Morgunblaðið - 28.12.1968, Síða 18

18
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 28, DESEMBBR 1968
Mannvirki Rafmagnsveitna rík-
isins metin á 1300 milljónir kr.
Raforkusalan 1967 var 83 milljón kWst í smásölu,
en 119 milljón kWsf í heildsölu
Baforkuver Rafmagnsveifnanna í órslok 1966
RAFMAGNSVEITUR ríkisins
eiga og reka mannvirki að verð-
mæti 1300 milljón krónur og raf-
orkusalan árið 1967 varð 83 millj.
kWst. í smásölu, en 119 milljón
kWst. í heildsölu.
Þessar upplýsingar koma fram
í nýútkominni ársskýrslu Raf-
magnsveitna ríkisins fyrir árið
1967, en þar er að finna yfir-
gripsmiklar upplýsingar um
mannvirki og rekstur Rafrfiagns-
veitnanna. Ennfremur er yfirlit
yfir sögu veitnanna, þar sem
ársskýrsla hefur ekki verið gef-
in út áður.
Raforkusala og notendafjöldi.
Rafmagnsveitur ríkisins dreifa
raforku í öllum sýslum landsins.
Lágspennta dreifikerfið nær til
mestalls dreifbýlis landsins með
um 40 þús. íbúa.
Rafmagnsveitunum hefur verið
skipt í rafveitusvæði í samræmi
við kjördæmaskiptingu landsins
og er notendafjöldinn og raf-
orkusalan sem hér segir á hverju
svæði:
Rafveitusvæða skipting.
Raforku-
sala 1967
Svæði Þéttbýli Sveitir Alls MWh*)
2. Reykjanes 274 291 565 812
3. Miðvesturland 3.251 2.684 5.935 12.930
4. Vesitfirðir 3.509 844 4.353 9.137
5. Norðurland vestra 1.875 3.266 5.141 7.306
6. Norðurland eystra 3.996 4.460 8.456 18.052
7. Austuriand 6.623 1.465 8.088 19.755
8. Suðurland 1.401 5.780 7.181 14.749
2.—8. öll rafveitusvæðin 20.929 18.760 39.719 83.082
Hafði raforkusalan aukizt all- Keypt af öðrum 158.619 MWh.
verulega frá árinu áður í öllum
landshlutum nema á Austur-
landi, þar sem talsverður sam-
dráttur átti sér stað vegna lé-
legrar síldarvertíðar. Varð heild
araukingin því a'ðeins um 2,7%.
*) 1 MW = 1 þús. kWstundir.
Heildsala raforku var mjög
svipuð og árið áður, afköluaukn-
ingin nam 1,5% og orkusölu-
aukningin 0,5%.
Heildarsalan til 17 bæjarraf-
veitna með 31.275 íbúa varð
74.371 MWh, auk þess sem seld-
ar voru 44.938 MWh til vamar-
liðsins á Keflavíkurflugvelli,
þannig að heildsala raforku varð
alls 119.299 MWh.
Raforkuöflun Rafmagnsveitn-
anna varð sér hér segir:
MANNVIRKI
Eins og að framan greinir, eiga
Rafmagnsveiturnar mannvirki að
bókfærðu verði um 1300 Mkr.,
sem skiptist þannig, skv. efna-
hagsreikningi fyrirtækisins:
Vatnsaflstöðvar 201 Mkr.
V armaaflstöðvar 205 —
A'ð alorkuveitur 268 —
Dreifiveitur 619 —
Hús og lönd 14 —
Rafstöðvar.
Rafmagnsveiturnar eiga <
og
reka 9 vatnsaflsstöðvar víðs veg-
ar um landið, samtals rúml. 10
þús. kW að stærð og eru stærst-
ar þeirra Mjólkárvirkjun og
Grímsárvirkjun, og dielselraf-
stöðvar á 29 stöðum, samtals yf-
ir 16 þús. kW. Em stöðvamar á
Framleitt í eigin vatnsorku- Neskaupstað Og Seyðisfirði
verum 44.563 MWh. þeirra stærsta r.
Framleitt í eigin dieselstöðv- Eftir landshlutum skiptast raf-
um 22.113 MWh. stöðvarnar sem hér segir:
Svæði Vatnsafl Dieselafl Alls
kW KW kW
3. Miðvesturland 840 2.355 3.195
4. Vestfirðir 4.536 881 5.417
5. Norðurland vestra 1.544 1.900 3.444
6. Norðurland eystra 174 1.637 1.811
7. Austurland 2.960 9.382 12.342
8. Suðurland 256 256
3.—8. öll rafveitusvæðin 10.054 16.411 26.465
Rafmagnsveiturnar eiga yfir 4000
Háspennulínur.
í skýrslunni kemur fram, að
km af háspennulínum og skiptast
þær þannig eftir landshlutum:
76 kV 33 kV 11 kV 11 kV
þrífasa þrífasa þrífasa einfasa
Svæði: km km km km
2. Reykjanes 76 98 16 62
3. Miðvesturland 218 451
4. Veestfirðir 112 82 127
5. Norðuriand vestra 74 172 496
6. Norðurland eystra 122 202 556
7. Austurland 189 67 238
8. Suðurland 135 280 758
2.—8. öll rafveitusvæðin 76 730 1.037 2.688
Auk þessa liggja sæstrengir á
8 srtöðum, samtals um 38 km að
lengd. Mesetur þeirra er raf-
strengurinn t il Vestmannaeyja,
sem lagður var árið 1962.
