Morgunblaðið - 29.05.1979, Side 33

Morgunblaðið - 29.05.1979, Side 33
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 29. MAÍ1979 33 Frá smátölvusýningu á vegum Skýrslutæknifélags íslands. hafa þeir gert sig seka um að vilja ekki taka tillit til þeirra upplýs- inga sem til staðar voru og enn- fremur ekki viljað sjá upplýsingar nema þær hæfðu tilteknum sjón- armiðum. Þá er ennfremur stað- reynd, að mikið skortir á að menn í stjórnunarstörfum kunni að not- færa sér upplýsingar í daglegum störfum sínum. Þá tel ég, að þeir aðilar sem sæti eiga í stjórnun stofnana og fyrirtækja geri sig seka um að krefjast ekki þeirra upplýsinga um viðkomandi starf- semi sem sjálfsagðar og nauðsyn- legar eru, þannig að þeir geti metið starfsemina og gæði þeirrar þjónustu sem þeim hefur verið falið að hafa umsjón með. Ég vil sérstaklega vekja athygli manna á þessu atriði, því ég tel að mjög mikið skorti á að þessir aðilar sinni í reynd sínu stjórnunarhlut- verki. Stjórnmálasviðið Ég vil þó ekki hverfa frá þessu efni, án þess að geta um hlut stjórnmálamanna og hversu oft þeir láta haldlítil rök ráða ákvörð- unum sínum sem oft ganga þvert á tillögur stjórnsýslunnar, en þegar slíkt skeður of oft, hefur það í för með sér lamandi áhrif á vilja manna til að leita eftir skynsam- legustu leiðum að settu marki í viðkomandi máli. Þá er enn einn þáttur sem ég vil minnast á, en hann er sá stöðugi áróður, sem hafður er uppi í þjóðfélaginu, um að allt það, sem gert er hjá hinu opinbera, sé illt og óalandi og að öll stjórnun og miðstýring sé af hinu vonda. Alveg burt séð frá því hvaða skoðanir menn hafa á hluta ríkis- ins í þjóðarbúskapnum, er ljóst að ekki verður komist hjá því, að sameiginlega munum við standa að úrlausn hinna ýmsu viðfangs- efna, og að þeirri sjálfsögðu kröfu fólksins í landinu, að þau við- fangsefni séu leyst af hendi á sem hagkvæmasta máta af hinu opin- bera, sé framfylgt. Til þess að slíkt geti skeð verður að vera gagnkvæmt traust milli aðila og jafnframt starfsskilyrði til að ná þeim markmiðum. Hér hefur upp- lýsingamiðlun mikilvægu hlut- verki að gegna bæði í þá veru og skapa traust milli aðila en kannski ekki síður að meta hvort hagkvæmara sé að framkvæma viðkomandi verkefni á þennan eða hinn mátann, en ekki eins og í dag, að umræða, dómar og stundum ákvörðunartaka byggist á fordóm- um og haldlitlum rökum. Að þessu sögðu er það skoðun mín, að mikið skorti á, að upplýs- ingar við ákvörðunartöku og stefnumótun í þjóðfélaginu séu nýttar sem skyldi. Tel ég að bæði þeir sem eiga að leggja fram slíkar upplýsingar og þeir sem eiga að nota þær eigi hér sök á. Tölvuvæðing okkar Ef litið er á stöðu tölvutækninn- ar hér á landi um þessar mundir, kemur í ljós, að fjöldi tölva, sem eru að verðmæti yfir 50 þúsund $, er 22, Þá er fjöldi endastöðva um 25' og reikna má með að um 700 manns vinni við tölvutæknina á íslandi í dag. Þá er talið að fjárfesting i hugbúnaði nemi á bilinu 3—5 milljörðum króna. Þegar þessar tölur eru bornar saman við önnur Norðurlönd, kemur í ljós, að borið saman við fólksfjölda stöndum við þeim langt að baki hvað varðar tölvu- vinnslu. Þess verður þó að gæta, að fólksfjöldi gefur engan veginn rétta mynd af þörfinni, né mögu- leikum og hagkvæmni til að beita tölvutækni við lausn viðfangsefna í úrvinnslu upplýsinga og við framleiðsluverkefni. Á hinum Norðurlöndunum er miklu meira um stórar