Morgunblaðið - 26.06.1930, Blaðsíða 23

Morgunblaðið - 26.06.1930, Blaðsíða 23
MORGUNBL.ADI3D <><><><><><><><><><><><><><><><>0<^^ að margir franskir togarar, sem veiddu hjer við land, væri út- búnir loftskeytatækjum. — Sú málaleitun strandaði. Árið 1915 lætur Eimskipafjelagið setja loft skeytatæki í ,Goðafoss' og ,Gull- foss' og það mun mikið hafa ýtt undir að loftskeytastöðin á Melunum var reist. Hún tók til starfa hinn 17. júní 1918. Er það 5 kw. Marconistöð. Var hún fyrst aðallega ætluð til þess, að taka við skeytum frá skipum, og koma skeytum til skipa, en í hvert skifti sem sæsíminn hefir bilað, hefir hún hlaupið undir bagga og haldið uppi sambandi við umheiminn. Tveimur árum eftir að loftskeytastöðin í Reykja vík tók til starfa,, var byrjað að reisa loftskeytastöðvar í Isa- firði og á Hesteyri; stöðin í Isa- firði var svo síðar flutt að Kirkjubæjarklaustri, en á síð- astliðnu sumri, þegar Skafta fellslínan var bygð, var loft skeytastöðin á Klaustri lögð nið- ur, og nú eru loftskeytastöðv arnar hjer á landi orðnar sjö, að þessum tveimur meðtöldum. — Hinar stöðvarnar eru í Vest- mannaeyjum, Flatey á Breiða- firði, Flatey á Skjálfanda, Gríms ey nyrðra og Húsavík. Fyrstu stöðvarnar voru gneistastöðvar, en þeim hefir öllum verið breytt í lampastöðvar, og mun Island vera fyrsta ríki í heimi að segja algjörlega skilið við gneista stöðvar. Loftskeytastöðvarnar í Vest mannaeyjum og Reykjavík, eru aðallega ætlaðar til þess að halda uppi sambandi við skip í hafi, og hinar loftskeytastöðvarnar, sem vinna sín á milli. Árið sem leið afgreiddi loftskeytastöðin í Reykjavík 30 þúsund skeyti (um V2 miljón orða) og fer starf hennar stöðugt vaxandi, vegna þess að altaf f jölgar þeim skip um, sem loftskeytatæki hafa. Af 70 íslenskum skipum hafa nú 50 móttökutæki og senditæki, hin hafa móttökutæki, og eins margir vjelbátar. Tilraunir voru gerðar þegar haustið 1920, að talast við þráð- laust milli loftskeytastöðvanna, og gengu þær ágætlega, og hafa gengið vel síðan. tJtvarp. Nú er verið að reisa hina marg umtöluðu útvarpsstöð á Vatns- endahlíð í Mosfellssveit. Verður hún hálfu kraftmeiri heldur en útvarpsstöð Dana í Kalundborg, eða 15 kw. Hún á að senda á 1200 metra bylgjulengd. Það er Marconifjelagið í Lon- don, sama fjelagið, sem reisti fyrstu loftskeytastöðina hjer á landi, er hefir tekið að sjer að koma upp vjelum stöðvarinnar. Var í fyrstu ætlast til þess, að stöðin gæti tekið til starfa fyrir Alþingishátíðina, en vegna þess hvað veðrátta var óhagstæð í vetur sem leið, verður hún því miður ekki tilbúin fyr en seinna á sumrinu. 5jáuarútuegur. Eftir Ólaf öíslasön framkucemðastjóra. Þegar athuguð er hnattstaða íslands verður ekki af henni ráðið annað en að þjóðin, sem byggir landið, hljóti að lifa mest af siglingum og fiskveiðum. — Þetta hefir þó ekki svo verið alt fram á síðustu áratugi. Skil- yrði hafa þó verið fyrir hendi fyrir þvf, að aðalatvinnuvegir Ólafur Gíslason. þjóðarinnar væri fiskveiðar. — Umhverfis landið og inni í fjörð um og flóum eru einhver fiski- sælustu mið, sem sögur fara af Þessi mið hafa verið og eru forðabúr Evrópu. Hingað *hafa sótt um margar undanfarnar aldir mestu siglingaþjóðir álf unnar. Mörg hundruð fiskiskipa hafa verið við veiðar hjer árlega umhverfis landið, og auðæfin sém þessi mikli floti hefir haft á burt, verða aldrei með i;öl uhi talin. • Hinar miklu fiskveiða- og siglingaþjóðir hafa jafnt og þjett aukið flotann og fullkomn- að veiðarfærin. Síðasta full komna veiðarfærið, botnvarpan, sem hefir verið notuð mest allra véiðarfæra síðari hluta 19 aldar og það sem af er þessari öld, hefir átt drýgstan þáttinn í því að auka velgengni fisk- veiðanna, enda hefst nýtt tíma- bil í sögu þorskveiðanna, þegar þetta veiðarfæri tekur að ryðja sjer til rúms. Frá því að ísland bygðist 03 fram á síðustu öld, voru miðin umhverfis landið einungis að litlu leyti fyrir íslendinga. Hinir miklu siglingamenn, sem tóku sjer bólfestu hjer í fyrstu, báru ekki gæfu til þess að halda við skipastólnum og fylgjast með öðrum þjóðum á sviði siglinga og fiskyeiða. Þjóð- in átti um margra alda skeið engan hafskipastól, og afleið- ingin varð sú, að henni voru allar bjargir bannaðar til fisk- veiða, nema það lítið sem hægt var að ná í á opnum bátum, að mestu inniá flóum og fjörðum, eða fast uppi við landsteinana. Hið eina, sem landsmenn höfðu af fiskmergðinni að segja, sem sveimaði umhverfis landið ár eftir ár, var að sjá erlenda fiski- flotann umkringja landið og hafa á burt auðæfi, sem hin fá- menna og fátæka þjóð hefði getað tileinkað sjer, og notið, ef skipakostur hefði verið fyrir hendi. Hjer var ekki hægt um vik að kippa þessu í lag. Þjóðin var upp á aðra komin með alla aðflutninga og verslun, og ekk- ert efni til í landinu til þess að byggja skip. Þar við bætt- ist svo fátækt þjóðarinnar og kúgun hins erlenda valds, sem tók fyrir kverkar allrar fram- takssemi, svo að hver öldin leið af annari, án þess að framfarir sæust á nokkru sviði. Slíkt á- stand veldur niðurlægingu, þvf „það er svo bágt að standa í stað." Það gefur að skilja að fisk- veiðar gátu ekki orðið aðal- atvinnuvegur þjóðarinnar meðan ástandið var þannig, að þær voru einungis stundaðar á opnum bát- um, enda verður ekki sagt að þjóðin hafi á þeim tímum afl- að sjálfri sjer nægilega til við- urværis. Útflutningur á fiski var mjög .lítill alt fram á síðustu öld. Aðeins nokkur þúsund skip- pund á ári af öllu landinu, þeg- ar best ljet, og sum árin bregst veiðin að því er sjeð verður svo að vandræði hlutust af. Þannig liðu margar aldir, að þjóðin, sem byggir þessa eyju gat ekki fært sjer í nyt auðæfi hafsins, sem aðrar þjóðir sóttu hingað um mörg hundruð mílna haf, og er fátt sem betur lýsir eymdarástandi því, sem þjóðin var í á þessu niðurlægingar- tímabili. 