Önnur mannvirki.
Af öðrum mannvirkjum Raf-
magnsveitnanna er helzt a'ð
nefna 30 aðveitustöðvar, sem
hafa það hlutverk að lækka
spennuna niður í hæfilegt gildi
fyrir notendur.
lok um 9.200 og hafði fjölgað I voru um 12.600 og hafði fjölgað
------. ion. u-iii xj. V5 iiuiui i vunu i_i.ni iu.uv/u
Tengdar heimtaugar vom í árs um 420 á árinu, raforkumælar | um 670 á árinu.
Dr. Richard Beck:
„Minni íslands" eftir
sr. Lárus Thorarensen
SÉRA Láms Thorarenisen, er
lézt á skipsfjöl á leið til íslands
frá Vesturheimi snemma sumars
1912, aðeins 34 ára að aflidri, var
skáld gott, eins og kumniugt er.
Þeim ummælum til staðfestiin.giar
þurfa menn eigi ainmað en lesa
Kvæði hamis, er út komu á veg-
um Hjelgafells 1948, og Anmgrim-
ur Fr. Bjarniaison, kampmaður og
ritstj óri á ísafirði, hafði búið tit
prentunar, en barnn var gagn-
kuinnugur séra Lárusi. Fylgdi
Arngrímur kvæðumum úr hlaði
með prýðisgóðri iningangsgrein
um skáldið sjálft, náms- og ævi-
feril hans og skáldskiap; ber
greiiniin því viitni, að hún er rit-
uð bæði aif miklum kuninugledka
og glöggum skiiningi á viðfanigs-
efninu.
Séira Lárus brautskráðist úr
Prestaskóiamum í Reykjavík
1905, var síðain um fimm ára
skeið kennari á ísafirði, en tók
þá kal.l’i sem prestur íislendiniga í
Norður-Daikota; vígðist því næst
haustið 1910 og hélt vestur um
haf til safnaða sinraa og vair bú-
settur að Garðar, N. Daikota.
Naut hans þó stutt við í prests-
istarfimu vegna heiilsubrests;
viildi hamn þá, er svo vaæ komið,
óvægur komaist hedm til ætt-
iandsiras til þess að bena þa*r
beinim, og laigði á haf fárveiikur,
em hamn amdaðist á Skipefjöl eins
og fyrr getur, og vairð haifið hom-
um hinzti hvílustaður, því að líki
hams var sökkt í sæ.
Hann var maður vinsælll beggja
vegna hafsins, og varð því mörg-
um harmdauði, er hamm félil að
velli ekki hálffertugur. Hamn
hafði eiranig dregið að sér atihyglá
með skáldskap sínium. í hópi að-
dáenda hams og veluuraaina voru
tvö íslenzk öndvegiskáild saratíð-
arinnar, sinn hvorum meigin
hafsins, þeir séra Maitthías Joch-
umsson og Stephan G. Stephamis-
son, sem báðir kvöddu hamn eftir
miinmiliega með fögrum kvæðum
og snilldartegum; eru þau bæði,
eins og ágætlega sæmdi, tekin
upp í intngaragi að kvæðasafni
hans.
Fleiri kunn skáld urðu einmig
til þess að mirunast séra Lárusar
fagurlega í ljóði, svo sem góð-
vimur hans, Guðmiumdur Guð-
mundsson og Kristján N. Júilíus
(K.N.), er sendi honum þessa
hlýyrtu heillaósk, sem mér þykir
líklegt, að ort hafi verið, þegar
séra Lárus kvaddi Lairada símia í
N. Dakota og lagði af stað heim-
leiðis til ættj arðamstranda (Kvið-
lingar og kvæði bts. 76).
Heilög bið ég hamingjam
honum lið ei spari;
orðasmið ég aildrei famm
ammam viðkvæmari.
En þeir voru sveitungar í Norð-
ur-Dakota K.N. og séria Lárus,
og hefir fundum þeirra vafialítið
ósjaldan borið samam á þedm álóð
um. Lýsing K.N. á séira Lárusi,
eins langt og húm raær, kemiur al-
veg heim við þessi *uimroæli Arm-
gríms 'Um hann í innigamigsritgerð-
irani að kvæðum hamis: „Lárus
Thoraremsen var svo næmiur og
fíragerður um skaphöfn allia, að
fátídrt er“.
Hainm sór sig beimt í ætrt um
skáldgáfiuraa, því að hairan var
sonar-sonur þjóðskáldsins Bjairna
Thorarensen, en gjörólíbur var
haran afa síraum í iskálidskapnum,
eimis og Arngrímur berndir rétti-
lega á í imngangsgireim isimmá, létt-
stígur og ljóðræmm, og því miklu
skyldari Jónasi Haflfligrímissyni en
Bjarraa afa sínum.