rekstrar- einingar stórfyrirtækja, stór sveitarfélög og stórar rekstrarein- ingar hjá ríkinu, þar sem augljós- lega er hagkvæmt að beita tölvu- vinnslu til að leysa verkefni, ekki síst með aðstoð fjarvinnslu. Aftur á móti búum við hér á landi við allt annað umhverfi, þar sem fáar stórar rekstrareiningar eru til staðar, atvinnufyrirtæki eru yfir- leitt lítil og fjöldi þjóðarinnar aðeins rúmlega 200 þúsund. Þess- ar aðstæður eiga vafalaust sinn þátt í því, að bæði tölvutækni og önnur tæknivæðing hefur ekki verið tekin upp í þeim mæli, sem æskilegt og nauðsynlegt er svo að atvinnureksturinn í landinu geti skilað þeim afrakstri, sem við gerum kröfur til, svo við fáum búið við sömu lífskjör og nálægar þjóðir. Hvað varðar þær spurningar, hver hefur í reynd stjórnað þeirri þróun, sem verið hefur við notkun tölvutækninnar hér á landi á undanförnum árum, get ég tekið undir sjónarmið þeirra, sem bent hafa á, að áhrif söluaðila hafi gætt mikið á framgang þessara mála. En ég vil þó taka fram, að við söluaðilann er ekki að sakast, heldur við þá sem kalla sig sér- fræðinga á þessu sviði og þá sem taka hinar endanlegu ákvarðanir. Því að ef söluaðilinn hefur verið að selja hluti, sem ekki komu að notum hjá viðkomandi sem skyldi, r það fyrst og frertíst kaupandans mál og því Ijóst, að hann hefur ekki leitað eftir þeim upplýsingum sem nauðsynlegar voru til að byggja trausta og skynsamlega ákvörðun á. Annað atriði, sem ég vil minn- ast á í þessu sambandi, er hlutur sérfræðingsins við mótun þessara mála. Vegna þess hversu hinn almenni stjórnandi hefur gert sér lítið far um að meta gildi tölvu- tækninnar, hafa sjónarmið sér- fræðinga verið of áhrifamikil í endanlegri ákvörðunartöku. Því miður hefur sérfræðingurinn í of ríkum mæli haft þröng sjónarmið og sérhagsmuni að leiðarljósi í þeim upplýsingum sem lagðar hafa verið til grundvallar ákvarð- anatöku og allt of oft hafa menn gert sig seka um að sleppa mikil- vægum upplýsingum til að ná fram sérhagsmunum sínum. Ríkið og höfuðborgin Skipan tölvumála hjá opinber- um aðilum hér á landi er þannig háttað, að ríkið og Reykjavíkur- borg hafa sameinast um rekstur tölvumiðstöðvar sem er SKÝRR, þá hefur H.í. haft sérstaka reikni- stofnun. Ríkisbankarnir hafa sameinast um rekstur reiknistofu bankanna með öðrum innláns- og útlánsstofnunum í landinu. Þá hafa nokkrar ríkisstofnanir fengið smátölvur til notkunar við sér- verkefni. Ætla má að hjá opinber- um aðilum hafi verðmæti tölvu- búnaðar verið um 825 m. kr. á síðasta ári, og fjöldi manna, sem unnu beint við rekstur þessarar starfsemi, verið um 100. Nokkuð hrein verkefnaskipting hefur þróast hjá þessum aðilum sín í milli. Reiknistofa bankanna hefur fyrst og fremst sinnt banka- verkefnum. Milli HÍ og SKÝRR er samningur í gildi þar sem kveðið er á um, að Reiknistofnun H.I. skuli fyrst og fremst sinna kennslu og tækniverkefnum, en þessir aðilar hafa ennfremur sam- starf um nýtingu tölvubúnaðar. Þá hafa samtök sveitarfélaga fjallað um skipan tölvumála hjá sveitarfélögum í landinu. Nú ný- verið var samþykkt á fulltrúaráðs- fundi sveitarfélaga stefnumótun samtakanna, sem gengur í þá átt að sett verður á stofn samskipta- miðstöð sveitarfélaganna, sem hefði það hlutverk að veita sveit- arfélögum aðgang að tölvuvinnslu og sérfræðiaðstoð. Þessu mark- miði hyggjast sveitarfélögin ná m.a. með því að eiga samstarf við SKÝRR um notkun