1 Meðan þjóðin stundaði aðeins veiðar á opnum bátuifi, var mestmegnis veitt með handfær- um og nokkuð með lóðum, en síðari hluta 18. aldar var byrj- að að nota þorskanet í ver- stöðvum á Suðurlandi, einkum í Gullbringusýslu. Veiðin var ýmist söltuð eða hert. Framan af öldum var þó nærri allur afli hertur. En smám saman fer inn- flutningur salts í vöxt, og þá jafnffamt verkun saltfiskjar. — Var saltfiskurinn ýmist fluttur út í tunnum, eða þveginn og þurkaður líkt og enn á sjer stað. Verkun fiskjarins mun hafa verið mjög ábótavant fyr á öld- um, og verður engin verulag breyting á því til batnaðar, fyr en þjóðin rankar við sjer og semur sig að hætti annara þjóða með veiðarfæri og skipakost, eins og síðar mun getið verða. Auk þorskveiða voru einnig stundaðar hákarlaveiðar, og hvalveiðar fyr á öldum. Há- karlaveiðar voru stuhdaðar á opnum bátum og farið í setu, sem kallað var, jafnvel dögum saman, úti á rúmsjó á haustin og veturna. Hefir þá oft reynt á hreysti og þor. Skammdegis- nóttin er löng hjer á landi, og ekki fýsilegt að sitja hana lið- langa í opnum bátum úti á rúmsjó, í kalsaveðri. En þessi voru kjör þeirra, sem fyr meir stunduðu hákarlaveiðar hjer við land. Nú lifir aðeins minningin um það harðrjetti, sem íslenskir sjómenn áttu við að búa fyr á tímum. Harðrjetti, sem ef til Róðrarbátur í lendingu. vill er einsdæmi meðal fiski- manna nágrannaþjóðanna . Þegar kemur fram yfir miðja 19. öldina, fer að votta fyrir nýju lífi í fiskveiðunum. Augu manna hjer á Suðurlandi opnast fyrir möguleikum til þess að efla fiskveiðarnar; þilskip voru keypt til handfæraveiða. — Rekstur þeirra gefst vel og flot- inn eykst, ár frá ári alt fram um aldamót. Þetta skútnatíma- bil bar ennfremur þann árang- ur að sýna, að hjer voru af- bragðs siglingamenn og fiski- menn, jafnvel betri en vænta hefði mátt hjá þjóð, sem ekkert hafði haft af siglingum að segja svo öldum skifti. álíka langt að baki Englending- um og verið hafði áður en skútuöldin hófst. Samt liðu svo áratugir að Islendingar rjeðust ekki í að fá sjer botnvörpuskip. Bar margt til þess. Fátækt þjóð- arinnar, þekkingarleysi á þess- um nýtísku veiðiaðferðum, og varfærni, sem þjóðinni var sam- gróin eftir margra alda kúgun og vantrú á mátt sinn og megin. 1 byrjun þessarar aldar fer að verða vart við ný átök á sviði fiskveiðanna. Fyrstu tog- ararnir eru keyptir til landsins og jafnframt ryðja vjelbátar sjer til rúms. Sá floti vex með ótrúleg- um hraða ár frá ári, með stöðugt betri og betri árangri. Vjelbát- Breiðfirðskur bátur. Það voru miklar framfar- ir að eignast þilskipin í staðinn fyrir opnu róðrarskipin, sem áður voru eingörigu notuð. En um það leyti sem Islendingar auka þilskipaflotann sem mest, eru Englendingar og fleiri þjóð- ir farnar að sækja hingað veiði á botnvörpuskipum, og munur- inn var undramikill á veiði botn- vörpuskipanna og handfæraskip- anna. íslendingar stóðu því enn arnir stækka og fullkomnast, og nú eru hjer við land mörg hundr- uð ágætra vjelbáta, sem eiga stóran þátt í því að auka vel- gengni fiskveiðanna. — Líklega má fullyrða, að ekkert hefir eins fleygt fram þorskveiðum hjer við land, á skömmum tíma, eins og vjelbáta. og vjelskipaflot- inn. — Á hverjum firði og flóa kring um landið eru fleiri og færri vjelbátar, sumstaðar svo Togari. — 23
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60
Blaðsíða 61
Blaðsíða 62
Blaðsíða 63
Blaðsíða 64
Blaðsíða 65
Blaðsíða 66
Blaðsíða 67
Blaðsíða 68
Blaðsíða 69
Blaðsíða 70
Blaðsíða 71
Blaðsíða 72
Blaðsíða 73
Blaðsíða 74

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.