Tímarit Máls og menningar


Tímarit Máls og menningar - 01.06.1993, Qupperneq 57

Tímarit Máls og menningar - 01.06.1993, Qupperneq 57
Hún er líka liljan sem vex frjáls; hinn óviðráðanlegi kraftur sem storkar öllu og öllum; illgresið í kristinna manna reit sem Ásmundur vill uppræta; og hið villta dýr sem ekki fylgir mannasetningum. I sínu seinna nætursamsæti tala presturinn og Ás- mundur um refínn. Það fyrirfinnst vart meiri umhyggja hjá öðru dýri fyrir af- kvæmum sínum en hjá refnum. Þó étur hann afkvæmi sín ef hann er í hættu eða þegar hann er skelfingu lostinn. Stefán prestur segir: „Ætli það sé ekki til að bjarga afkvæmum sfnum frá ennþá verri örlög- um?“ (153) Þessi lýsing á vel við Sólveigu: hún drepur barn sitt sem hún elskar til þess að bjarga því, og foreldrum þess, frá enn verri örlögum. Og samhkingamar eru fleiri með þessu villta dýri og Sólveigu. Hún hugsar um fjögurra ára dóttur sína sem hún ól með kvöl, öskrandi og bröltandi einsog dýr í boga, einsog refur sem fær ekki losað sig. Getur ekki nagað af sér liminn sem festir í gildrunni. (176) Og þegar Sólveig ætlar að fæða barn þeirra hálfsystkinanna, fer hún burt frá fólkinu og bænum: „Hún kemst ofan í gjótu hér gæti verið tófa hér kynni að vera greni“ (233). Og að lokum fyrirfer hún sér með refaeitri. En hinir táknrænu þættir Sólveigar Súsönnu hljóta að vera fleiri en hinn óvið- ráðanlegi kraftur, liljan, og hið villta dýr — þetta er ekki nóg til þess að skýra nístandi tak hennar á Ásmundi. Til þess að fá skýr- ingar á þessu ætla ég aftur að leita í smiðju Roland Barthes og í þetta skiptið til hug- myndar hans um andstæður (antitesur). Barthes heldur því fram að sérhvert sam- félag byggi og grundvallist á ákveðnum fjölda andstæðna um það hvað má og hvað ekki má, og í þessar andstæður sækir sam- félagið merkingu sína og hugmyndafræði. Allar tilraunir til þess að storka andstæðun- um eða sameina þær, hefur ævinlega skelfi- legar afleiðingar í för með sér, sökum þess að með því er grunnhugmynd samfélagsins ógnað. Þessar andstæðupælingar notar Barthes til þess að greina á milli lesanlegs og skrifanlegs texta: Sé ríkjandi andstæð- um viðhaldið í textanum þá er textinn les- anlegur — sé þeim storkað þá er textinn skrifanlegur. Sakamálasaga Grámosans er lesanlegur texti einsog fyrr segir. Hálfsystkinin storka ríkjandi hugmyndafræði samfélagsins þeg- ar þau sofa saman. Þau eru hvort sín and- stæðan sem hafa sameinast í ástarleikjum sínum. Samfélagið bregst við þessu á þann hátt að senda Ásmund, vörð laganna og þar með vörð antitesanna, til þess að dæma systkinin. Samfélagið endurheimtir svo merkingu sína þegar dómarinn Ásmundur dæmir lögbrjótinn Sæmund til tugthúsvist- ar. Þar sem samfélagið byggir á þessum antitesum sem framfylgt er með lögum, verða sterkustu andstæður þess dómarinn og sakamaðurinn, sá sem heldur uppi lög- um og reglum og sá sem brýtur þær. Þetta var hinn lesanlegi þáttur Grámos- ans, en lítum nú á þann skrifanlega. Ásmundur er klofinn maður, í honum býr tvenns konar eðli sem hann á erfitt með að sætta, einsog hann segir sjálfur: [Hann] bar í sér aðra veröld sem kallaði fram í honum vissu fyrir því að í sér byggju tveir menn, að hann lifði tvennu lífi í senn. Og þeim vanda linnti ekki að þurfa að sætta þessi eðli tvenn, svo hann færist ekki. (37) Það má líta svo á að þeir tveir menn sem lifa í Ásmundi séu hlutverk hans sem dóm- TMM 1993:2 55
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96
Qupperneq 97
Qupperneq 98
Qupperneq 99
Qupperneq 100
Qupperneq 101
Qupperneq 102
Qupperneq 103
Qupperneq 104
Qupperneq 105
Qupperneq 106
Qupperneq 107
Qupperneq 108
Qupperneq 109
Qupperneq 110
Qupperneq 111
Qupperneq 112
Qupperneq 113
Qupperneq 114
Qupperneq 115
Qupperneq 116

x

Tímarit Máls og menningar

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tímarit Máls og menningar
https://timarit.is/publication/1109

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.