tölvu- og hugbúnaðarkerfa. Ég vil í þessu sambandi vekja sérstaklega athygli á þeim skyn- samlegu vinnubrögðum sem sam- tök sveitarfélaganna viðhöfðu í þessu máli, sem einkenndust af því að mynda sér hlutlausa skoðun á heppilegum jarðvegi þessara mála, en mál þessi hafa verið til umfjöllunar í tæp tvö ár hjá sveitarfélögunum. Varðandi stefnumið í tölvu- vinnslu hjá eignaraðilum SKÝRR, stefna þeir að því að nýta þá aðstöðu sem sköpuð hefur verið bæði í vélbúnaði og sérfræðiþekk- ingu á sem hagkvæmastan hátt og eru því meginverkefni stjórnar SKÝRR á hverjum tíma þau. í fyrsta lagi að hafa til staðar hugbúnað og vélbúnað til að leysa þau verkefni sem eignaraðilar stofnunarinnar fela henni að framkvæma. í öðru lagi að vekja athygli eignaraðila og beita sér fyrir því að tekin sé upp tölvuvinnsla við úrlausn verkefna þar sem það hentar. í þriðja lagi að framkvæma þessi viðfangsefni á sem hag- kvæmastan máta. Varðandi samskipti SKÝRR við eignaraðila, hafa SKÝRR látið þá skoðun í ljós að æskilegt væri að hjá hvorum eignaraðila væri til staðar starfsemi, sem ynni stöðugt að því að kanna hvar þessi tækni kæmi að notum og gerð yrði áætlun til skemmri og lengri tíma um þróun þessara mála. Jafn- framt er nauðsynlegt að öll ákvarðanataka um markmið í þessum málum sé tekin af aðilum sem skipa æðstu stöður í stjórn- sýslunni. Því eins og hér hefur verið minnst á, er þáttur tölvu- tækninnar í upplýsingamiðlun mjög veigamikill og kannski einn þýðingarmesti í þá veru að gera hina almennu stjórnsýslu betur í stakk búna til að sinna því hlut- verki að afla upplýsinga til stjórn- málaaflanna, sem er nauðsynlegur grundvöllur að ákvörðunartöku og til stefnumótunar. Viðhorfin hér ogytra Ef menn bera saman umræðu unv það, hvort og hvernig nýta skuli tölvutæknina við úrlausn hinna margvíslegu viðfangsefna hér og erlendis og líka hverjir taka þátt í henni, kemur greini- lega fram, að erlendis leggja menn langtum meiri vinnu og tíma í mótun og lýsingu á því, hvaða breytingar eru samfara slíkum kerfisbreytingum. Öll ákvörðunar- taka er tekin, þar sem sjónarmið hinna ýmsu aðila, sem málið varðar, eru til staðar. Þá hafa bæði stjórnmálaöflin svo og æðstu starfsmenn í stjórnsýslu látið þessi mál sig varða og eru þátttak- endur í endanlegri mótun. Hins vegar er ijóst að þessi farvegur ákvörðunartökunnar er seinvirk- ur, en sennilega nauðsynlegur til að tryggja farsæla framkvæmd mála. Með þessu er horft miklu frekar til allra átta, hvað viðvíkur þeim atriðum sem leysa á og þannig komi þessi farvegur að gagni þegar á heildina er litið, þó mönnunv sýnist í fvrstu hann nokkuð langsóttur. Hér á landi hefur þetta gengið alltof tilviljanakennt fyrir sig. Hefur mikið skort á það, að til staðar væri einhver stefna sem vinna ætti eftir. Þetta hefur leitt til þess, að einangraðir aðilar, nú og svo söluaðilar, hafa haft alltof mikil áhrif á þróun tölvumála. Því tel ég brýna nauðsyn á, að gerð sé heildaráætlun um skipan tölvu- mála hjá opinberum aðilum til nokkurra ára í senn. Við gerð hennar sé reynt að fá þá, sem í reynd bera ábyrgð á þeim verk- efnasviðum sem til umfjöllunar eru, til leiks og ennfremur að tryggt sé að sjónarmið sérfræð- inga þeirra starfsmanna, sem þessi mál varða, komi fram við áætlunargerðina. Þá tel ég að við þessa áætlunar- gerð þurfi að taka tillit til þeirra áhrifa sem tölvutækni kunni að hafa á atvinnu manna. I