Morgunblaðið - 15.06.1988, Blaðsíða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. JÚNÍ 1988
Fréttir o g fréttaskrif
eftir Ómar Smára
*
Armannsson
Víkveiji Qallar um áhugaleysi
almennings á „hefðbundnum"
vandamálum í Morgunblaðinu
sunnudaginn 5. júní sl. Hann tekur
þar fyrir mál eins og ólæti unglinga
í miðborginni á kvöldin og um næt-
ur og síðan kemur hann inn á um-
ferðarmál. Þar getur hann um hluti,
sem ættu að vera öllu sæmilega
skynsömu fólki umhugsunarverðir.
Þá spyr Víkveiji hvað verði um allt
það fólk, sem svipt hafí verið öku-
réttindum vegna of hraðs aksturs
og ölvunaraksturs. Heldur það ekki
áfram að keyra?
Þessu er til að svara að á hveiju
ári eru eitt þúsund til tólf hundruð
ökumenn teknir grunaðir um ölvun
við akstur í Reykjavík. Stór hluti
af þeim er sviptur ökuréttindum í
framhaldi af niðurstöðum blóðsýn-
isrannsókna í þijá mánuði og leng-
ur. Um hveija helgi eru teknir að
meðaltali 15 ökumenn grunaðir um
ölvun við akstur. Hluti þeirra hefur
áður valdið sjálfum sér og öðrum
meiðslum og jafnvel dauða. Fréttir
fjölmiðla af ölvunarakstri fela í sér
ákveðið forvamarstarf, en fólk er
misjafnlega í stakk búið til þess að
meta þann boðskap, sem í fréttun-
um felst.
Fyrir allt of hraðan akstur eru
að meðaltali 20 ökumenn sviptir
ökuréttindum í Reykjavík mánaðar-
lega í beinu framhaldi af brotinu
og fleiri síðar með dómi. Þessi tala
er meðaltalstala þeirra mánaða,
sem liðnir eru af árinu. Mun fleiri
voru sviptir á síðustu mánuðum
síðastliðins árs. Umfjöllun fjölmiðla
varðandi hraðakstur hefur skilað
sér að ákveðnu marki þó að hún
hafi ekki komið í veg fyrir þann
þátt þessara mála, ekki frekar en
ölvunarakstur.
Tölur, sem af er árinu, sýna að
í janúarmánuði voru 33 ökumenn
teknir í akstri eftir að hafa verið
sviptir ökuréttindum vegna ölvunar
eða of hraðs aksturs, 28 voru tekn-
ir í febrúar, 26 í mars og 41 í
apríl. Lögreglan fylgist að jafnaði
vel með þeim, sem sviptir hafa ver-
ið ökuréttindum einhverra hluta
vegna. Haldin er sérstök skrá, svipt-
ingaskrá, þar sem lögreglumenn
hafa aðgang að afriti ökuskírteina
þeirra, sem sviptir hafa verið og í
litlu samfélagi þar sem allir þekkja
flesta er tiltölulega auðvelt að fylgj-
ast með sviptum ökumönnum.
Viðurlög fyrir að aka sviptur eru
allnokkur. í fyrsta skipti, sem svipt-
ur ökumaður er tekinn í akstri þarf
hann að greiða sekt á bilinu frá
20—30 þúsund, í annað sinn allt
að 40 þúsundum, en ef hann er
tekinn í þriðja sinn má hann reikna
með varðhaldi. Það kemur fyrir að
sami maður er tekinn oftar en einu
sinni.
Undirritaður hvetur §ölmiðla í
framhaldi af þessu til þess að koma
sér saman um að fordæma þessa
þætti og um leið að stuðla að
bættri og öruggari umferðarmenn-
ingu hér á landi. Almenningsálitið
vegur hér þyngst á vogarskálinni
og þar geta fjölmiðlamir haft mest
áhrif. Tölumar tala sínu máli og
eru staðreyndir. Að baki þessum
tölum er fólk og það er í rauninni
þess að breyta þeim til betri vegar.
