Morgunblaðið - 10.12.1964, Blaðsíða 25

r Fimmtudagur 10. des. 19S4
MORGUNBLAÐ1Ð
25

ÉG VEIT að það er mikið
færzt í fang fyrir mig, lítt
kunnugan og alls engan Hún-
vetning, að ætla mér að rita
afmælisgrein um fjallkóng-
inn og heiðahetjuna Lárus
bónda Björnsson í Gríms-
tungu í Vatnsdal.
Hitt er mér heiður og sönn
gleði að hafa fengið að kynnast
þessum fulltrúa þeirrar kynslóð-
er, sem nú er að hverfa; kyn-
slóðar sem fæddist og ólst upp
í torfbæjum íslenzkra heiða,
lærði sem börn að lesa í grösin,
fjallalækinn, fuglana, morgun-
ro'ðann, kólguklýin, hjarnið og
norðangarðinn; kynslóðar sem
eðlisávísunin kenndi ratvísi, með-
an áttavitinn var henni fram-
andi; kynslóðar, sem sótti lífs-
björgina í skaut náttúrunnar
milliliðalaust og varð að treysa
á mátt sinn og megin, meðan fé-
lagslegur þroski var enn á frum-
stigi; kyrvslóðar sem aðeins
fvefckti framtak einstaklingsins
og þáð, að ef þú hjálpar þér sjálf-
ur þá hjálpar guð þér.
í dag er Lárus Björnsson 75
éra. Borgfirzkur fjallagarpur
sagði við mig ekki alls fyrir
löngu: „>að getur ekkert bug-
að Lárus í Grímstungu. Hann
er fæddur í heiðinni“. Ég kynnt-
ist Lárusi, rúmlega sjötugu öld-
urmenni, fjallakóngi á Gríms-
tunguheiði og Stórasandi. Eng-
inn skyldi trúa því, að þessi
kraftmikla kempa væri orðin svo
görnul. Árvökull hafði hann á
öllu gát og hann geystist éins og
Ihvirfilvindur yfir harðihnjóska
Stórasands á sínum alþekktu
gæ’ðingum. Hann er fæddur
stjórnandi, ákveðinn, lipur, vin-
sæll með afbrigðum, skilnings-
ríkur á hagi undinmanna sinna
og getu, og í engu sérhlífinn, ef
þörf er á því, að sjálfur grípi
hann inn í leikinn.
Fátt hefir fyllt mig jafn mik-
ílli undrun og sjá þrek og út-
hald þessa manns, er hann þeytt-
ist meira en 30 klukkustundir
samfleytt um Grímstunguheiði
alla, í leit að refum. Um skeið
hélt ég það myndi verða harð-
asta raun mín í þessu lífi að
fvlgja öldurmenninu. >að var
eins og þreytan biti ekki þennan
fjallahauk, sem sat negldur í
hnakkinn. >á fóru Grímstungu-
hestarnir oft meira en feti'ð.
Eftir þessi kynni mín af Grims
tungubóndanum undraði mig
ekki, að hann gæti átt 1000 fjár
og 100 hross. Mig undraði ekki
heldur að hann gæti ferðazt á
hálfum degi milli byggða úr
Borgarfirði norður í Vatnsdal, og
mér fannst ekkert sennilegra en'
Ibílarnir stæðu kyrrir á Kaldadal,
er Grimstungubóndinn þeysti
framúr þeim.
En Grimstungubóndinn er
ekki aðeins stór í sniðum í fjalla
ferðum og á refavei'ðum. Heima
er hann sami höfðinginn.
— Komdu heim, drekktu
brennivín, éttu og rífðu kjaft og
gistu svo hjá mér, karl minn,
eagði hann við mig er við kom-
um örþreyttir af fjalli. Heima i
Grímstungu á hann smávaxna
konu, en milda og glöggskyggna.
Hún kann eins vel að stilla
etorma síns eldhuga, eins og
hann kann taumhald á villtum
gæðingi. Péturína Björg Jóhanns
dóttir samir vel sinu karlmenni.
