýsdóttir
dregur upp heldur nöturlega
mynd af nútima fjölskyldunni.
Þar sem börnin eru á einum
bás, unglingar á öðrum for-
eldrar á þeim þriðja en gamla
fólkið á þeim fjórða. Þar sem
verkamenn búa á einum stað,
listamenn á öðrum og þar fram
eftir götunum.
Enginn höfunda dregur hins
vegar I efa gildi þeirra
markaðslögmála, sem skipa
fólki sjálfkrafa niður á bása.
Þar sem gildi hverrar mann-
eskju er fólgið i þvi hvaða not
atvinnulifiðhefur fyrir hana. Þá
hópa fólks sem ekki koma að
gagni á þeim vettvangi verður
svo að „geyma”, þvi ekki má
búa vel að þeim á kostnað hins
opinbera. Skattarnir skulu
lækkaðir ef Sveinn Jónsson fær
að ráða, en hann skrifar grein i
bókina um ofsköttunarstefnuna.
Um jafnréttismál skrifar Inga
Jóna Þórðardóttir hreint ótrú
lega grein. Kjarni málsins varð-
andi jafnrétti kynjanna er að
hennar mati sá, hvort konur séu
tilbúnar til þess að taka á sig þá
ábyrgð sem jafnréttinu fylgir.
Hún klykkir út með þvi að i' jafn-
réttisbaráttunni sé aðeins ein
hindrun — konurnar sjálfar!
Kannski ætlast hún til þess að
konurnar setji börnin niður i
skúffu og geymi þau þar á
meðan þær eru i vinnunni eða á
fundum i pólitikinni. Eitt er vist
að þaðheyrir til undantekninga
að feður axli sinn hluta af
ábyrgðinni á heimili og börnum.
Gerðu þeir það er hætt við að
þeir yrðu fljótir að fjúka úr
toppstöðunum. Og þeir karl-
menn sem vinna 10—12 tima á
sólarhring hafa ekkkert tæki-
færi til þess að sinna heimili og
börnum þó svo þeir séu allir af
vilja gerðir. En Björn Björnsson
huggar lesendur bókarinnar
með þvi að þar sem Jesú
Kristur fái að móta lifsviðhorf
manna, þar verði jafnrétti kynj-
anna eðlilegur og sjálfsagður
hlutur.
Grein Hólmfriðar Arnadóttur
um jafnrétti karla og kvenna i
atvinnulifinu er með jarðbundn-
ari greinum bókarinnar, ásamt
grein Guðrúnar Erlendsdóttur.
Þær benda á hvar skórinn
kreppir helst og leggja til
áþreifanlegar lausnir. Það er
ekki laust við að lesandinn velti
fyrir sér hvað þær séu að vilja i
Sjálfstæðisflo kknum.
Höfundur greinanna i bókinni
tala heil reiðinnar býsn um
frelsið.Um frjálsa einstaklinga,
sem hafi frjálst val, i
frjálsum fjölskyldum, i frjálsu
samfélagi, þar sem atvinnuli'fið
sé frjálst. Litill gaumur er hins
vegar gefinn að þvi gifurlega
vinnuálagi sem islendingar búa
við i dag, en meginforsenda
þess að einstaklingar og fjöl-
skyldur getilifað mannsæmandi
lifi i þessu þjóðfélagi, haft tima
hver fyrir annan og lifað lífinu
eins og þeir kjósa helst, hlýtur
Kjarnaf jöiskyldan er horn-
steinn sjálfstæðisstefnunnar.
að vera sú að menn geti lifað af
40 stunda vinnuviku. Um það
eru ekki skrifaðar margar linur
I bókinni um fjölskylduna i
frjálsa samfélaginu. Friðrik
Sophusson bendir þó réttilega á
að sveigjanlegur vinnutimi,
sem margir virðast álita eina
allsherjar lausn fyrir fjöl-
skyldufólk, komi að litlu gagni
ef vinnutiminn styttist ekki
jafnframt.
Til þess að gera að veruleika
þann draum að menn geti tekið
jafnan þátt i atvinnulifi,
heimilislifi og stjórnmálum án
tillits til kynferðis eða tekna,
þarf að gerbylta þjóðfélaginu,
uppbyggingu atvinnulifs og
stjórnmála, reisa góðar dag-
vistarstofnanir, koma á sam-
felldum skólatima o.s.frv. Sjálf-
stæðisflokkurinn hefur fram til
þessa verið orðaður við flest
annað en byltingar, nema að
sjálfsögðu þá grænu. Öliklegt
verður þvi að teljast að það
muni koma ihans hlut að bjarga
kjarnafjölskyldunni úr þeim
ógöngum sem hún er nú i.
