Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 17

Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 17
h&lrjarpn<zn )rinn Föstudagur 16. okfób^K "1981 17 Bandarískir kínverjar og Kínahverfin: Samheldnin, ibnin og nægju semin fleytir þeim langt Það erfáttskemmtilegra I New York en aö fá sér göngutúr niður i Kina- hverfið — til aö versla, fá sér aö borða eða bara tií að sýna sig, eða öliu heldur, sjá aðra. Að koma i Kinahverfiö er eins og að heimsækja framandi heimsalfu. Þar getur að lita silfurhærð, ast hingað um miðja sið- ustu öld. Þrir fimmtu hlut- ar Kínverjanna, sem komu til Bandarikjanna fyrir heimsstyrjöldina fyrri, voru frá einni og sömu sýslunni, Taishan, sem er i Guangdon héraði. Það þýddi i reynd að kinverskir innflytjendur áttu sér flest- ir sömu sögu, töluðu sömu New York pbsturfrá Ingu Doru Björnsdórtur bogin gamalmenni, sem ganga við staf og minna einna helst á austurlenska vitringa aftan úr öldum. Þar eru lika lágvaxnar eldri konur, með stutt slétt greitt hár, sem fara sér hægt á laumuskóm. Þær hækka þó róminn, þegar krakkarnir, sem þær gæta gerast um of hávaðasamir eða hlaupa út á götuna. I Kinahverfinu eru biíðir fullar af alls kyns furðu- legri matvöru og krydd- jurtum og ekki er hægt að þverfdta utan dyra fyrir götusölum. Kinverjar eru manna kurteisastir og brosa sinu bllðasta ef mað- ur sýnir varningi þeirra áhuga. En ég hef ekki enn rekist á verslunarmann, sem hjálparlaust gat svar- að þvi hvað furðuhluturinn héti á ensku og hvernig ætti að fara að þvi að matreiöa hann. Allir hafa leitað að- stoðar barna sinna og ann- arra ungmenna, sem borin eru hér og barnfædd og hafa gengið I bandariska skóla. Kinahverfin, þjóð- félagi þjóðfélaginu Kinahverfin hafa sett svip sinn á hesltu hafnar- borgir Bandarikjanna frá þvi Kinverjar tdku að flytj- mállýsku og voru meira og minna skyldir eða innbyrð- is tengdir. Þegarþeirstigu á banda- riska grund biðu þeirra iðulega vinir og ættingjar, sem veittu hinum nýkomnu húsaskjól, peningalán og hjálpuðu þeim að finna vinnu. Eins og Kinverjum á er- lendri grundu er tamt, mynduðu bandariskir Kin- verjar sitt eigið samfélag og höfðu litil afskipti af bandariskuþjóðfélagi. Þeir leituðu til dæmis aldrei til opinberra dómsstóla, en gerðu Ut um deilur sin' a milli, með umræðum eða hnefarétti, — og komu á fdt sinni eigin fatækrahjálp. Eftir jaröskjálftana miklu i San Francisco 1906 og ikreppunni á þriðjia áratugnum nutu örfáir Kinverjar hjálpar frá hinu opinbera. Draumurinn um rikidæmi Fyrstu kinversku inn- flytjendurnir voru mest megnis einhleypir karl- menn, sem komu til skammtima dvalar og dreymdi um að sniia heim með fullar hendur fjár og veröa „rikir" á mæli- kvarða heimabæja sinna. manna. Þeir dttuðust sam- keppnina og verkalýðsfélög og önnur samtök verka- manna lögðust á eitt við að útiloka Kinverja frá at- vinnum arkaðinum. Þeir voru reknir úr nám- unum og landbUnaðarstörf- um og atvinnuveitendur i borgum urðu fyrir aðkasti, ef þeir réðu Kinverja i vinnu. Vegna þrýstings hins hvita meirihluta setti rikisstjórnin einnig tak- markanir á fjölda irmflytj- enda frá Kina 1882. Ofsókn- irnar á hendur Kinverjum náðu hámarki rétt upp úr siðustu aldamótum, þegar ibúar Kinahverfisins i Se- attle voru fluttir nauðunga- fkitningum til Kina svo þúsundum skipti. Þeir sem eftir voru tóku, að kinverskum sið, mótlæt- inu þegjandi og hljöðalaust og ræktuðu af alúð, þá at- vinnuvegi sem þeim enn