Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 27

Helgarpósturinn - 16.10.1981, Blaðsíða 27
Jielgarpósturínn Föstudagur 16. október 198T 27 Ahugí og þátttaka almennings i listalifi, svo og annarri menningarstarfsemi, er vafalaust almennari hér á landi en meðal flestra annarra þjóða á byggðu bóli. Þessi staðhæfing er ekki út i bláinn, og alls ekki til komin af þjóðrembu af neinu tagi. Það er til dæmis töluleg staðreynd, að Islendingar stunda leikhús sin af meira kappi en dæmi eru um i nokkru öðru vestrænu lýðræðis- riki. Undirritaður hefur að visu ekki hand- bærar tölur frá Austur-Evrópu, en hér vestan til i heiminum, eigum við sjálfsagt heimsmet. Ef við miðum okkur aðeins viö hin Norðurlöndin, er forskot okkar svim- andi hátt. I fyrra heimsóttu 125.000 manns atvinnuleikhúsin i Reykjavik. Inni i þessari tölu eru ekki áhugaleikhúsin, frjálsir leik- hópar né Leikfélag Akureyrar. Þegar þessar tölur eru nefndar við leikhúsmenn i Skandinaviu, geta þeir ekki annað en tekiö ofan og óskað sér ámóta vinsælda. Fjárveitingin til Þjóðleikhússins er i raun ekki meiri en það fé sem listaskólar I Skandinaviu fá til ráðstöfunar. Listir og menning - olnbogabörn bókmenntaþjóðar fc.n listastarfsemi landsmanna er ekki einvörðungu bundin leikhúsum. Mynd- listaráhugi er hér meiri en viöast og miklu almennari. Flestar sýningar sem upp koma á þéttbýlisvæðunum, eru sóttar af fjölda manna. Sama gildir um tónlistina. Það er óhætt að fullyrða að listamenn þessarar fá- mennu þjóðar við ysta haf njóti óvenju- öflugs hljómgrunns meðal landsmanna. Þrátt fyrir þennan menningaráhuga, þá hefur islenska rikiö jafnan verið íhalds- samt i fjárveitingum sinum til lista og menningarstarfsemi. Hlutfallstala þessara málaflokka hér á landi er margfalt lægri en meðal annarra þjóöa á Norðurlöndum. Fyrir nokkrum árum reiknuðu visir menn út að á meðan Sviar verja 4,5 prósentum af þjóðartekjum sinum til listastarfsemi, sjáum við af 0,4 prósentum;og var þó rlft reiknað. Þegar þessi mál eru reifuð við stjórnvöld, er þvi einu svarað til, aö timarnir séii erf- iðir, að okkar fámenna þjóð hafi ekki efni á meiri fjárútlátum til lista og menningar- starfsemi. Þessi viöbára er náttúrlega ekki sérlega stórmannleg, og reyndar ákaflega mikið út i hött. Við erum ekki fátækari en venjulegt er með þjóðir. Þvert á móti. Viö erum rik þjóö. Fjármál okkar verða án efa áfram vandræöamál og engin ástæða að ýta þess- um áriðandi málaflokki stöðugt frá sér i von um einhverja dýröardaga þegar við fórum að hafa „efni á" list, „efni á" menn- ingu. N |ú er reyndar svo komið, að sumar menningarstofnanir okkar starfa ekki nema að nafninu til. Einkum er hér um að ræða þessar stofnanir tvær sem hýstar eru í safnahusinu við Hringbraut. Helgarpóstur- inn fjallaði nýlega um málefni Þjóðminja- safnsins. Af þeirri umfjöliun kom berlega fram, að ekki einasta er starfsemi safnsins, sem og allar rannsóknir tengdar forn- minjum og þar með sögu Islands, stórkost- lega vanræktar sökum skorts á mann- afla og aöstöðu, heldur er hitt jafnvel alvar- legra, að málefni safnsins mættu ákaflega miklu áhugaleysi þegar þau voru rædd við menntamálaráðherra. Ef marka má orð hans eins og þau birtust I blaði voru, nær skilningur hans á þýðingu fornrannsókna og þjóöháttum okkar skammt. I vlkunni bárust fregnir af þvi, að i nýju fjárlagafrumyarpi rikisstjórnarinnar væri stórkostleg hækkun á framlögum til lista. Nánar tilgreint 67 prósent. Þessi hækkun rennur einvörðungu til þess sem kalla má „frjáls Iistastarfsemi", þ.e. einkaframtaks af ýmsu tagi svo