Fyrst undirritaður er farinn að
flalla um fréttir og fréttaskrif er
vert að geta um hversu misjafnlega
fjölmiðlar fjalla um mál sem þessi
og á hvað hver og einn leggur
mesta áherslu. Sem dæmi um þetta
er ljósmynd, sem birtist í DV mánu-
daginn 30. maí sl. A ljósmyndinni
mátti sjá skemmdan bfl, sem hafði
verið velt við Kiýsuvíkurveg. Text-
inn undir myndinni vakti athygli,
en þar gat að lesa að ökumaðurinn
hefði velt bflnum á ofangreindum
stað eftir að hafa verið eltur af
lögreglunni. Búið.
Eftir að hafa lesið textann má
ætla að fólk taki innihald hans
þannig að þama hafí lögreglunni
enn einu sinni tekist að valda óhappi
eftir eltingaleik við ökumann, sem
Ómar Smári Ármannsson
„Sum mál eru þó þess
eðlis að hún á afar erf-
itt um vik og- virðast
einstakir fjölmiðlar
notfæra sér það til þess
að reyna að gera lög--
regluna tortryg'gilega í
augum almennings.“
hafí orðið á að bijóta af sér á ein-
hvern hátt. Allt lögreglunni að
kenna.
Staðreynd þessa máls er sú að á
miðnætti laugardagsins hafði mað-
ur, sem reyndar hefur þann starfa
að vera lögreglumaður^ farið upp
að kartöflugörðunum í Asfjalli fyrir
ofan Hafnarfjörð til þess að viðra
hundinn sinn. Þegar hann hafði
hleypt hundinum út sá hann að í
bíl þama rétt hjá sat ungur maður
og hafði slanga verið tengd við
púströrið og leidd inn um gluggann.
Bíllinn var í gangi. Þegar maðurinn
í bflnum varð var við manninn ók
hann á braut með slönguna tengda
við púströrið. Lögreglumaðurinn á
frívakt ákvað að aka í humátt á
eftir manninum, sem alltaf jók
hraðann. Þegar hann ók í eina
beygjuna á Krýsuvikurvegi missti
maðurinn stjóm á bfl sínum, fór
út af veginum og fór þar heila
veltu. Maðurinn slapp lítið meiddur.
Þetta dæmi er aðeins eitt af
mörgum um það hvemig hinar
ýmsu fréttir, sem snúa að lögregl-
unni, em meðhöndlaðar hjá ein-
staka fjölmiðli. í þessu tilfelli má
segja að um viðkvæmt mál sé að
raéða, en þó ekki það viðkvæmt að
lögreglan geti ekki svarað fyrir sig.
Sum mál em þó þess eðlis að hún
á afar erfítt um vik og virðast ein-
stakir fjölmiðlar notfæra sér það
til þess að reyna að gera lögregluna
tortryggilega í augum almennings.
Slíkt hefur engan tilgang annan en
þann að ýta undir sundmngu og
óróleika.
Höfundur er aðalvarðstjóri í um-
ferðardeild lögreglunnar í
Reykjavík.
Grásleppukarlar —
ekki eitt hrogn undir lágmarksverði
00
eftir Om Pálsson
Búið er að gera samninga um
sölu á um 5.500 tunnum af söltuð-
um grásleppuhrognum úr landi
og búast má við að verksmiðjur
innanlands kaupi um 4.000 tunn-
ur. Þó tel ég að 10.000 tunna
veiði, ef veiðin nær því þá, muni
ná að seljast. í dag er veiðin hér
7.200 tunnur. Kanadamenn em
komnir með rúmar 9.000 tunnur
og búast við að veiðin þar endi í
11.000 tunnum og Norðmenn
koma til með að veiða um 6.000
tunnur. Það er því ljóst að ekki
verður um offramboð á grásleppu-
hrognum eftir þessa vertíð.
Um verðið og hættu
á verðfalll
Framangreindar upplýsingar
ættu að sýna það, að engin ástæða
er fyrir veiðimenn að selja hrogn-
in á lægra verði en ákveðið var á
verðlagsfundi 9. febrúar sl., en
það er 1.100 þýsk mörk fýrir tunn-
una. Á þeim fundi voru annars
vegar fulltrúar grásleppuveiði-
manna og hir.s vegar umboðs-
menn erlendra kaupenda og kaup-
endur grásleppuhrogna hér á
landi. Það skal og upplýst hér að
full samstaða varð um þetta verð
og engar óskir hafa komið til
Landssambands smábátaeigenda
um breytingu á verði.