Bók Hvatar f jallar nánast um
öll þau mál sem varða fjölskyld-
una i dag. Það hlýtur að teljast
meginkostur hennar ef henni.
tekst að skapa umræðu um þessi
mál, sem hingað til hafa nánast
þótt vera einkamál kvenna, en
tæpast komið til umræðu á opin-
berum vettvangi.
Strftt með b/íðu
Þægilegur hávaði.
Það var haft eftir Jónasi á
Hriflu.aðmúsikværi þægiiegur
havaði. Það reyndust oið að
sönnu á tónleikum Múslklióps-
ins 19. nóv„ ekki sist fyrir þann,
sem dróst suður I Félagsstofnun
ekki taka neitt með eftir sjálfan
sig. Þrjú lög höföu bæst viö frá
þvi i janúar s.l.: en hin versnuðu
hvorki við endurtekningu né
meðferö Rutar L. Magnússonog
Jónasar Ingimundarsonar.
Einna gleðilegast er, aö Atla
— íjl sitt ágæta skopsyn til að laða fram launfyndnina I hinum yfir- lætislausu barnagælum. Hins-
Eyrna /yst
eftir Arna Björnsson

stúdenta með þvi hugarfari, að
hann væri á leið i herbergi 101.
Fyrsta efnið á skránni var
klarinetteinleikurinn í vinskap
eftir „sjálfan” Karlheinz Stock-
hausen, þann mikla grillufang-
ara. óskar Ingólfssonkomst vel
frá þeirri munn- og fingrafimi,
sem verkið krefst. En stykki
sem þettafinnst manni hljóta aö
vera ort á pappir, en ekki
skapað af neinum anda. Og er
þaö heldur freðin vinátta.
Næst varð svo fyrir elektrón-
isk sdnata eftir Þorstein Hauks-
son.Höfundur segist hugsa það
sem „könnun I hljóðheim
elektróniskrar tónlistar”. Þaö
er ekki fráleitt. Mér fannst likt
og ég væri að stauta gegnum
stafrófskver. Þama varbrugöið
fyrir hverju hljóðasambandinu
á fætur öðru, sem létu renna
grun I, hvað unnt myndi að gera
úr öllum þessum stjarnasöng.
Og hvaö sem friðleikanum
annars leið, þá var þetta um-
fram allt mjög fágað og lét
furðuþægilega i eyrum. En er
þetta bara „Lestrarkver handa
heldri manna bömum” llkt og
gefið var út árið 1830?
Þaö eru altént ekki smá-
söngvarnir, sem Atli Heimir
lagði fram við ljóðasmámuni
þá, sem Jói i Seli tindi saman i
Litlu skólaljóðin fyrir Rikisút-
gáfu námsbóka. Sumir sakna
þess helst I þeirri bók, að Jó-
hannes skyldi af hógværð sinni
vegar fór Rut ekkí alltaf hárrétt
með texta, og á ekkert aö fyrir-
gefa henni það, þótt hún sé af Ut-
lendu bergi og syngi vel. T.d.
tvitókhúngreinilega, aðkarlinn
undir klöppunum klóraöi sér á
en ekki með löppunum. Svo
vantar nú alveg rafabelti og
höfuðkinn i Fiskiróðurinn, en
það er ekki Rut að kenna.
Eftir þvi sem á leiö hið elek-
tróniska tónverk eftir Snorra
Sigfús Birgisson, rifjaðist æ
meir upp fyrir mér veran i
Sfldar- og fiskimjölsverksmiðj-
unni á Kletti, þegar maöur átti
fritt stundarkorn og ranglaöi Ur
mélhúsinu upp til kvarna-
mannsins, niður aö stóra þurrk-
ara og klkti inni hann, framhjá
litla skratta, upp að soökjarna-
tækjunum og siöan aftur I sisöng
skilvinduhússins og svo allar
göturtil baka, þar sem mélpok-
arnir voru farnir að biöa. Þarna
var vissulega margvísleg
hljómbreyting, en hljóðgjörð
Snorra var þó ólikt manneskju-
legri en hjá hinum tillitslausu
vélum.
