Helgarpósturinn - 16.07.1982, Blaðsíða 10

Helgarpósturinn - 16.07.1982, Blaðsíða 10
10 Föstudagur 16. júlí 1982 -ffefr ,rinn Elsta kirkja Bandarikjanna, Kapella hins heilaga Mikaels i Santa Fe. Sálarþiófurinn Santa Fe Eftir dagsgöngu um Santa Fe, borg hinnar Heil- ögu Trúar, höfuðborg New Mexikó-ríkis, fór ég inn á bæjarbókasafnið til að kynna mér sögu þessa fall- ega bæjar. Varla var ég sest, þegar bókavörðunnn og vinkona hans tóku að ræða hversu hræðilegur bærinn væri orðinn. Ferða- menn væru bara alveg biín- ir að eyðileggja hann. Ræna Ur honum sálinni. Mér leið eins og barni, sem Amerikupóstur ar, Spánverjar eða Mexi- kanar) tóku að flykkjast þangað, hafa yfirvöldin vísvitandi stefnt að þvi að halda bænum óbreyttum. ¦Vikjandi byggingarstill er hinn s.k. ,,adobe"-still, sem er sambland af hefð- bundnum byggingarmáta Indiána og Spánverja. Ad- obe er nafn á sólbökuðum leirsteinum, sem hiísin eru hlaðin Ur. Þeir eru síöan þaktir leirhiíð að utan sem veit upp á sig skömmina, gróf myndavélina undir peysuna og læddist Ut, sál- arþjófurinn. Pegar ég hafði sagt gestgjafa minum allt af létta, fussaði hann og svei- aði. „Taktu ekkert mark á þessu kjaftæði. Fyrir tima ferðamanna var fallega, spænska torgið okkar um- kringt verslunum, sem finna má I hverri einustu borg Bandarlkjanna, Já Woolworth er þar reyndar enn. En;' hélt gestgjafi minn áfram.jeftir aö ferða- menn tóku að streyma hingað opnaðist markaður fyrir listmuni, sérstaklega listiðnað indlána og vestra- list. Og þó oliufurstar frá Texas hafi einir ráð á að kaupa i dýru verslununum skipta flestír ferðamenn við indiána sjálfa, sem selja skartgripi slna við torgiö. NU svo er ferða- mannatiminn svo stuttur ¦og á veturna er Santa Fe baralftiðog friösælt þorp." (íbúatala um 50 þúsund) Ég tók gleði mina á ný eftir þessa tölu og næstu daga uppgötvaði ég að Santa Fe á sér bæði rika sögu og sterka sál. Eins og nafnið bendir til, þá var Santa Fe (og reyndar New Mexikó öll asamt Texas, Kalifornlu og Arizona) upphaflega áhrifasvæði Spánverja. Þótt New Mexi- kó hafi verið undir banda- riskri stjórn I rUm 130 ár, þá hefur hin dæmigerða bandariska „miðstéttar"- menning átt þar erfitt upp- dráttar. Indlánar, Spán- verjar og Mexikanar voru þar lengi í miklum meiri- Muta, og eftir að „Anglos" (allir sem ekki eru indián- innan og veita þeir stírdeil- is góða einangrun gegn hita á sumrin og kulda á vetr- um. Leirsteinarþessir hafa verið notaðir af innfæddum frá alda öðli og elsti uppi- standandi mannabústaður Bandarikjanna (frá þvi um 12. öld) og elsta kirkja (byggð 1610) eru byggð úr adobe. Báðar þessar bygg- ingar voru reistar af indi- ánum og standa þær hlið við hlið I hjarta Santa Fe. Spænsku áhrifanna gætir i tréverkinu, einkum I þak- bitum og trésúlum, sem oft eru listavel Utskornar. Þ6 áhrif indiána og Spán- verja sameinist I bygging- um Santa Fe-bUa, þá hefur „upprunaleg" menning Spánverja og indiána á fá- um stöðum varðveist eins vel og i New Mexikó. I smábæjum norður af Santa Fe bUa afkomendur spánskra (katólónskra) innflytjenda frá þvi á 16. öld. Þeir hafa litið sem ekkert blandastog tala enn spönsku Cervantes — og eru fyrir vikið gullnáma spánskra málfræðinga. Þeir hafa einnig varð- veitt miðalda helgisiði. A jólum setja þeir upp afar skrautlega helgileiki í kirkjum sfnum, þar sem vítringarnir þrlr koma og vitja jesúbarnsins með öllu tilheyrandi. A föstudaginn langa ganga svo meðlimir i tniarhópnum Hermanos Penitentes berfættir mikla pislargöngu að Sangre de Christo, Blóði Krists, sem er helgasta f jall New Mex- ikó. Þeir berja bök sin til blóðs og að lokum kross- festa þeir mann krýndan þyrnikórónu. Það er einkum tvennt, sem stuðlaö hefur að