sem Alþýðuleikhússins og fleira. Þessari fjárveitingu ber náttúrlega aö fagna og ekki vanþakka. Það er nú einu sinni svo, að komist tilteknir póstar inn á E Rikisstjórnir sem setið hafa að völdum á undanförnum erfiðleikaárum hafa margar orðið að lúta i' lægra haldi i kosningum síð- ustu misserin. Skýrust eru dæmin frá Bandarikjunum, Frakklandi og Noregi. tnn er gengið til kosninga á sunnu- daginn i' lýðfrjálsu landi, Grikklandi, og enginn vafi þykir á að úrslitin verði ösigur fyrirrikjandi stjórn. Kjörtimabilið frá 1977 hafa nýdemókratar, ihaldssamur flokkur, stjórnað Grikklandi með hreinan meiri- hluta á þingi, 177 þingsæti af 300. Sigrar ný- demókrata, bæði 1974 eftir að herforingja- stjórnin hrökklaðist frá völdum og i siðustu kosningum, eru að verulegu leyti eignaðir vinsældum foringja þeirra, Konstantin Karamanlis. Nú er Karamanlis orðinn for- Andreas Papandreou Tímamót í grískum stjórn- málum ef Papandreou sigrar seti, og Georg Rallis, eftirmaður hans á forsætisráðherrastóli, þykir I hvivetna eft- irbátur fyrirrennara sins. Með þjóð sem ann mælskulist jafn mjög og Grikkir, er það mikill Ijóður á stjörnmálaforingja, að nán- ast verður að draga hann nauðugan upp I ræðustól á f jöldafundum, en þannig er Rall- is farið. Virðist koma fyrir lítiö að flokkur hans hefur leitast við að vega upp þennan ókost foringja sins með hagnýtingu videó- tækninnar og dreifir ákaft myndböndum með boðskap hans til kjösenda. Að þessu leyti eins og i f lestu öðru er að- alforingi stjórnarandstöðunnar og fyrirsjá- anlegur sigurvegari ikosningunum, Andre- as Papandreou, alger andstæða forsætis- ráðherra. Andreas er eins og Georg faðir hans,um langt skeið foringi frjálslyndra og vinstrisinnaðra Grikkja, ræðumaður með afbrigðum. Fyrirsjáanleg valdataka Pap- andreou eldri var á sinum tima notuð sem átylla tilvaldaráns herforingjastjórnar. Þá var Andreas háskólaprófessor I Kaliforniu, en henti sér út i baráttu gegn herforingja- stjórninniog sneriheim eftir fall hennar til að skipuleggja að dæmi föður sins viðtæka fylkingu vinstrisinnaðra flokka. r | kosningunum 1974 varð Papandreou helaur litið ágengt, en 1977 náði hann for- ustu fyrirstjórnarandstööunni, og nú benda skoðanakannanir til að flokkur hans, Pan- hellenska sósialistahreyfingin, vinni fræg- an sigur. I Aþenu þykja horfur á að sósial- istar nái meirihluta atkvæða, en rýrara fylgiútiá landsbyggðinni verði til að heild- ar atkvæðatala flokksins verði frá 40 til 45 af hundraði. úthlutun þingsæta i Grikk- landi er með þeim hætti að atkvæöaflestu flokkum er ivilnað, og nægja 43% atkvæða til að gefa starfhæfan meirihluta á þingi. Stuðningur Bandarikjastjórnar við her- foringjastjörnina griskukom Papandreou á þá skoðun, að nauðsynlegt væritil að koma frám þeirri ummyndun grfsks þjóðfélags sem flokkur hans hefur á stefnuskrá, að losa um tengslin við Bandarikin. Sjálfur er Papandreou fylgjandi úrsögn Grikklands úrNATO.en hefur i kosningabaráttunni nú lagt tii að þjóðaratkvæði skeri úr um fjárlög, standa vonir til að tregðulögmálið gildi og að þessir aðilar haldist þar, standi starfsemin áfram með einhverjum blóma. Fjárlög islenska rikisins hljóða i ár upp á 7,7 miljarða króna. 14,8 prósent af þessari heildarupphæö renna til Menntamálaráðu- neytisins. Bróöurparturinn af ráðstöfunar- fé ráöuneytisins rennur vitanlega til fræöslumála, eða 13,5 af þessum 14,8 pró- sentum. Yfirstjórn menntamálanna fær svo 0,1 prósent,og þaö sem flokkað er sem „Söfn, listir og önnur menningarstarfsemi" fær 1,2 prósent af þessum 14,8 i sinn hlut. Þ.e.a.s. Þjóðminjasafnið, listasöfn, Þjóð- leikhúsið — öll leikhús, öll listastarfsemi i landinu fær i heild u.