Morgunblaðið - 26.01.1978, Blaðsíða 13

Morgunblaðið - 26.01.1978, Blaðsíða 13
'M7)ETÍtv\BLAf)l£>. FIMMTCDAGUR 26. JAXUAR 197 13 Hugleiðing um gagnrýni Hugleiding þessi var rituð fyrir fimm árum af gefnu en gleymdu tilefni. — G.E. í samfélagskró vorri á norðurhjara, þar sem listbrölt er haft í frammi öllum stund- um, þar sem skútukarlar, kaupamenn og hámenntuð „sénf" sigla samsiða um mynd- listarmarkaðinn (öllum til óblandinnar ánægju), þar sem pípulagningamenn, stórbænd- ur og Nóbelsverðlaunahafar nefnast einu nafni rithöfundar, þar sem opinbert tónleikahald er ýmist í höndum erlendra snillinga eða innlendra „áhuga- manna" um tónlist, vefst eitt eilífðar vandamál fyrir þeim mönnum, sem falið er af fjöl- miðlum að leggja dóm á iðju þessa sundurlausa hóps „lista- manna": Hvaða mælistika er nothæf? Brauðstritið Er gagnrýnendum skylt að hafa ætíð í huga að listamenn hafa misgóða aðstóðu til að stunda list sína? Er gagnrýn- endum t.d. skylt að taka tillit til þess að íslenzkar söngkonur eru allflestar húsmæður, sem baka lummur og skúra gólf? Er gagnrýnendum skylt að hafa það hugfast að islenzkir hljóð- færaleikarar hafa hlaðið á sig* hvers konar aukastörfum til að vera samkeppnisfærir í lifs- þægindakapphlaupinu? Er það gagnrýnendum viðkomandi hvort íslenzk tónskáld semja tónverk sín þegar aðrir sofa, eður ei? Tvímælalaust — segir einhver. Hér er um að ræða sjálfsagða réttlætiskröfu „áhuga-tónlistarmanna" á hendur gagnrýnendum. Það er' m.ö.o. ekki sanngjarnt að gera sömu kröfur til Islendinga, sem ævinlega eru illa haldnir af tíma- og aðstöðuleysi, og gerðar eru til listamanna af öðrum kynþáttum, erida vinnuaðstaða þeirra síðarnefndu váTalaust betri bæði fyrr og síðar — eða hvað??? Dans á rósum Gjóum augum á lífsferil nokkurra þekktra tónskálda og hljóðfæraleikara. Var tilvera þeirra og daglegt líf dans á rós- um? Var það hlutskipti Pader- ewski, sendiherra Póllands í Bandaríkjunum, og síðar for- sætisráðherra Póllands, að helga tónlistinni kráfta sína einvörðungu? Eða kaffi kaffi- húsaspilarans Erik Satie, eða bókavarðarins Berlioz, eða hershöfðingjans Céser Cui, eða ritstjórans Schumanns, eða sölumannsins John Field, eða prófarkalesarans Anton We- bern, eða barnapíunnar J.S.Bach? Jók berklaveikin af- kastagetu Chopin, eða geðveik- in afkastagetu Schumanns, eða heyrnarleysið afkastagetu Beethovens, eða sárasóttin af- kastagetu Schuberts? Það er raunar umhugsunarvert að Vínarbúar reistu Schubert minnisvarða, er kostaði marg- falt það fé, er tónskáldinu áskotnaðist um ævina. Telst það ekki frekar til undantekn- inga þegar listamaður kemst í þá' aðstöðu að geta helgað ákveðinni listgrein krafta sína einvörðungu? Tryggingasölumaðurinn Nefnum dæmi sambærilegt við íslenzkar aðstæður(?). Tón- skáldið Charles Ives fæddist í Tónllsl eftir GUÐMUND EMILSSON smábænum Danbury í Conn- ecticutríki á austurstrond Bandaríkjanna árið 1874. Kynni hans í æsku af svokall- aðri æðri tónlist voru harla litil. Hann segir sjálfur, að orgel- ræksnið I Danbyry, rammfalskt og indælt, hafi þrátt fyrir allt orðið til að vekja áhuga hans á tónlist. Þegar organistanum og kirkjukórnum lá hvað mest á hjarta var sem himinn og jörð ættu eitthvað sameiginlegt. Önnur „inspírasjóns upp- spretta" var þorpslúðrasveit Danbury, sem faðir hans stjórn- aði í hjáverkum. Var það haft til marks um gæði sveitarinnar að sumir lúðurþeytararnir kynnu að lesa nótur. Að há- skólanámi loknu gerðist Charl- es Ives tryggingasölumaður, þar eð tónlist var siður en svo lífvænleg starfsgrein um þær mundir. Tónstundir voru því fáar en vel nýttar. Tilraunir Ives seinna meir, í þá átt að fá tónsmíðar hans fluttar, voru flestar árangurslausar og þær fáu tónsmiða hans, er birtust á Guðmundur Emilsson. prenti, voru gefnar út á kostnað höfundarins. Sjötíu og eins árs að aldri auðnaðist Charles Ives loks að heyra eitt verka sinna flutt af sinfóníuhljómsveit. Hafði það tónverk, eins og reyndar flest verka hans, legið óhreyft í þrjátíu ár. Þannig var búið að tryggingasölumannin- um Charles Ives, tónskáldinu er einna hæst ris í bandarískri tónlistarsögu. Leitum ekki lahgt yfir-skammt. Minnumst einnig listamannánna, er ís- lenzka þjóðin hefur alið á und-' anrennu en lifðu þö. Ólík skilyrði Að þessu athuguðu vaknar spurningin hvort tiltækur sé nema einn og aðeins einn mæli- kvarði á listgæði. Einhver óskil- greinanlegur