Morgunblaðið - 05.08.1978, Qupperneq 20

Morgunblaðið - 05.08.1978, Qupperneq 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 5. ÁGÚST 1978 I Útgefandi ntttbiMfe hf. Árvakur, Reykjavík. Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson. Ritstjórar Matthías Johannessen, Styrmir Gunnarsson. Ritstjórnarfulltrúí Þorbjörn Guðmundsson. Fréttastjóri Björn Jóhannsson. Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson Ritstjórn og afgreíósla Aöalstræti 6, sími 10100. Augiýsingar Aðalstræti 6, sími 22480. Áskriftargjald 2000.00 kr. ó mánuói innanlands. 1 lausasölu 100 kr. eintakiö. íslenzkur skipaiðnaður Eyþjóð, sem byggir afkomu sína á sjósókn, og háð er utanríkisviðskiptum, útflutningi og innflutningi, í ríkara mæli en flestar aðrar þjóðir, hlýtur að stefna að því að verða sjálfri sér nóg um skipaviðgerðir og færa nýsmíði eigin skipa inn í landið, eftir þvi sem aðstæður og arðsemi frekast leyfa. Frændur okkar, Færeyingar, sem búa við svipaðar aðstæður, hafa á þessu sviði skotið okkur ref fyrir rass. Þegar litið er um öxl, allt frá stofnun lýðveldis fram á okkar daga, verður ljóst, að skipafloti okkar hefur verið endurnýjaður í stökkum, sem m.a. eiga rætur í ákvörðunum ríkisstjórna um fjármagnsfyrirgreiðslur til fiskiskipakaupa. Þessar stökkbreyt- ingar í stað jafnari þróunar hafa verið Þrándur í Götu uppbyggingar íslenzks skipasmíðaiðnaðar. Síðasta stökkbreyting íslenzka togaraflotans hófst á síðustu árum svokallaðrar viðreisnarstjórnar og var framhaldið af vinstri stjórninni síðari. í tíð Jóhanns Hafstein sem iðnaðarráðherra á viðreisnarárum var gerð virðingarverð tilraun til að knýta þessa endurnýjun eðlilegri uppbyggingu íslenzks skipasmíðaiðnaðar. Þetta fór þó úr böndum í framkvæmd vinstri stjórnar. Svo mikið lá á, þrátt fyrir þegar fengna vitneskju um of mikla veiðisókn í þorskstofninn, að svo til öll nýsmíði togaraflotans var flutt út, frá íslenzkum skipasmíðastöðvum og iðnaðarmönnum. Hefði þessu verkefni verið dreift á lengri framkvæmdatíma, sem ekki var óeðlilegt, hefði skapazt gullið tækifæri til að byggja betur upp íslenzkan skipasmíðaiðnað og halda kyrrum í landinu fjármunum, sem mættu þessum erlenda kostnaði. Þarna var glutrað niður tækifæri sem óvíst er að komi jafngott aftur næstu misserin. Nýsmíði skipa innanlands árið 1975 var aðeins 15% af skipakaupum íslendinga það ár. Nefnd, sem núverandi iðnaðarráðherra skipaði til að taka til athugunar vandamál skipaiðnaðarins hér á landi, skilaði bráðabirgðaáliti í októbermánuði s.l., þar sem hún kemst að þeirri niðurstöðu, að eðlilegt sé að stefna að 50% hlutdeild okkar sjálfra í eigin skípasmíði. í áliti sínu fjallar nefndin um hlutverk skipaiðnaðar- ins, tæknistig íslenzks skipaiðnaðar, markaðshlutdeild hans, óstöðugleika markaðar fyrir nýsmíði, hagkvæmni skipaiðnaðar og uppbyggingu. Þar er lögða sérstök áherzla á að efla tækni íslenzks skipaiðnaðar, sem að sjálfsögðu helzt í hendur við verkefni í þessari framleiðslugrein. I áliti því, sem hér er vitnað til, eru settir fram tveir kostir. Sá fyrri er óbreytt stefna, sem væntanlega myndi leiða af sér ósamkeppnisfæran skipasmíðaiðnað og veita þeirri ríkisstjórn, sem sitja mun eftir u.