Séra Lárus unni ætrtjörð sinmi
heitt og fölskvaiauist, og það var
honum engin uppgerð, að hann
vildi bera þar beinim. Ættjarðar-
kvæði og átthaigafljóð sikápa edinn-
ig mikið rúm í kwæðum hans.
Tvö him kunmiuistu þeiinra, og í
flokki vinsælustu kvæða skálds-
ins, eru „Mimni ísfliamdis“ („Vort
æftartamid með ís og glóð, þú
undraland!") og „íslarad" („Þér
skýla fjölil, þig faðrnar haf.“).
íislaradskvæði skáldsins bera því
vitrai, hve vel horaum létu raátt-
úrutýsiragar, enda eru þær meg-
inþárttur í skáldskap hamis. Ekki
er það þó ætlumin að ræðá ljóða-
gerð hairas frekair hér, og skafl nú
horfið að hirau sérsta’ka tilefni
þessa gredmarkorns.
Arragrímur Bjamiaison gerði sér
miikið far um það að safna öll-
um ljóðum séra Lárusar, er náð-
ist tífl, fyrir útgáfuraa af kvæðum
harnis, og varð vel til famga. Sló
hamrn þó jafnframt þemmam var-
naigla: „Þrátt fyrir þetta hafa þó
ekki öil kvæði séra Láæusar kom
ið í leitima!r“.
Á þetta var ég minratur nýlega,
þegar ég var að blaða í ýmsu
smáprerati, sem mér hafði borizt
úr mörgum áttum vestan hafs
fyrr og síðar. Meðail þass var „ís-
lendingadags prógram" frá há-
tíðahafldi íislendiraga 2. ágúsrt 1911
að Wynyard, Saiskaitchenwan, en
vesrtur þar í Vaitmabyggðum, eims
og þær nefraast meðai ísfliemdinga
vestam haifs, var ísleradingadiaigur
haldinn árlega um langt skeið.
í hinni prentuðú datg&krá, sem
hér um ræðir, er „Mimmd íslands“
eftir séra Láruis Thorarerasen,
sem ekki er í kvæðaíbók hiams,
þótt vera magi, að það hafii, eins
og algegnrt var um slí'k hátíðar-
kvæði, verið birt í Heimskringlu
eða Lögbergi, eða í báðum þeirn
blöðuim, en þau hefi ég elkki við
hendina firá þeim árum. Hins veg
ar sýniist mér fara vel á því, að
kvæðið komi fyrir aikraenminigs-
sjóraiæ í blaði heima á ætitjörð-
inni og geymist þar með þeirn
hætti. Kvæðið er á þessa leið, og
teí ég víst, að það hafi verið
lesdð upp á Íslemdiragsihátíðdmni:
Hví Skyldi nokkur gleyma þér, eliskuð æfttjörð!
í arada lít ég heima miran sumardaí og fjörð
og beyri fugiaróminn og fossalög í hlíð,
sem fjiarlægam ómiran, er birtir horfin tíð.
Þú griðiamd vorra áa! já, þegar þú ert fjær,
oft þá er eiras og sliái þér 'hjörtun enmþá mær;
og þeir, sem fengu im'nst tiil þín ásit í vöggugjöf,
þeir ósika að leggjazt himzt nið’ur í móður-foldar gröf.
Og 'hér er sviplaus slétta! en himirafjöílim þím
með huldufóliksins kletta og skafil, sem afldrei dvín!
Og hér er funi’ og molla, en fjallafloftið svallt
og fjarða-goliam holia um brjóst þitrt stmeymir ailfllt.
Víst prýðir edikim þétta og hvíta öspim há,
en hekraa bjarkir spretta og norræn blómim smá;
mörg sóískirasbrekkan vairma oss vei'tti yndiesrtumd,
er vorið breiddi airma um fjölil þín og surad.
í trú og von og friði þér vinrai öll þín börn,
þau yerði þér að ldði, svo djörf og framitiaiksgjörm,
þau gfleðji’ 'hiin eradurbornia, með gullöld, firelisds-sól
og glæði dreragskap forraam, sem horfni tíminn ól.
Þú ljúfa feðra-setur og ri-fríð æsku-Strönd,
um sumair bæði og vetuir þér lýsi drottins hönd!
Þér hrímgar naetur binda sinn norðurijósa-knanz,
en nú skin sól á tirada, og lindiiir stíga damis.
Ættjarðair ástin og niáittúruiýs-
inigin falla hér í eimm farveg,
eins og aranars staðar í slílkum
kvæðum séra Lárusar, og þetta
kvæði hams ber megiirasérkenni
ljóða haras, það er lipuirt og ljóð-
rærat, og hugþékkt að sama skapi.
Eittihvað hefir hamm eimmig
fengizt við smásagnagerð, að
mimnsta kosti er ein smásaga efit-
ir haran, „Leragi muna bömin“, í
Almanaki Ólafs S. Thorgeirsson-
ar (Wiraraipeg, 1911). Snotur
saga og liðíega sögð, er lýsir vel
mannúðaranda höfundar, saimúð
hans með lítilmagnaraum, er svio-
merkir einraiig ljóð hans.