Gestrisni er á því heimili að
gömlum höfðingjasið. >ar hefir
margur ferðlúinn af fjöllum not-
fð góðgerða og hlýju húsmóður-
innar.
Sitjir þú í stofu með Lárusi
bónda, finnur þú fyrir fróðan og
ckemmtilegan, drenglundaðan
húsfreyja að Bakka í Vatnsdal,
gift Jóni Bjarnasyni og Eggert
Egill bóndi að Hjarðartungu í
Vatnsdal, kvæntur Kristínu Lín-
dal.
Lárus Björnsson hefir gegnt
mörgum trúna'ðarstörfum fyrir
sveit sína, jafnan verið tillögu-
góður og samstarfsfús, þótt staða
hans sem útsvarshæsta bónda
í Vatnsdal, hafi gert það að
verkum, að sveitungarnir hafi
tekið tillit til óska hans.
Vignir Guðmundsson.
GUNNFRÍÐUR Jónsdóttir,
myndhöggvari, er nýbúin
að stækka mynd sína, er hún
nefnir Síldarstúlkurnar, og
láta steypa hana í gips. >essu
erfiða verki hefur Gunnfríður
Sildarstúlkurnar. Gunnfríður stendur hjá verki sínu í vinna-
stofunni.
I.árus Björnsson í Grímstungn.
og úrræðagóðan mann. í andlit-
inu leikur í bland glettni og
gáski með veðurbitinni hörku,
brosviprur eru í augnakrókum
og munnvikum undir grá-
sprengdu skeggi, og undir loðn-
um augnabrúnum sér í skýr augu
drengskaparmanns.
Þessi eru kynni min af Lárusi
í Grímstungu. í dag sendi ég
kveðju guðs og mína inn á hið
hjartahlýja heimili Grímstungu-
hjónanna og óska þeim farsæls
ævikvölds.
•
Lárus er sonur Björns Eysteins
sonar og Helgu Sigurgeirsdóttur,
fæddur að Réttarhóli á Gríms-
tunguhei'ði 10. des. 1889. Hann
kvæntist Péturínu Björgu Jó-
hannsdóttur (f. 22. ág. 1896) 13.
maí 1915.
Þau hjón eignuðust 8 börn og
eru 6 þeirra á lífi: Björn Jakob,
bóndi á Auðunnarstöðum í Víði-
dal, kvæntur Erlu Guðmunds-
dóttur, Helga Sigríður húsfreyja
á Þórormstungu í Vatnsdal, gift
Helga Sveinbjörnssyni, Ragnar
Jóhann verkamaður í Kópavogi,
kvæntur Elínu Jónsdóttur, Grím
ur Heiðland verkamaður í
Reykjavík, kvæntur Magneu
Halldórsdóttur, Kristín Ingibjörg
Cunnfríður hefur stœkk-
að Síldarstúlkurnar
smar
Sjálfsmynd Gunnfríðar.
lokið frá því í haust, þó hún
sé nú að verða 75 ára gömul.
Reyndar mótmælti hjartað í
SNYRTIVORUR FRA
ER KÆRKOMIN
JÓLAGJÖF
ELISABETH ARDEN snyrti-
vörur. — Gott urval.
Lyfjabúðin IÐUNN Laugavegi 40.
miðju kafi og hún var frá
verki í hálfan mánuð, en tók
aftur til starfa um leið og hún
kom á fætur við að sækja
blautan leir ni'ður í kjallara
og vinna úr honum styttuna,
sem nú stendur uppsteypt í
gips í vinnustofunni hennar.
Við báðum Gunnhildi að segja
okkur hvenær frummyndin
var gerð og hvar myndin er
nú.
— Ég gerði litla mynd. Síld
arstúlkurnar árið 1947. Stytt-
an var svo steypt í bronz og
er nú í Ráðhúsinu í Stokk-
hólmi. Þegar ég var fyrst í
Stokkihólmi var verið að byrja
á grunni þessa fallega húss,
og þegar ég fór þaðan 5 árum
seinna, var nýbúið að ganga
frá því. Ekki hélt ég þá a’ð ég
ætti eftir að eiga mynd þar.