en þó raunveru- legur mælikvarði mótaður af starfi mikilhæfra listamanna við hin ólíkustu skilyrði. Hann sést ekki, hann verður ekki handleikinn, en hann liggur í loftinu. Þeir, sem af alhug stunda list sína, finna því til samvitundar með öðrum lista- mönnum, hvar sem þeir kunna að vera- niðurkomnir á jarð- kringlunni. Allir keppa þeir að sama marki, og þó að leikregl- urnar séu óskráðar eru þær öll- um ljósar. Stígi nú einhver á 'fjöl til tónleikahalds, á íslandi eða annars staðar, er viðkom- andi, hvort sem honum líkar það betur eða verr, ósjálfrátt orðinn þátttakandi í alþjóðleg- um darraðardansi með öllum þessum sigrum og brostnu von- um, sem honum eru samfara. Hvernig má annað vera á tim- um geysilegra samgangna þjóða í millum, þegar yfir hinn almenna borgara rignir blað- meti, hljómplötum, kvikmynd- um og sjónyarpsefni hvaðan- æva úr heiminum kvölds og morgna? Er til nema einn mæli- kvarði? Stoppað í götin I opinberri tónlistargagnrýni á Islandi hafa myndazt allsér- kennilegar hefðir, sem virða hin óskráðu en sjálfsögðu al- þjóðalög að vettugi og vitna ef til vill um þann afdalahugsun- arhátt, sem enn blundar I okk- ur eyjarskeggjum þrátt fyrir nýmóðins yfirbragð. Erlendir listamenn eru miskunnarlaust dæmdir og bornir saman við fremstu núlifandi starfsbræður þeirra, en innlendir listamenn aftur á móti hjúpaðir helgiáru, er forbýður að við þeim sé hróflað, víggirtir verndartolli til styrktar innlendu menning- arlífi. Svo rammt kveður að þessari landlægu verndarviðleitni að menn hika ekki við að stofna til blaðadeilna „álpist" gagnrýn- andi til að tjá hug sinn allan og ómengaðan um islenzkan lista- mann, enda eru gagnrýnendur farnir að lita á sig sem félags- fræðinga fremur en annað. Þeir rita alls ekki um íslenzkan listamann nema á undan sé gengin ítarleg rannsókn á ævi- ferli hans og þarf sannast margs að gæta. Einu máli gegnir hvort lista- maður er af þessu þjóðerni eða hinu, frá þessari borg eða hinni, tónlist gengur jafnt yfir alla, ef ekki áður þá nú. Menn ættu að hafa það hugfast að „listframi" er ekki stríð ein- staklingsins við aðstæður held- ur strið einstaklingsins við sjálfan sig. Vettvangur þeirrar baráttu gotur verið sveitaþorp- ið Danbury, menningarplássið Vínarborg, eða kaupstaðurinn Reykjavík. Þeir einir, er ganga með sigur af hólmi, eiga lof skilið. Eftirspil Menn geta svo endalaust deílt um það sér til skemmtunar á síðkvöldum hvort einstaka gagnrýnendur hafa til brunns að bera nægilega þekkingu og hæfni til að handleika og túlka þann alþjóða „mælikvarða" sem áður er vikið að. Reykjavik 10.05. 1973. Pf LBl {i í f 53 Hópur veitingafólks og annarra námsmanna frá Bandarikjunum og viðar ásamt fararstjórum sinum og fulltrúum Flugleiða er önnuðust móttöku hópsins Bandarískir stúdentar kynntu sér málefni f erðamanna hérlendis Fyrir stuttu var staddur hérlendis hópur fólks er kom frá Bandarikjun- um, fólk er stundaði nám aðallega i hótel- og veitingaskólum þar i landi. Var þetta 46 manna hópur, nemend- ur og kennarar, en nokkrir úr hópn- um voru þó jarðfræðinemar. Stjórn- andi hópsins var David C. Dorf en hann er framkvæmdastjóri fyrir „Hotel Sales Management Associ- ation" i New York sem er nokkurs konar samband hótelfólks i Banda- rikjunum. Á fundi með fréttamönnum nývenð rakti David C Dorf nokkuð aðdraganda þess að ísland varð fyrir valinu til að kynna nemendum í hótelskólum mál- efni ferðamanna — ísland er litið land og við viljum reyna að sýna þessu fólki sem mest. og hér er að finna allt sem skiptir máli i sambandi við hótel- og veitingarekstur. og hér er eiginlega allt á sama stað Það er að visu mjög óvenjulegt að fara með ferðafólk til islands á þessum árstíma. en í janúar eru margir skólar i Bandarikjunum i frii og þvi er tíminn nokkuð hentugur með tilliti til þess David C Dorf sagði að ferðahópur- inn hefði kynnt sér hótel- og veitinga- rekstur, móttöku ferðamanna. viðs vegar i Reykjavik og nágrenni, var m a farið austur til Vikur i Mýrdal svo og til Akraness Sem fyrr segir voru nokkrir jarðfræðistúdentar með ! hópnum og sagði Dorf að hópurinn hefði þvi skipt sér, t.d. er hótelfólkið skoðaði hótel fóru jarðfræðinemarnir i leiðangur Hópurinn dvaldi hérlendis i fimm daga og var námsförinni þannig háttað að fyrirlestrar voru að morgni, en siðan Framhald á bls. 26.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.