þ.b. 8 ár, eins og það er orðað.tilefni til að mynda flóðbylgju innfíuttra skipa. Þetta er sögð sú reynsla, sem íslendingar hafi búið að. Hinn síðari er að byggja upp samkeppnisfæran skipaiðnað, sem myndi bæði hafa í för með sér að næsta bylgja yrði mun vægari og innflutningur skipa, til lengri tíma lítið, minni. Ástæða er til að vekja athygli á þessari niðurstöðu til íhugunar fyrir alþjóð. Þeir, sem fyrst og fremst líta á íslenzkar skipasmíðastöðvar sem viðgerðarstofnanir fyrir fiskiskipaflotann, mega gjarnan hugleiða, að því aðeins verður hægt að byggja upp viðunandi framtíðar viðgerðarþjónustu, að þessar stofnanir hafi viðunandi rekstrar- og afkomugrundvöll. Svo verður ekki án nýsmíði til að brúa eyður í starfi en þó fyrst og fremst til að hægt sé að byggja upp skipasmíðastöðvar af þeirri stærð, með þeim tækniútbúnaði og sérhæfða starfsliði, sem framtíðarhagsmunir þjóðarinnar hljóta að krefjast. Þau verkefni, sem íslenzkar skipasmíðastöðv- ar hafa af hendi leyst á vettvangi nýsmíði, hafa ótvírætt sannað hæfni og fagþekkingu íslenzkra skipasmíða. Þessi iðngrein er því verðug þess að fá vaxandi hlut í nýsmíði íslenzks skipastóls nú þegar eða í allra næstu framtíð. Um leið og Mbl. vekur athygli á þessari að ýmsu leyti vanræktu iðngrein, sem svo mikla þýðingu hefur fyrir eyþjóð og fiskimannaþjóð háða vöruflutningum heim og heiman, leggur það áherzlu á vendilega’könnun arðsemi í fjárfestingu hér sem á öðrum sviðum. í áliti skipaiðnaðarnefndar eru hinsvegar leiddar að því líkur að hagkvæmt sé að fjárfesta í alhliða skipaviðgerðarstöð í háum tæknilegum gæðaflokki, ef jafnframt verður séð fyrir því, að framleiðniaukning frá núverandi framleiðni eigi sér stað og að markaður sé fyrir hendi. Á þessu sviði þarf að ganga úr skugga um staðreyndir mála. Iðnaðurinn verður að skapa atvinnutækifæri fyrir bróðurpart þess vinnuafls, sem þjóðinni bætist á komandi árum og áratugum. Skipaiðnaður er líklegur hlekkur í því atvinnuöryggi, sem þjóðin stefnir að í næstu framtíð. En það verður að hlú að honum eins og öðrum gróðri í velmegunarreit íslenzkrar framtíðar. r Olafur B jörnsson prófessot: Hvað er kaupmáttur launa ? Fá orð munu meira vera notuð í umræðum um efnahagsmál en kaupmáttur launa. Sá mæli- kvarði, sem þá er jafnan lagður til grundvallar er hlutfallið milli vísitölu kaupgjalds og vísitölu framfærslukostnaðar, þannig að hækki laun hlutfallslega meira en vísitala framfærslukostnaðar, þá hefir kaupmáttur launa vaxið, metið á þennan mælikvarða, en auðvitað öfugt, ef franrfærslu- kostnaður vex meira en kaup hækkar. Flestir munu nú sammála um það, að lífskjör launafólks, sem mun nema a.m.k. 4/5 þjóðarinnar, hljóti að vera mjög mikilvægur þáttur efnahagslegrar velferðar þjóðarheildarinnar og því hljóti það að vera eitthvert hið mikil- vægasta atriði þeirrar stefnu, sem hverju sinni er mörkuð í efnahags- málum, að þessi kjör séu sem bezt. Allir ættu líka að vera sammála um það, að til þess að slíku markmiði megi ná, sé nauðsynlegt að hafa sem réttastan mælikvarða á lifskjörin og þær breytingar, sem ákveðnar aðgerðir kunna að valda á þeim. Sá mælikvarði, sem notaður er við svo að segja allar þær rann- sóknir, sem gerðar hafa verið í þessu efni, er kaupmáttur launa eins og hann hefur verið skil- greindur hér að framan. En þó að hér sé vissulega um mikilvægan þátt afkomu launa- fólks að ræða, þá getur þessi mælikvarði þó verið mjög villandi og notkun hans leitt til niðurstöðu, sem getur orðið hindrun í vegi raunhæfra aðgerða til þess að tryggja lífskjör launafólks. Þar sem þessu efni hafa að mínum dómi verið gerð alltof lítil skil af hálfu þeirra, sem öðru fremur telja sig bera hag launafólks fyrir brjósti hvort heldur sem um er að ræða forystumenn launþegasam- taka eða stjórnmálamenn, þá skulu hér á eftir færð fyrir því nánari rök, að kaupmáttur launa, eins og hann jafnan er skilgreind- ur, getur verið mjög skakkur kompás til að stjórna eftir, ef markmiðið er það, að tryggja afkomu launafólks. Skipstjóri, sem stýrir eftir skökkum kompás, kemst sjaldnast