Bretlandi er talið að yfir hundrað þúsund ný atvinnutækifæri skapist innan tölvúiðnaðarins á næstu 10 árum. Hins vegar er gert ráð fyrir að þegar búið sé að nýta að fullu þær fyrirhuguðu breytingar vegna upptöku tölvutækninnar hjá Pósti- og síma þar í landi muni starfsmönnum fækka þar um 8.700. Þá er ennfremur talið að banka- og tryggingarfyrirtæki muni fækka starfsmönnum árlega um 30'7r á næstu árum vegna frekari vélvæðingar. Að lokum vil ‘ ég nefna í þessu sambandi, að menn sjá fyrir að með notkun tölvutækninnar við textavinnslu mun í næstu framtíð verða um verulega fækkun starfa í sam- bandi við almenn skrifstofustörf, eins og ég gat um hér að framan. Þá þarf að gera ráð fyrir all- verulegu átaki í að fræða, ekki bara þá aðila sem korna til með að starfa í tengslum við tölvur, held- ur ekki síður hina almennu borg- ara. Hér er mikilvægt verkefni fyrir fræðslukerfið, ekki bara að mennta fólk til starfa i þessari grein, heldur jafnframt að kynna þessa tækni og mikilvægi hennar fyrir öllurn almenningi i landinu. Vil ég sérstaklega leggja áherslu á þetta atriði, því að ég tel að þetta muni m.a. hafa úrslita- þýðingu, að hér skapist skilyrði til að nýta þessa tækni við lausn hinna fjölmörgu verkefna í þjóð- félaginu og að almenningur eigi völ á því að kynnast heilbrigðum og réttum viðhorfum til upp- lýsingamiðlunar og þar með tölvu- tækninnar. Samvinna nauðsynlog Þá ber að leggja mikla áherslu á samstarf hinna ýmsu aðila um ekki bara nýtingu þeirra tækja sem til staðar eru heldur ekki síður á sviði hugbúnaðar og vinnslukerfa. Ég tel ekki rétt að setja fram hér skoðun á hvern hátt skuli leysa þessi viðfangsefni m.t.t. vélbúnaðar eða staðsetning- ar hans. Því að fyrst verða menn að setja fram hvaða verkefni skulu vinnast og þær þarfir sem leysa á, áður en ákvarðanir um framkvæmd ntála eru teknar. En því miður hefur alltof oft verið byrjað hér á öfugum enda og byrjað að fá tækin, enda það fyrsta og síðast áhugamál sölu- aðila, en síðan leitað eftir verkefn- um til að nýta þau og þá oft hrein tilviljun hvaða verkefni eru tekin til úrvinnslu. En eitt er þó víst, að þegar sköpuð verða þau skilyrði að hinn raunverulegi notandi hafi stöðug- an aðgang að upplýsingunum, þá mun nýting þessarar tækni fyrst koma að fullum notum. Hjá SKÝRR hefur verið fjallað að undanförnu um ýmis atriði sem eiga að konta til skoðunai við þá áætlanagerð sem ég hef gert að umtalsefni. Þessi umfjöllun bein- ist að þremur meginatriðum: I fyrsta lagi að draga fram þau verkefnasvið þar sem tölvutæknin ga’ti komið að notum að mati SKÝRR. Í öðru lagi hefur verið sett fram hugmynd urn þau verk- efnasvið, þar sem stefnt skuli að stöðluðum úrvinnsluverkefnunt. I þriðja lagi hafa verið athuguð þau verkefnasvið, sem tengjast bæði miðlun upplýsinga til og frá tölvu- tækninni Þá er ennfremur í athugun hjá stofnuninni, hvaða breytingar þurfi að konta til, bæði hvað varðar starfsfólk, aðstöðu og tækjabúnað, ef þau verkefni yrðu tekin til úrvinnslu sem menn telja að skynsamlegt sé að nýta tölvu- t<æknina við. Stofnunin mun svo leggja þessar hugmyndir fram við eignaraðila SKÝRR til umfjöllun- ar og vonumst við eftir að þessar upplýsingar geti orðið innlegg í þá áætlunargerð sem ég tel vera grundvöll að stjórnun tölvumála og hagnýtingu þessarar tækni hjá opinberum aðilum í framtiðinni.

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.