Með þetta verð að leiðarljósi
hófu menn veiðar 20. mars sl. Það
er því með öllu óþolandi þegar
veiði er langt komin, að þá skuli
einstaka aðilar, sem samþykktu
lágmarksviðmiðunarverðið 9. fe-
brúar sl., gera sig seka um að
neita að borga það verð fyrir
hrognin sem þeir sjálfír sam-
þykktu. Hversu langt niður kann
einhver að spyija, jú allt niður í
860 DM. Ekki þyrfti að spyija að
því hvflíkur skellur það yrði fyrir
illa aðila nema efnamikla neyt-
ondur erlendis ef það spyrðist að
hrognin hér hefðu hrunið í verði.
Með lauslegum útreikningi mundi
það þýða fyrir þann aðiia, sem
keypti 1.000 tunnur af söltuðum
grásleppuhrognum í fyrra á 1300
DM hveija tunnu, um 7 milljónir
í tap fyrir utan allan vaxtakostnað
af afurðalánum svo og ýmsan
annan kostnað sem er samfara
því að liggja með hrognin í eitt
ár. Þama reynir á veiðimenn
sjálfa, á þeirra þolrif, að láta ekki
frá sér fara eitt einasta hrogn
nema á því verði sem samþykkt
var þann 9. febrúar, á meðan
þeir gera það aukast líkumar á
því að hrognin haldist á því verði
sem gerir veiðamar arðsamar.
Ahrif verðfalls á
fyrirframsamninga
í allmörg ár hefur atorkusöm-
um umboðsmönnum hér á landi,
sem miðla tunnum af söltuðum
grásleppuhrognum á markað er-
Iendis, tekist að gera fyrirfram-
samninga um sölu. í ár voru þess-
ir samningar 5.500 tunnur sam-
kvæmt upplýsingum frá þeim og
er það mun minna en undanfarin
ár. Stafar það af metveiði í fyrra
hjá öllum aðilum. íslendingar,
Kanadamenn og Norðmenn hrein-
lega veiddu yfír sig og varð heild-
arveiði í heiminum rúmar 60.000
tunnur og er það þriðjungur um-
fram það magn sem telst vera
heimsmarkaðsþörf. Þá er ekki
óhugsandi að einhveijir markaðir
hafí tapast í fyrra vegna þess að
umboðsmenn gátu ekki keypt þau
hrogn, sem þá vantaði, vegna yfír-
boða frá verksmiðjum innanlands
en stefna niðulagningaverksmiðj-
anna virtist vera sú að ná til sín
öllum veiddum hrognum á sl.
vertíð. Fyrirframsamningar eru
mikilvægir fyrir veiðimenn og með
öllu nauðsynlegir. Því það sjá allir
sem vilja sjá að ekki þýðir að
framleiða stöðugt þegar enginn
er markaður, eins og oft vill verða
hér í þessu þjóðfélagi. Þær 5.500
tunnur sem samningar hafa verið
gerðir um eru seldar á 1.100 DM
og mundi óþarft verðhrun nú leiða
til þess að okkur væri ekki lengur
Óm Pálsson
„Það er því með öllu
óþolandi þegar veiði er
langt komin, að þá skuli
einstaka aðilar, sem
samþykktu lágmark-
sviðmiðunarverðið 9.
febrúar sl., gera sig
seka um að neita að
borga það verð fyrir
hrognin sem þeir sjáifir
samþykktu.“
treystandi og fyrirframsamningar
þar með úr sögunni og þá um leið
komin upp mikil óvissa í grá-
sleppuveiðum.
Um veiðamar hér og
í öðrum löndum
1. júní voru komnar á land
6.800 tunnur, en á sama tíma í
fyrra var veiðin orðin 17.000
tunnur. Vegna þess hafa margir
dregið upp og eru hættir á grá-
sleppunni. Það er því allt útlit
fyrir litla veiði nema þá að mok
eigi sér stað í Breiðafírði og í
Faxaflóa, en enn sem komið er
hefur veiði verið léleg þar.