leyfðist að stunda, veit- inga- og þvottahúsarekst- ur. Um 1920 var svo komið, að nær allir vinnufærir Kinverjar i Bandarikjun- um unnu viö matseld eða þvotta. Batnandihagur 1 seinni heimsstyrjöld- inni fór hagur bandariskra Kinverja að vænkast. Þar eð Kina var bandamaður Bandarfkjanna i striðinu voru innflytjendahöft af- numin og Kinverjar voru ekki lengur skyldaðir að búa i Kinahverfum og gátu stundað þau störf, sem þeir óskuðu. Um leið og staða þeirra batnaði notfærðu þeir sér þá leiö til 'frama, sem lá beinast við, skólakerfið og bandariskir háskólar tóku að fyllast af kinverskum stúdentum. Skóaðir vinnusemi, iðni, nægjusemi og sjálfsaga þúsund ára menningar, voru engir erfiðleikar dyf- irstiganlegir f þeirra aug- um, ekkert vandamál óleysanlegt. Og árangurinn lét ekki á sér standa. Bandariskir Kinverjar státa sig af þvi i dag, að karlmenn úr þeirra röðum njóti lengri og betri mennt- unar að jafnaði en hvitir. Að þeir hafi hæstu meðal- tekjur allra bandariskra þjóöarbrota og enginn eigi hlutfallslega jafn marga framúrskarandi visinda- menn og hugsuði og þeir, þó þeir séu aðeins 1% bandarisku þjóðarinnar. Kfnverjarnir i Kinahverfunum i dag Ibúarnir, sem nU fylla Kinahverfi New York- borgar eru flestir frá Hong Kong, og hafa komið hing- að undir ýmsu yfirskyni. Sumir eru löglegir innflytj- endur, aðrir flöttamenn, enn aðrir „gestir", sem samkvæmt opinberum skýrslum komu til skamm- tima dvalar, — en hafa ekki farið enn. Svo hefur lika dágðöum hluta ibúanna verið smyglað inn i landið af hinum svokölluðu „tongs". Það eru hagsmunasam- tök, sem eru i nánum tengslum við rekstur veit- ingahUsa, ólöglegra saumaverksmiðja og spila- vita og er tilgangur þeirra að verða sér út um ódýrt vinnuafl. Innflytjendurnir nú, sem fyrr, koma til Bandarikj- anna i von um betra lif. Þeir lenda þó flestir i að vinna fyrir smánarlaunum á veitingahUsum og saumastofum. Þeim, sem betur tekst til, gerast götu- salar. Þar sem mikill meirihluti þeirra er hér ólöglega, geta þeir ekki bundist samtökum og bar- ist fyrir bættum kjörum. En nú sem fyrr, kemur samheldni, samhjálp, nægjusemi, sjálfsagi, iðni og iitillæti i góðar þarfir. Þeir sætta sig við að bUa þröngt i hrörlegum húsa- kynnum og vinna meira en fullan vinnudag sjö daga vikunnar. Og þeir lita ekki svo á aö erfiði þeirra sé til einskis. Þó þeir sjálfir komialdreitilmeð aðnjtíta ávaxta erfiðisins, þá eru likur til að börn þeirra og barnabörn geri það. Við fæðingu verða pau sjálf- krafa bandariskir rikis- borgarar og hafa . mögu- leika á að njdta góðs af bandarísku þjtíöfélagi — það eru þau, sem foreldrar tefla stoltir fram til að svara fávisum ferðalöng- um um heiti og matreiðslu kinverskra furðuhluta. '*" Og þeir voru tilbUnir að leggja á sig hvað sem var til þessað svo mætti verða. A árunum 1860 - 70 vann mikill meirihluti þeirra i námum og viö lagningu járnbrauta. Það voru til dæmis Kinverjar, sem lögöu járnbrautina yfir hrjóstrug og ógreiðfær Si- erra Nevada-fjöllin, en hvitirverkamenn höfðu áð- ur sagt störfum sinum lausum, þegar þeir upp- götvuðu hvaða erfiði beið þeirra. Ofsóknir Þó bandariskir atvinnu- rekendur fögnuðu komu hinna vinnusömuKfnverja, urðu þeir brátt óvinsælir meðal bandariskra verka- Ekki er hægt að þverfóta utan dyra fyrir götusölum Stoltir tefla þeir fram börnum sinum til að svara spurn- ingum fávisra ferðamanna. myndír: Hrefna Hannesdóttir

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.