þ.b. 95 milljónir króna I sinn hlut. F^ætluð fjárþörf Þjóðleikhússins fyrir næsta starfsár er á fjárlögum rösklega 20 milljónir. Þetta er i raun ákaflega lág tala. Hún er t.d. ekki hærri en svo, að i Skandi- naviu myndi ein litil deild við meðalstóran listaskóla kannski sætta sig vð svona rikis- framlag. Sinfóniuhljómsveit tslands fær tæplega 6 milljónir. Listasafn Islands á að ganga á rúmlega 2 milljónum. Landsbókasafnið fær i sinn hlut 3,5 milljónir og Þjóöminjasafniö 5 milljónir. Allir aörir aöilar fá miklu minna. I fjárlagafrumvarpinu er svo liður sem ber yfirskriftina Framlög til lista. Þessi póstur hljóðar upp á 14,5 milljónir og eru margir aðilar um upphæöina. Flestir þeirra hafa áður verið á fjárlögum, en i ár bætast nokkrir við, og eru það gleðitiðindi að sjá að t.d. Kvikmyndasjóöurinn fær 50% hækkun fra því i fyrra. Það er u.þ.b. verðbólgu- hækkunin á árinu. Þarna á sem sagt að halda i horfinu. Alþýðuleikhúsiö fær 400.000 isinnhlut, þ.e.a.s. á að giska launakostnað fyrir þrjá eöa fjóra sparneytna leikara. Ferðaleikhúsiö er komið á fjárlög og fær 30.000 krónur. Þá renna 100.000 til „kynn- ingar á islenskri leiklist erlendis", 150.000 til „kynningar á íslenslcum bókum er- lendis", 50.000 til „kynningar á islenskri tónlist erlendis", 50.000 til „kynningar á norrænum bókum i Bandarikjunum" og 50.000ul „kynningar áislenskri myndlister- lendis" og sama upphæð til kynningar á ís- lenskum kvikmyndum erlendis. Þýðingar- sjóðurinn fær hálfa milljón og 50.000 renna til endurskoðunar höfundarlaga. INNLílND YFIRSÝN Þessi atriði og fáein önnur, sem ekki er hirt um að nefna hér, verða til að hækka framlag til lista um 67% á nýju fjárlögun- í*egar rikisstjdrn GunnarsThoroddsen tók við stjórnartaumum á Islandi, var þvl meðal annars lýst yfir, að hækka skyldi framlög til menningarstarfsemi i landinu. Sú batnandi tiö I listastarfsemi og menn- ingu, sem menn gerðu sér vonir um, hefur látið biða eftir sér. Forstöðumenn lista- stofnana verða stöðugt að láta sér lynda að sjá áætlanir sinar7eoa tillögur um fjárþörf, skornar grimmilega niður. Sú meðferð verður svo aftur til þess, að menn hallast kannski að þvi að gera á hverju ári riflegar tillögur, i þeirri von, að bærileg hlutfalls- tala haldist inni á fjárlögum, kannski með smávægilegri hækkun milli ára. Nú halda stjórnendur þessara stofnana þvi jafnan fram, að þeirra tillögur séu ekkert annað Gn sanngjarnar og nákvæmlega það sem þeir þurfa. Engin ævintýramennska. Og maður hallast að þvi að álita, að þaö sé nákvæm- lega rétt — amk. þegar ofangreindar tölur eru skoðaðar. Viö sögðum að aðsókn að söfnum og leik- húsum I lýðveldi voru væri heimsmet, eða amk. þvisem næst. Nú vill svo til, að verö aðgöngumiða að leikhúsunum hér jaðrar lika við heimsmet. Yfirleitt er miöaverð aö leikhúsum á öðrum Noröurlöndum, svo maður miði sig eina feröina enn við þau, mun lægra. Aðgangur að opinberu leikhúsi i Sviþjóð kostar t.d. frá 10 til 30 kr. Frjálsar leikgrúppur sem litilla styrkja njóta, selja sætið á 50 krónur — sænskar. Þaö er um þaö bil sama upphæð og kostar að komast I opinber leikhús á Islandi. #^ukin framlög til lista og menningar- starfsemi, sagði rlkisstjórnin þegar hún skrapp i valdastólana. Og af ofansrkáðu er ljóst, aö framlögin hafa verið aukin. Svo verða menn vist að gera það upp við sjálfa sig, hvort þessi aukning lýsi einhverri „stefnu" stjórnarinnar eöa hvort hér sé á ferðinni visbending um það sem koma skal, þegar