Jæja, hún kom nú samt þang-
að fyrir nokkrum árum. Mig
hefur alltaf langað til að
stækka þessa mynd af síldar-
stúlkunum. En þetta er svo
voðalega mikið verk að bera
allan leirinn upp. En svo byrj
aði ég á því í haust. Þá var
ég nýbúin að missa hina mynd
ina mína, sem mig langar
líka til að stækka og var byrj-
uð á. Hún heitir „Stúlkan
með stráin“ og vadð til úti í
Stokkhólmi. Ég var sem sagt
byrjuð að stækka hana, en
hún datt niður hjá mér og
fór í þúsund mola. Þá tók ég
síldarstúlkurnar. Þær eru erf
iðari, því þær eru tvær og ég
hélt ég mundi aldrei hafa það
af að ljúka verkinu og var
jafnvel að hugsa um að hætta
og slá myndina niður. Og nú
stendur hún þarna steypt í
gips.
— Ertu nokkuð farin að
hugsa um anna'ð venkefni eða
ætlarðu bara að hvíla þig
núna fyrst?
— Ja, ég er nú búin að hvíla
mig í nokkra daga eftir að
ég hreinsaði hér, segir Gunn-
fríður. Gipsið fer um allt, svo
það verður að taka allt húsið
í gegn eftir að slíkri vinnu er
loki’ð. Og auðvitað hugsa ég
en það er nú annað en fram-
kvæma. Þegar maður hefur
erfiðað frá 7 ára aldri, er
ekki von að maður endist vel.
Við göngum fram í vinnu-
stofuna, sem Gunnfríður hef-
ur í húsi sínu á Freyjugötu
41. Þar eru Síldarstúlkurnar,
nýuppsteyptar, tæpur hálfur
annar meter á hæð, og þar
standa stóru stytturnar af
landnámskonunni, og Guð-
mundi góða og fleiri. Og með-
al andlitsmynda er sjálfs-
myndin, sem mynd er af í
Listamannaljóðunum, sem get
in eru út nú fyrir jólin, en
þar á Gunnfríður nokkur ljóð
og stökur.
Ökuþór, tímorit FÍB, komið út
FYRIR skömmu kom út 3.—4.
tbl. 1964 af tímariti Félags ísl.
bifreiðaeigenda, ökuþór. Ritið
er 108 blaðsíður að stærð og
fjallar um margvísleg efni, sem
snerta bifreiðaeigendur. í ritinu
er m.a. ársskýrsla félagsins fyrir
starfsárið 1963—1964. Meðal
greina í blaðinu eru: „Vindhögg
í vegamálum", „Hægri handar
umferð er framtíðarfyrirkomu-
Iag“. Sagt er frá Umferðadeild
lögreglunnar og frá heimsókn í
Gufunes, þar sem rætt er við
Stefán Arndal. stöðvarstjóra um
talstöðvaþjónustu við bíla. Þá er
einnig í ritinu stutt ágrip af sögu
A.A., félagi bifreiðaeigenda í
Bretlandi. Varúðargreinar eru
um hættuna, sem af því stafar,
er ökumaður blindast og einnig
er grein, sem nefnist „Sjáið hætt
una á vegum og götum að vetr-
inum“. Að venju er í ritinu þátt-
urinn „Hljóð úr horni“.
Þá er einnig að finna í rittnu
ýmsar fréttir af félagsstarfi FÍB,
sagt er frá olíumölinni á Akur-
eyri, og stuttar fréttir eru um
ýmsar nýjungar. Ritstjóri blaðs-
ins er Valdimar J. Magnússon.
svo hjá mér
Lárus í Grímstuiigu 75 ára:
Komdu heim, drekktu brenni-
vín, éttu og rífðu kjaft og gistu