klakklaust til hafnar. Það eru einkum fjögur atriði, sem valda því, að kaupmáttur launa, skilgreindur sem fyrr segir, er engan veginn einhlítur mæli- kvarði á kjör launafólks og skulu þeim nú gerð nokkur skil hverju um sig. Skekkjur í grundvelli f ramíærslu vísitölu Víitala framfærslukostnaðar gefur til kynna breytingar á meðalverði ákveðins magns vöru og þjónustu, sem talið er að gefi til kynna neyzlustig tiltekinnar við- miðunarfjölskyldu. Slíkur grund- völlur byggir jafnan á meira eða minna víðtækum neyzlurannsókn- um. Hér skulu ekki nánar rædd vandamál í sambandi við það að finna „réttan" vísitölugrundvöll, en látið nægja að benda á það, að hversu skynsamlegur sem grund- völlur þessi kann að vera í upphafi, þá úreldis hann jafnan fljótt, sakir breyttra neyzluvenja. Núverandi vísitÖlugrundvöllur, sem byggður mun á neyzlurann- sóknum, sem gerðar voru árið 1965, er þannig kominn til ára sinna, þar sem gera má ráð fyrir því, að verulegar breytingar hafi orðið á neyzluvenjum síðan. Þessa skekkju má þó auðveldlega leið- rétta á grundvelli nýrrar neyzlu- rannsóknar. Skal framkvæmd á því ekki rædd hér nánar. Öllu mikilvægari þessu atriði eru þó vissar „innbyggðar" skekkj- ur á vísitölugrund’ellinum, eigi hann að sýna rétta mynd af breytingu lífskjara. Er það einkum tvennt, sem þar skiptir máli. í fyrsta lagi tekur vísitala framfærslukostnaðar eingöngu mið af einkaneyzlunni, en tekur ekkert tillit til samneyzlunnar, sem hlýtur þó einnig að vera mikilvægur þáttur afkomu og vellíðanar fólksins. Ef söluskattur væri t.d. hækkaður um 1% til þess að afla fjár til fleiri leikvalla og dagvistunarheimila , myndi kaup- máttarvísitalan reiknuð á venju- legan hátt, sýna 1% kjararýrnun, en auðsætt er, að þetta er rangt, því að bætt þjónusta hvað snertir leikvelli og dagvistun barna getur verið fjölda fólks miklu meira virði en 1% lækkun söluskatts. Annað mikilvægt atriði í þessu sambandi er það, að yfirleitt er ekki í vísitölunni tekið tillit til beinna skatta. Mikilvægustu beinu skattarnir eru tekjuskattur og útsvar, en þeir eru, eins og ég tel mig áður hafa fært rök fyrir á opinberum vettvangi, í raun sér- skattar á launafólk. Virkt eftirlit með hinum tiltölulega stóra hópi smáatvinnurekenda hér á landi yrði svo dýrt og vafstursmikið, að það gæti ekki borgað sig, þannig að ef rétta ætti hlut launafólks í þessu efni, tel ég það eina raunhæfa tillögur Gylfa Þ. Gísla- sonar um afnám tekjuskatta að ólafur Björnsson mestu eða öllu leyti. En meðan tekjuskattarnir eru stór liður í tekjuöflun hins opinbera er auð- sætt, að hægt er að rýra kjör launafólks verulega með hækkun beinna skatta, án þess að það komi fram í kaupmáttarvísitölunni. Viðskiptakjör og kaupmáttur Til þess að mat á kaupmætti launa geti verið raunhæft, verður að byggja á forsendum, sem von er til að geti varað lengur en aðeins um stundarsakir. Með því að skrá erlendan gjaldeyri undir raunvirði hans en hafa innflutning frjálsan er um stundarsakir hægt að halda við miklum kaupmætti gagnvart erlendri vöru. En auðvitað aðeins um stundarsakir, því að slíkt ástand leiðir til stórfellds við- skiptahalla gagnvart útlöndum. Raunhæft mat á kaupmætti launa verður því að taka tillit til viðskiptakjara. Ef þau versna, t.d. vegna þess að innflutt vara hækkar í. verði án tilsvarandi hækkunar útfluttrar vöru, er það raunar sjálfsblekking ein að reyna að halda uppi óbreyttum kaup- mættí launa. Á hinn bóginn teldi ég það mjög koma til álita, að kaupmáttur launa ykist sjálfkrafa þegar viðskiptakjör batna. Tel ég slíkt farsælla en stofna til þeirra stökkbreytinga launa, sem stund- um hafa átt sér