Morgunblaðið - 15.06.1988, Síða 41

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 15. JÚNÍ 1988
41
Réttur rithöfunda til
að margselja verk sín
eftir dr. Hannes
Jónsson
Prófessor Sigurður Líndal, for-
maður bókmenntafélagsins, svarar
í Mbl. 8. þ.m. grein minni um höf-
unda- og útgáfurétt, sem ég birti
í Mbl. 27. f.m. Heldur hann fram
þeirri skoðun, að ég hafi brotið
höfundalög með því að birta í Mbl.
stytta og breytta útgáfu af Skímis-
grein minni um öryggis- og varnar-
mál og segir, að höfundar séu
bundnir þeirri „meginreglu allra
viðskipta að sami hlutur verði
hvorki seldur tvisvar né afhentur
með öðrum hætti og á það einnig
við óáþreifanleg verðmæti eins og
höfundarrétt."
Hér verður fyrst fyrir spurningin
um hvaða grein höfundarréttarlaga
hafi verið brotin? Þess er ekki getið
í grein Sigurðar og á það sjálfsagt
sína skýringu.
Við skoðun málsins blasir líka
fljótlega við sú staðreynd, að við-
skipti byggjast a.m.k. á þremur
meginatriðum: sölu, kaupum og
greiðslu. Ekkert af þessu átti sér
stað varðandi grein mína um örygg-
is- og varnamálin, sem birtist í
Skími um mánaðamót apríl/maí sl.
Ég veitti ritinu ekki einkabirtingar-
rétt, enda ekki eftir því leitað af
ritstjóra, og afsalaði mér ekki
einkarétti mínum til að birta hana
hvar sem er skv. 3. gr. höfundar-
laga nr. 73/1972, en hún hljóðar
svo:
„Höfundur hefur einkarétt til að
gera eintök af verki sínu og til að
birta það í upphaflegri mynd eða
breyttri, í þýðingu og öðrum aðlög-
unum.“
Akvæði þessi em svo ótvíræð og
skýr, að óþarfí er að leita skýringa
í almennum reglum verslunarrétt-
arins varðandi dæmi þar sem sala,
kaup og greiðsla áttu sér ekki stað
heldur aðeins veitt birtingarheimild
á tveimur mislöngum greinum um
sama efni í blaði og tímariti.
í 39. gr. er tekið fram, að ef
útgefandi hafi með útgáfusamningi
fengið einkarétt til útgáfu sé höf-
undi ekki heimilt að gefa verkið út
fyrr en upplag er uppselt. Slíkur
útgáfusamningur milli mín og
Skímis hefur aldrei verið gerður.
Athugasemdir lagaprófessorsins
um 40. gr. eru athyglisverðar. Hann
segir, að í 3. mgr. 40. gr. sé sér-
ákvæði um að ákvæðin um útgáfu-
samninga „taki ekki til útgefenda
blaða og tímarita" en sleppir efni
lokasetningar greinarinnar, sem
segir: „framar en segir í 1. og 2.
málsgrein."
Og hvert er svo efni 1. og 2.
mgr. 40 gr?
Þar segir, að útgefendur blaða
og tímarita hafi „einkarétt til að
endurprenta rit þessi (blöð og tíma-
rit) bæði í heild og einstök blöð eða
hefti" en í 2. mgr. er réttur höfund-
ar áréttaður og sagt: „ekki raskar
réttur útgefanda höfundarrétti að
einstökum ritgerðum . . .“
Af öllu þessu má ljóst vera, að
réttur höfundar til að birta, endur-
birta eða margbirta verk sín er
ótvíræður samkvæmt íslenskum
lögum, enda þótt höfundur hafi
einnig rétt til þess að gera sér-
stakan útgáfusamning og selja með
honum hluta af þessum rétti sínum.
Þessar íslensku réttarreglur eru
í samræmi við vestrænar venjur og
alþjóðasamninga, sem alþjóðlega
höfundarréttarstofnunin í Genf
byggir starfsemi sína á. Vestrænir
höfundar og útgefendur byggja út-