Slðasta verkið hét Bláa ljdsið
eftir Ásket Másson og ku samið
eftir lestur samnefndrar sögu
Grimms-bræðra. Askell er
greinilega eitthvaö upptekinnaf
slikum hljóðgjömingum, sbr.
t.d. Vatnsdropann . og Itys. Mér
er um megn að fá nokkurn botn I
það samhengi, nema heyra
stykkið oft og lesa söguna meö.
En við fyrstu heyrn var þetta
heldur daufur bjarmi.
Norsk-þýska striðið
ólav Kieltand var mikilfeng-
legur stjórnandi og uppeldis-
frömuður hér fyrir svo sem
aldarfjórðungi og mjög laus við
þau leiðinlegheit, sem alltof
margir opinberir Norðmenn
virðast haldnir og veldur þvi, að
maður keppist stundum við að
sverja af sér frændskap við þá
(enda mun hann lltill). Hins-
vegar viröist honum slður láta
tónsmið en tUlkun, ef marka má
það fáa, sem heyrst hefur hér,
þ.á.m. kafla þá úr Concerto
Grosso Norvegese, sem fluttir
voru á sinfónlutónleikunum 20.
nóv.En sé einhver listrænn æða-
sláttur 1 þessari þjóðstefjasam-
breiskju, þá tókst Karsten
Andersen ekki að koma honum
auönæmilega gegnum islenska
strengi.
Svanasöngvar Richards
Strauss gera hlustanda að einu
leyti erfitt fyrir. Það er nær
ógemingur að heyra textann.
Ég þykist kunna sæmilega
þýsku, en nam þó ekki, segi og
skrifa, eitt einasta orð uppá 19.
bekk. Þetta er bagalegt, þvi
ekki eru ljóðskáldin af verri
enda, Hesse og Eichendorff.
Varla er þetta Sieglinde Kah-
mannað kenna, þvi hún er ein-
mitt kunn fyrir góöa framsögn.
Ekki mun stjómandinn heldur
hafa ofgert neitt hjá hljómsveit-
inni, svo aö skyggði á söngvar-
ann. Lögin eru einfaldlega ekki
þannig samin eða felld að ljóð-
inu, að vel megi heyrast, nema
hlustandi kunni utanað. Sllk
lagasmið við fögur ljóð getur
haft þann jákvæða tilgang
einan, aö söngvarinn sjálfur
hrifist af ljóðinu og túlki lagið
þeim mun betur fyrir bragðið.
Og frá þvi sjónarmiði „var
kvæðið hið besta flutt”.
Þegar verk einsog Júpltersin-
fonia Mozarts eru á efnisskrá,
hlakkar maöur til þess, að allt
veröigott, sé endirinn góöur. Nú
var þvi miður að heilsa og
verðurvist aðkenna stjórnanda
um, þvi' þaö hlýtur að vera hægt
aöráðskast töluvertmeð hljóm-
sveitina i þessu viðfangsefni.
Ekkisvo að skilja, aö þetta væri
ekki O.K. En mikið vill meira.
Norömenn eiga aðdáun skilið
fyrir andspyrnu sina gegn
þýska nasismanum á striðsár-
unum og siðar. En þegar
norskur daufleiki fer aö sigra
þýska glæsimennsku 1 músik, þá
er barist á vitlausum vigstöðv-
um.
sr Simsvari slmi 32075.
Sjóræningjar
20. aldarinnar
Ný mjög spennandi mynd
sem segir frá ráni á skipi
sem er meö i farmi sinum
Opium til lyfjagerðar. Þetta
er mynd sem er mjög frá-
brugðin öörum sovéskum
myndum sem hér hafa veriö
sýndar áöur.
tslenskur texti:
Sýnd kl. 5, 7 og 9
Bönnuð innan 14 ára.
,/ .
Leiktu Misty fyrir mig
Endursýnum þessa frábæru
mynd með Clint Eastwood.
Sýnd kl. 11
Bönnuð innan 16 ára.
Ný dularfull og kyngimögnuð
bresk-amerísk mynd. 95. mín-
útur af spennu og I lokin
óvæntur endir.
Aðalhlutverk: Cliff Robertson
og Jean Simmons.
Bönnuð börnum yngri en 14
ára.
Sýnd föstudag kl. 5, 7 og 9.