stað við næstu samninga, sem gerðir hafa verið eftir það að veruleg tekjuhækkun hefir átt sér stað í útflutnings- framleiðslu. Atvinnuöryggi og kaupmáttur launa Fyrir aldarfjórðungi eða svo heyrði ég roskinn embættismann, sem þá var, eitt sinn tala um það í kunningjahópi, að hann teldi, að fram til þess dag hefði afkoma embættismanna hér á landi aldrei verið betri en á kreppuárunum eftir 1930. Þó að þetta verði tæpast sannað með tölulegum rökum, hygg ég í þessu felast talsverðan sannleikskjarna. Á samdráttar- og atvinnuleysistímum er verðlag jafnan lágt og þar sem kaupgjald er ósveigjanlegt, niður á við, má gera ráð fyrir því, að afkoma þeirra, sem eru í öruggum stöðum sé tiltölulega góð á slíkum tímum. Tölfræðilegar athuganir í ýmsum löndum virðast og staðfesta það, að verðbólga og atvinnuleysi breytist jafnan í öfuga átt, þ.e. lítil verðbólga þýðir mikið atvinnuleysi og öfugt. Víst er og um það, að auðveldara er að halda verðbólgu í skefjum og tryggja þannig kaup- mátt launa, ef látið er skeika að sköpuðu með atvinnuástandið. Hér höfum við þannig enn eitt dæmi um það, að kaupmáttur launa, reiknaður sem hlutfall kaup- gjaldsvísitölu og verðlagsvísitölu, gefur ekki rétta mynd af afkomu launafólks, þegar á heildina er litið, ef það að halda uppi kaup- mætti launa er keypt því verði, að atvinnuleysi sé tilfinnanlegt. Varan verður að vera fáanleg Grundvallarskilyrði þess, að samanburður kaupgjalds og vísi- tölu framfærslukostnaðar gefi rétta mynd af kaupmætti launa, hlýtur að vera það, að öll sú vara og þjónusta, sem tekin er með í vísitölugrundvöllinn, sé fáanleg án takmarka á því verði sem með er reiknað í grundvellinum. Ef vara er hins vegar ófáanleg eða sérstak- ir erfiðleikar á útvegun hennar verður hlutfallið milli kaupgjalds- vísitölu og verðlagsvísitölu ekki lengur neinn nothæfur mælikvarði á kaupmátt launa. Ef vara þarf ekki að vera fáanleg, þá er hægt að skrá á henni svo lágt verð sem vera skal í grundvelli vísitölunnar og auka þannig að mun kaupmátt launa á pappírunum, en hver væri bættari með því? Ef markaðurinn er settur úr skorðum þannig, að neyzlan ákvarðist með höftum og skömmt- un þá er öll kjarabarátta laun- þegasamtakanna í sinni núverandi mynd gerð óvirk. Enginn verður bættari með því að fá hærra kaup, ef skömmtun hindrar það að hann geti keypt meira af neyzluvarningi eða þjónustu en áður. Kjaravísitala í stað kaupmáttarvísitölu? Hér hefir verið bent á fjögur atriði — öll mikilvæg að mínum dómi — sem valda því að kaup- máttur launa, reiknaður út á þann hátt sem tíðkað er, getur gefið. mjög ranga mynd af þróun raun- verulegra lífskjara launafólks. Kompásinn, sem stýrt er eftir í baráttunni fyrir bættum lífskjör- úm launafólks, er skakkur og verður að leiðréttast, ef raunhæf- um árangri á að ná. Ég vil í lok þessa greinarstúfs leyfa mér að koma á framfæri þeirri hugmynd við forystumenn launþegasamtaka og stjórnmála- menn, hvort ekki væri skynsam- legt, í stað þess að einblína á kaupmáttar vísitöluna í þeirri mynd sem nú er, að freista þess, að reikna út kjaravísitölu, þar sem auk kaupmáttarvísitölunnar væri tekið tillit til þeirra fjögurra annarra atriða, sem hér hafa verið nefnd og einnig skipta miklu máli fyrir lífskjör launafólks. Mér eru ljósir ýmsir tæknilegir örðugleikar á slíku, en sé góður vilji og skilningur fyrir hendi, ættu þeir þó ekki að vera óyfirstíganlegir. Slíka vísitölu mætti m.a. nota sem viðmiðun við framkvæmd hinnar, að mínum dómi, athyglisverðu hugmyndar um kjarasáttmála milli atvinnurekenda, launþega og ríkisvalds.

x

Morgunblaðið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.