Morgunblaðið - 28.05.1981, Blaðsíða 30

Morgunblaðið - 28.05.1981, Blaðsíða 30
30 MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 28. MAÍ1981 Sýning Steinunn- ar Marteinsdöttur " Gripir hennar hafa fengið yfir sig hinn fágaða svip einfalds og hnitmiðaðs forms og hafa yfir sér ríkan ynd- isþokka upprunaleik- ans 44 Fyrir nokkrum árum (1975) efndi Steinunn Marteinsdóttir leirlistarkona til mikillar sýn- ingar á verkum sínum að Kjar- valsstöðum, nánar tiltekið í vestri salnum. Þar bar mikið á hugkvæmni um skreytikennda hluti og margt var þar, sem teljast mátti bein áhrif frá eiginmanni hennar Sverri Har- aldssyni. Nú er Steinunn aftur komin á vettvang en í þetta sinn er hún með mun minna magn gripa og lætur sér að auki að mestu nægja hliðargang Vestursalar en hins vegar eru gæði verkanna í öfugu hlutfalli, — sýningin er sem sagt öllu hrifmeiri og vegur stórum þyngra hve listræn gæði snertir að mati undirritaðs. Margt gott mátti með sanni segja um fyrri sýningu Stein- unnar en þessi sýning tekur af öll tvímæli um mikla hæfileika hennar á þessu sviði. Gripir hennar hafa fengið yfir sig hinn fágaða svip einfalds og hnitmið- aðs forms og hafa yfir sér ríkan yndisþokka upprunaleikans. Listakonan hefur nálgast til muna hið sjálfstæða mótunar- svið og þannig má segja að hún hafi í ríkari mæli nálgast hið hreint myndræna, — skúlptúr mætti ósjaldan nefna sumar myndir hennar þær eru a.m.k. á mörkum þess sviðs. Hér kemur þannig fram arfur- inn frá föður hennar, Marteini Guðmundssyni myndhöggvara og ég get ekki gert að því þótt sumar myndir Steinunnar minni mig á fínleikann í myndum Marteins. En Steinunn gengur enn lengra og er að auki á öðru sviði og skreytikenndara. Svo ég nefni nokkrar myndir sem mér þóttu hafa yfir sér yfirbragð skúlptúrs vísa ég til gripa svo sem „Vasi" (39), stein- Myndllsl ef tir BRAGA ÁSGEIRSSON leir, „Vasi" (40), steinleir, „Vasi" (45), postulín, „Skál" (48), postu- lín, „Vasi" (50), postulín og „Skál", steinleir. — Svo sem sjá má af upptalningunni vinnur Steinunn bæði í steinleir og postulíni og minnist ég ekki að hafa séð jafn marga gripi úr því vandmeðfarna efni postulíni á sýningu hérlendis. Það er ein- mitt ríkur yndisþokki yfir postu- línsmyndum hennar ásamt fín- gerðu litaspili, sem í einu og öllu undirstrikar einfaldleika forms- ins. Máski vita fáir að frumleg hönnun slíkra gripa getur náð heimsfrægð og þannig eru marg- ar skálar er daninn Henning Koppel hefur hannað á söfnum víða um heim. Þetta telst þannig gild myndlist á sviði háþróaðs listiðnaðar og er einstaklega hrífandi á tímum lítilsigldrar fjöldaframleiðslu er dynur yfir nútímamanninn. En um leið megum við ekki gleyma að fjöldaframleiðslan nærist ein- mitt á hugmyndum skapandi mynd- og listiðnaðarmanna þótt hún misþyrmi þeim einatt gróf- lega. Það lætur að líkum að upp- runalegir hlutir verða stöðugt fágætari á sviði listiðnaðar því að formunum eru takmörkum sett eins og öllu öðru undir sólinni en það ánægjulega er, að stöðugt eru þó að koma fram einstaklingar sem brjóta af sér viðjar viðtekinnar hefðar og uppgötva ný svið. Líkja má þessu jafnvel við skáklistina, sem var að verða fjarska leiðinleg með eintómum stórmeistarajafntefl- um er Robert J. Fischer geystist fram á sviðið og afgreiddi stór- meistarana líkt og viðvaninga. Það er 'einmitt þetta sem gefur lífinu óendanlega mikið gildi, lyftir því upp á æðra svið og er þannig rothögg á meðalmennsk- una er allt ætlar að kæfa. Eg bið Steinunni Marteins- dóttur velvirðingar á þessum útúrdúr, en svona verður mér nú einatt hugsað er ég skoða sýn- ingar sem hennar, já, slíkar hugleiðingar sóttu stíft á mig því að myndir listakonunnar eru svo langt yfir meðalmennskuna hafnar. Postulín er ævaforn listgrein og var þegar iðkuð á tímum T'ang-ættarinnar í Kína (618— 907) en blómaskeið listgreinar- innar var þar á Ming-tímabilinu (1368-1644) og bar þá mikið á kobaltbláum glerjungi. Postulín- ið var brennt við frekar lágan hita í Kína og var svo þar til harðpostulínið svonefnda var þróað í Evrópu og voru þar að verki þeir Johan Friedrich Bött- ger