gáfusamninga sína á þessum meg-
inreglum. Sem nærtækt dæmi get
ég nefnt útgáfusamning minn við
Hurst-bókaforlagið í London, sem
gaf út bók mína „Friends in
Conflict". Þar er gert ráð fyrir, að
ég geti margnýtt mér höfundarrétt
minn með því að margselja verkið
í mismunandi formum, enda fái
útgefandi þá einnig smáa hlutdeild
í tekjum mínum frá öðrum útgef-
endum. Þannig eru ákvæði í samn-
Dr. Hannes Jónsson
„Af öllu þessu má ljóst
vera, að réttur höfund-
ar til að birta, endur-
birta eða margbirta
verk sín er ótvíræður
samkvæmt íslenskum
lögum, enda þótt höf-
undur haf i einnig rétt
til þess að gera sér-
stakan útgáfusamning
og selja með honum
hluta af þessum rétti
sínum.“
ingnum um að ég geti selt ritið til
birtingar i eftirtöldum útgáfum:
1) Innbundin frumútgáfa
2) Pappírskilja
3) Stytt útgáfa gefín út í bók með
öðrum styttum bókum.
4) Styttar og endursagðar útgáfur
og bókarhlutar til birtingar í
tímaritum.
Þannig er veruleiki höfundarrétt-
arins sá, að höfundur getur á
gmndvelli laga og útgáfusamnings
margselt verk sín til birtingar í
mismunandi útgáfum. Um Skírnis-
greinina var hins vegar enginn út-
gáfusamningur gerður. Sala, kaup
og greiðslur áttu sér ekki stað. Birt-
ing greinarinnar í Skími takmarkar
því ekki rétt höfundar til að birta
greinar um sama efni í öðrum rit-
um. Ég átti því fullan rétt til þess
að birta endursaminn og styttan
úrdrátt úr Skírnisgreininni í Morg-
unblaðinu. Órökstudd staðhæfing
um, að í því felist brot á höfundar-
lögum er íjarstæða.
Að lokum vildi ég láta í ljós þá
von, að efni greina minna í Skírni
og Morgunblaðinu um varnar- og
öryggismálin falli ekki í skuggann
af þessum hliðarumræðum, um höf-
unda- og útgáfurétt, sem Skímis-
menn hafa efnt til. Þótt mikilvægt
sé fyrir rithöfunda að standa á verði
þegar tilraun er gerð til að túlka
rétt þeirra rýrari en efni laga og
réttar standa til, þá em mikilvæg-
ustu sjálfstæðismál okkar Islend-
inga í dag að mínu mati tengd
breyttri og bættri skipan varnar-
mála í þá vem, að Islendingar yfir-
taki sem fyrst alla framkvæmd
þeirra og er þar með erlent varnar-
lið óþarft. Ég vildi því hvetja
íslenska rithöfunda til að skoða
bæði Skírnis- og Morgunblaðsgrein
mína um ný viðhorf í öryggis- og
varnarmálum, greina málið enn
frekar og halda því vakandi í vitund
þjóðarinnar.
Höfundur er sendiherra.
„Humalux11 springdýnan
Framleidd úr náttúruefnum.
Stærðir
70x190,85x190,70x200,85x200
og 90x200 sm.
JCaldsuctmpcft/nur
70 * /9o ctH
«i5600;
Hú
'Afiwr 7600'
6800,\
Á*ar 7900;
ftánols - sarngur- og icodeÍAOar
*»■***«'tó 790r
STRAUFRÍ SÆNGURVERASETT
'At*'W9o>- m 790,'
RÚM samstæða
OLSauryé ncl-6 £6 c>rJu*n
OCf óc/La-A.( LLu.
29.9oo,- i<ú 23.900,-
An AUCa m.n&étó, 19.900:
Koddar

“ 398,-
Baömottusett — 3 hlutir
"Tetmo' úoin - pUyeslcr
trW- *m-
Qosni-púti SO'Tban
fytta /oo% ull rt/>0
^398,- M
4.190,-
490: 'AQUR. <6oor
Mjúkar akryl ábreiöur í
mismunandi litum
Trcu

StoJcar bcuSmottar
^LLcur K

QTltktí ocrvo.L
ímörgun\
ltCU.ni - .
-40°>
stcerO’
un\ -

m RÚMFATA

S Skemmuvegi 4 A m
9 200 Kópavogur •
S.76522 - 76532