varð- veislu þessarar gömlu menningar ieinu þróaðasta riki veraldar. Spánverj- arnir hafa I fyrsta lagi meinað Anglos aðgöngu að bæjum si'num af ótta við að þeir rændu af þeim land- inu. Enn þann dag I dag er voðinn vis ef hvítur ferða- maður álpast inn i sum spönsku þorpin norður af Santa Fe. 1 öðru lagi er trU- frelsinu fyrir að þakka. Þó að sumum siðavöndum mót- mælendum þyki það villu- mennsku likast að berja sig til blóðs og krossfesta mann, eruengin lög til sem geta bannað það. "ótt indiánarnir séu op- inberlega kristnir og prýði bæi sina reisulegum kirkj- um, þá lii'a aldagömul þjóðtrU þeirra og siðir góðu lifi. 1 þeirra röðum má enn finna spámenn og völvur, sem spá fyrir um ragnarök og gefa mönnum ráð hvernig best sé að foröast þau. Það er trU manna að helgidómur kaþtílskunnar og kynngimagn indlánanna gæði Santa Fe guðdómleg- um krafti og leita Anglos þangaðhvaðanævaað til að komast nær Guði. En ekki láta þeir sér nægja að sam- einast Guði I andanum, þeir eru einnig iðnir við að varpa fram rökfræðilegum kenningum, sem skýrt geta nærveru Guðs á þessum stað. I Santa Fe mætast þrjU veðrasvæði, norðanvindar frá Colorado, suðaustan- vindar frá Texas og suð- vestan vindar frá Mexikó. Vindáttir breytast þar mjög snögglega og oft með miklu offorsi. Er það kenn- ing manna að átök vind- anna skapi mikinn kraft sem hafi sterk andleg áhrif á Santa Fe-bUa. New Mexikó hefur að geyma einar mestu og stærstu Uranlumnámur Bandaríkjanna. Halda sumir þvf fram að geisla- virkni Uraniums hafi I gegnum aldirnar haft áhrif á indiana og að trUarauðgi og yfirnáttUrulegur kraftur eigi rætUr sinar að rekja til sama málms og er kjarn- inn i nUtima gjöreyðinga- vopnum. En töluverður hópur s.k. „survivalista" hefureinmittilutt til Santa Fe til að forðast áhrif þeirra. FÖlk þetta, sem yfir- leitt er I góðum efnum, hef- ur byggt sér neðanjarðar- byrgi og komið sér upp nokkurra ára matarforða. Það trUiraðþegar sprengj- an fellur muni aldan frá Kyrrahafi riða yfir KaU- forniu og Arizona, en fyrir tilstilli helgra krafta muni hUn brotna á Sangre de Christo. Liistamenn og rithöfund- ar hafa einnig lengi leitað til Santa Fe. NáttUrufeg- urðin og hinir mörgu menningarstraumar örva sköpunargleðina og veður- sæld og stærð bæjarins veita þeim frið og ró til starfa. Og á alþjóðavett- vangi er Santa Fe lika þekktust fyrir sumar- óperu sina og listahátfðir. Óperan hefur verið starf- rækt i samfellt 25 ár og þangað koma færustu söngvarar heims til að skemmta. Sviðið er undir berum himni, en áhorf- endapallarnir, huldir tveim andstæðum skeljum, skapa óvenjulegan endurhljóm. Frá 1973 hefur verið haldin kammermusik-hátið i Santa Fe. Georgia O'Keeffe, ein virtasta lista- kona Bandarikjanna, sem hefur gert náttUrufegurð New Mexikó ódauðlega með verkum sinum, hefur frá upphafi málað auglýs- ingaspjöld fyrir þessa há- tið. Tvö sfðastliðin ár hafa svo verið haldnar leikhUs- og kvikmyndahátiðir, og svo halda indiánarnir nU sem fyrr miklar trUarhá- tiðir, þar sem þeir klæðast alls kyns bUningum og dansa striðs- og regndansa. Anglos er heimill aðgangur gegn þvi að láta li'tið á sér bera. tftir að hafa andað að mér andrfki Santa Fe I heila viku átti ég erfitt með að áfellast menningar- þyrsta ferðalanga fyrir að sækja Santa Fe heim. Og enn erfiðaraátti ég með að trúa orðum bókavarðarins og vinkonu hans um að ferðamenn hafi rænt sál- inni Ur Santa Fe. Ef ein- hver hefur afl til að ræna sál þá er það Santa Fe sjálf. — HUn er eini sanni sálarþjdfurinn. Arizona 11. jUni 1982

x

Helgarpósturinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Helgarpósturinn
https://timarit.is/publication/47

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.