og Ehrenfried Walter von Tschirnhaus. Þetta gerðist að sjálfsögðu í Dresden og fæddi af sér hið víðfræga Meissen-postu- Iín, en eftirlíkingar þess breidd- ust um alla Evrópu með undra- verðum hraða. Steinleir er nýrra fyrirbæri eða frá 18. öld og er endurbót englendingsins Joshua Wedge- wood á svipaðri aðferð æva- fornri frá Kína, Kóreu og Japan. Þetta með postulínið og stein- leirinn eru þannig atriði sem stöðugt hafa verið að þróast í gegnum aldirnar og halda enn fullu gildi sínu og munu svo gera um ókomna framtíð. Þetta með upprunann er vert að hafa í huga er hin ágæta sýning Steinunnar Marteins- dóttur er skoðuð. Sýning Katrínar H. Ágústsdóttur í Kjarvalssal að Kjarvals- stöðum stendur nú yfir viða- mesta sýning á batík-verkum sem sett hefur verið upp á íslandi, ef ég veit rétt. Er hér um að ræða sýningu á 76 ^nýjum verkum Katrínar II. Ágústs- dóttur. sem um árabil hefur helgað sig þessari listgrein af lífi og sál. Verk Katrínar hafa tekið miklum breytingum á undan- förnum árum og sé tekið mið af sýningunni á Kjarvalsstöðum, á sér stað mikil gerjun um list- þróun hennar, — jafnvel svo mikil, að maður á erfitt með að átta sig á því hvert stefnir, þrátt fyrir endurteknar yfirferðir. Batík-list er dálítið sér á báti sem listgrein óg þannig álít ég, að fá verk, sem njóta sín til fulls við réttar aðstæður og birtu, komi mun sterkar út en á stórri 99 Þetta tekst best er listakonan gengur hreint og beint til verks og myndir hennar verða engar þoku- kenndar felumyndir hlutveruleikans 66 sýningu eins listamanns. Þetta á við, hvort heldur sem batíkin er sérhönnuð sem skermur, skil- rúm, í einhverjum hliðstæðum tilgangi eða hylur fagurskapað lífrænt rúmtak kvenlíkamans. Það er þannig alls ekki sama hvaða lit og mynstur konan velur sér því þetta verður allt að fara saman við yfirbragð hennar og limaburð. Það er alveg ljóst, að tækni Katrínar hefur fleygt ótrúlega mikið fram á síðustu árum hvað gerð batík-listar áhrærir og einnig hefur henni farið fram sem teiknara, einkum í óhlut- lægum formum, sem styðjast þó við eitthvað úr ríki náttúrunnar. Þetta tekst best er listakonan gengur hreint og beint til verks og myndir hennar verða engar þokukenndar felumyndir hlut- veruleikans. Einkum þykir mér mikið koma til blómamynda hennar, svo sem „Haustblóm" (12), „Fífilbrekka" (28), „Rósa- vöndur" (56), „Hvítu blómin" (69) og „Stofublóm" (73). Hér hittir Katrín í mark í hverri einustu mynd með hrifmiklum einfaldleika og Htrænum hrynj- andi. Svipað má segja um aðrar litlar myndir hennar, svo sem „Ströndin" (30), „Rauðuskriður" (31),„ViðLónið"(47). Það er miklu erfiðara að átta sig á stóru myndunum, sem þurfa mun frekar sitt sérstaka umhverfi en þær litlu, það er einnig svo truflandi að sjá allar litlu myndirnar allt um kring, grípandi inn í form stóru mynd- anna. Þó held ég, að óhætt sé að álykta, að myndin „Klettavogur" (65) skeri sig úr um formrænan tærleika og þó gæti það verið vegna þess hvar hún er staðsett. Batík er annars sett á stall í listasögunni sem hrein handíð frekar en listrænt tjáningar- form. Listgreinin er upprunnin í Indónesíu og þá einkum á Bali og Java og átti að vera til skrauts á efnum. Þar er þessi listgrein líkast sem sprottin upp, hreint og beint frá þeim er bera klæðin, sem þannig eru skreytt. Löngum hef ég dáðst að konum frá Bali og Java, dansandi fyrir framan yndísfögur musteri í léttum klæðnaði prýddum batík- skrauti. Ég reif eitt sinn fyrir margt löngu eina slíka mynd úr myndablaði og límdi á svefnher- bergisdyr mínar, því að í hvert skipti er ég gekk til náða fyllti þessi mynd mig fjarrænum, exo- tískum þrám. í nútímanum, er allt á að teljast list, einkum ef það er sett undir eitthvað spekingslegt heiti, er ekki hægt að hafna því, að batík geti talist listgrein þegar best lætur og vitaskuld geta menn hagnýtt sér þetta tjáform samhliða öðrum í sömu myndina. Dregið saman í hnotskurn er þessi sýning Katrínar H. Ág- ústsdóttur listrænn sigur fyrir hana og mörgum flokkum betri en hin fyrsta sýning hennar.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.