Að öðrum löndum er það að
frétta að Kanadamenn, sem
veiddu 24.600 tunnur í fyrra, bú-
ast við eins og að framan greinir
um 11.000 tunna veiði í ár. Að
sögn fulltrúa í sjávarútvegsráðu-
neytinu í St. John er ekki tryggð
sala á meiru en 10-12.000 tunnum
í ár, þess vegna er útlit fyrir að
veiðin verði stöðvuð þegar því
marki verður náð. Þess má geta
að aldrei áður hefur komið upp
sú rödd í Kanada að stjóma veið-
um á grásleppu. En þeir gera sér
grein fyrir því jafnt og við að
ekki þýðir að veiða ef engin mark-
aður er fyrir hendi og verðið sem
boðið er óviðunandi. Verð til veiði-
manna hefur lækkað frá í fyrra
áttu Norðmenn af birgðum frá
fyrra ári og ekki er vitað hvemig
farið verður með þær. Verðið til
veiðimanna í ár er 14.200 fyrir
hveija tunnu.
Mikill munur er því á verði til
veiðimanna hér og annars staðar
og hygg ég að hann hafí aldrei
verið jafíi mikill. Skilaverð til
veiðimanna hér er nú um 26.000
krónur.
Veiðin undanfarin ár
og markaðsstaða í dag
Tafla sem sýnir veiði fslend-
inga, Kanadamanna og Norð-
manna 1984-1987, þá er einnig
áætluð veiði annarra þjóða fyrir
árið 1988.
’84 ’85 '86 ’87 '88 áætl.
ísland 26.771 22.876 16.152 22.876 10.000
Kanada 6.337 8.210 16.220 24.600 11.000
Noregur 1.211 2.074 3.320 8.184 6.000
Aðrir 3.000 4.000 5.000 6.000 3.000
Samtals 37.319 37.160 40.692 61.660 30.000
úr 1.75 Kanadadollurum í 70 cent
fyrir hvert pund upp úr sjó, þ.e.
úr 131 krónu i 54 krónur fyrir
kflóið.
En við íslendingar þurfum að
fylgjast með veiði og horfiim ann-
arra þjóða heldur en Kanada-
manna. Norðmenn hafa framleitt
á milli eitt og fímm þúsund tunn-
ur frá árinu 1980 til og með 1986.
1987 varð þeim hins vegar tekju-
dijúgt því þá var framleiðslan
8.184 tunnur og nam útflutnings-
verðmæti þess magns 248 milljón-
um íslenskra kr. þ.e. rúmar 30
þúsund krónur hver tunna. Ekki
er mér kunnugt um hversu hátt
verð var greitt til veiðimanna. NÚ
í ár er veiðin minni, 21. maí nam
framleiðsla þeirra 4.500 tunnum
og var þá veiði að mestu lokið
vestan megin við Nordkapp og
hafði færst til Austur-Finnmörku
þar sem veiddust 20% af heildar-
magninu í fyrra. Undanfarið hafa
Norðmenn verið að flylja út til
Þýskalands á 2.500 Nkr. cif., þ.e.
17.574 krónur (688 þýsk mörk).
Það er því um mikla verðlækkun
að ræða frá því í fyrra og dregur
það einnig úr áhuga veiðimanna,
þé ber þess að geta að eitthvað
Öllum þeim aðilum sem ég hef
rætt við ber saman um að árleg
heimsmarkaðsþörf sé um 40.000
tunnur. Á grundvelli þess áætla
ég að birgðir í verksmiðjum er-
lenuis í byijun vertíðar nú hafí
ekki verið miklár, því birgðir hjá
verksmiðjum hér innanlands um
áramót voru um 9.500 tunnur og
Kanadamenn áttu 2.000 tunnur
óseldar úr landi og eitthvað hafa
Norðmenn átt óselt.
Að framansögðu tel ég að veiði
á þessu ári leiði ekki til verðfalls
ef framangreind áætluð heildar-
veiði f ár gengur upp.
Hvað er til ráðatil að
komast hjá verðfalli
Þar sem heimsmarkaðurinn er
svo takmarkaður sem raun ber
vitni tel ég það farsælast fyrir
alla aðila að hefía viðræður sem
fyrst við Kanadamenn og Norð-
menn þar sem reynt verður að
ræða þann möguleika að vera með
einhvers konar kvótaskiptingu
milli þessara þjóða þannig að
komast megi hjá verðfalli.