gullöld verður runnin upp á Islandi. eftir Gunnar Gunnarsson áframhaldá aðild Grikklands að bandalag- inu. Um siðustuáramótgerðist Grikkland að- ili að Efnahagsbandalagi Evrópu. Papan- dreou og flokkur hans telur inngönguna misráðna, og hefur á stefnuskrá sinni að taka málið upp að nyju og leita sérsamn- ings við EBE án fullrar aðildar. ^^amdráttartimabilið undanfarin ár hefur komið hart niður á Grikklandi, og er talið að raunverulegtatvinnuleysi ilandinu séekki minna en 8%, þóttopinberar skýrsl- ur segi þaðmunlægra.I efnahagsmálum er það meginstefnumið sósialista að koma á afkomutryggingu fyrir launafólk og lifeyr- isþega. Jafnframt hyggjast þeir koma á þatttöku starfsfólks í stjórn fyrirtækja i tólf helstu atvinnugreinum. Djúptækustu breytingarnar sem sósial- istar stefna að eiga þó að gerast I mennta- málum og fjölskyldumálum. Menntakerfi Grikklands er með þeim hætti, að skörp skil hafa myndast milli langskólagenginna manna og alls almennings. Þessu vilja Papandreou og menn hans breyta. Þá vilja þeir aðskilja rikið og orþódoxu kirkjuna, meðal annars til þess að unnt sé að lögleiða hjónaskilnaði. Þrátt fyrir horfurnar á kosningasigri stjórnarandstöðu með stefnuskrá sem á ýmsum sviðum stappar nærri friðsamlegri byltingu, hefur kosningabaráttan i Grikk- landi verið laus við heift þá og blóösUthell- ingar, sem einatt hefur gætt þar i stjórn- málabaráttu. Þetta er ekki sist rakið til þess, að kjósendur vita, að þótt umskipti verði á þingi er Karamanlis forseti á sinum stað, og embætti hans fylgja veruleg völd. Þar sjá menn ástæðuna til að margir kjós- endur, sem ekki eru sammálasósialistum I veigamiklum atriðum en tíska að breyta til, hafa ákveðið að greiða þeim atkvæði. Slfkt ergertf traustiþess að Karamanlis sjái um að ný rikisstjtírn gangi ekki of langt. ^Jagt er að Karamanlis geri sér vonir um að úrslit kosninganna verði á þann veg, eftir Magnús Torfa Ólafsson að skilyrði skapist fyrir myndun sam- steypustjórnar nydemókrata og stísialista undir forsæti Papandreuo. Teldi forsetinn það mikinn áfanga i' aö eyða þeim skörpú skilum milli fylkinga, sem um mannsaldra hafa settsvipágrisk stjórnmálog nokkrum sinnum leitt til valdaráns af hálfu hægri afia. Papandreouhefur fyrir sittleyti lýst yfir. að hann þiggi ekki til stjtírnarmyndunar stuðning þess kommúnistaflokksins af þrem sem hallur er undir Sovétrikin. Sá flokkur gengur undir skammstöfuninni KKEog hefur verulegt fylgi,er nú spáðum 17% atkvæða. Eins og fyrri daginn er sambúðin við Tyrkland eitt erfiðasta vandamálið i griskum stjornmálum. Alltfráþvi Nixon og Kissinger spönuðu hermdarverkamenn á Kýpur til að hrekja Makarios erkibiskup frá völdum á eynni, og Tj'rkir notuðu tæki- færið til að leggja hana hálfa undir sig, hef'ur sambilö nágrannarikjanna verið af- leitog fylkingararmur NATO i suðaustri af þeim sökum lámaður. 1 sex ár hætti Grikk- land samstarfi i herstjórn bandalagsins i mótmælaskyni við linlega framkomu þess gagnvart hersetu Tyrkja á Kypur. Við þessar erjur hefur á sfliustu árum bæst deila um mörk landgrunns á Eyjahafi, þar sem vaxandi likur eru á gjöfulum oliu- lindum. lálflutning Papandreou um utan- rikismál i kosningabaráttunni er eðlilegast að skilja svo, að hann ætli að láta á það reyna, hvort NATO sé fáanlegt til að veita Grikklandi í þessum málum það fulltingi sem nægi til viðunandi samkomulags við Tyrkland. . A hinn bóginn sjást þess vaxandi merki, að núverandi herforingjastjórn i Tyrklandi leitar samstarfs og samstöðu með rikjum araba.

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.