Morgunblaðið - 31.12.1989, Blaðsíða 16

MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 31. DESEMBER 1989
16
áf * W

Smstmim. M
LIFIÐ
Lítil
jólasaga
Jólin eru hátíð ljóss og friðar.
Jólin á mínu heimili voru hátíð
ljóss en ekki friðar. Jólaundirbún-
ingurinn gekk sinn vanagang, það
var búið að baka smákökumar,
mamma og pabbi voru farin að
deila um hvar ætti að setja upp
útiseríuna. Pabbi vildi setja hana á
svalirnar eins og venjulega, mamma
vildi breyta til og setja hana á litla
fallega birkitréð sem hún hafðí
gróðursett sumarið áður. Milli þess
sem foreldrar mínir deildu predikaði
amma upp úr öllum bæklingum sem
hún fann um jól án áfengis, sem
okkur fannst öllum sjálfsagt og
ekki þess vert að ítreka nánar.
Á Þorláksmessu var deilan útkljáð,
mamma vann, pabbi fór út jólaser-
íuna. Við systkinin fylgdust með
þegar pabbi hengdijólaseríuna á
litla birkitréð sem var ekki fallegt v
lengur því greinarnar brotnuðu
jafnóðum undan perunum.
Á Þorláksmessu gerðist það líka
að bindindispostuli heimilisins sló
af kröfum sínum um áfengislaus jól
og fór fram á að það yrði keypt
rauðvín í jólasósuna. Henni mæltist
svo að væri ekki rauðvín í sósunni,
væri eins hægt að nota pakkasósu.
Heimilisfólk samþykkti þetta enda
treystum við bindindispostulanum
fyrir því að misnota ekki rauðvínið.
Áðfangadagur rann upp, fallegar
snjóf lygsur voru famar að svífa til
jarðar. Við systkinin eyddum degin-
um fyrir framan sjónvarpið, slóg-
umst um baðherbergið og ilmurinn
af svínahryggnum fyllti húsið.
Mamma og pabbi höfðu sæst með
kossi og ákváðu að planta örlítið
stærra tréi næsta vor, sem þyldi
seríur um ókomin jól. Amma sá um
eldamennskuna eins og venjulega
en það bar lítið á henni í eldhúsinu;
þó heyrðust þaðan torkennileg hljóð
sem sumir vildu meina að væru
jólalög. Loks þegar hún birtist úr
eldhúsinu sáum við hvers kyns var,
hún hafði misnotað rauðvínið. Við
gerðum okkur strax grein fyrir því
að við gátum gleymt áfengislausum
jólum þetta árið. Borðhaldinu var
eytt í að hlusta á sögur ömmu frá
löngu liðnum jólum, sem við höfðum
heyrt þó nokkuð oft áður. Jólasteik-
in var hið mesta hnossgæti en eng-
inn fann rauðvínsbragð af sósunni.
Næstu jól á eftir útbjó mamma
sósuna.
Höfúndur óskar nafnleyndar
Lengi man til lítilla stunda
Það er misjafnt hvað snemma
við munum til okkar.
Fyrstu bernskuminningar mínar
birtast mér líkt og myndir á tjaldi,
fyrst sé ég eina og eina mynd á
stijálingi, en smám saman stytt-
ast bilin og myndirnar skýrast.
Mig langar til að sýna þér eina
litla mynd; þó margt hafi týnst í
tímans djúp stendur hún mér ljós
fyrirsjónum.
Það er haust. Ég stend úti á hlaði
heima á bænum mínum. Á mýr-
inni suður undir þjóðveginum er
fjárhópur á beit. Eg veit að þetta
er rekstrarfé austan úr sveitum á
leið til Reykjavíkur. Það er rekið
þangað til slátrunar. Margir slíkir
hópar hafa farið framhjá í haust.
Stundum koma rekstrarmennirnir
heim og spyija hvort hægt sé að
fá keypt kaffi. Þá snerpir amma
á katlinum og hellir á bláu kaff i-
könnuna. Mennirnir raða sér
kringum eldhúsborðið og drekka
molakaffi. Þeir hafa etið nestið
sitt sitjandi á þúfu hjá fjárhópnum
og það er notalegt að fá heitan
sopa til að ylja sér fyrir bijósti.
Síðan standa þeir á fætur, borga
ömmu fáeina aura fyrir kaffið og
kveðja. Enn er löng leið ófarin til
Reykjavíkur.
Ég stend á dyrahellunni, fimm ára
telpukorn, og horfi á fjárhópinn.
Mér f innst í minningunni að þessi
hópur haf i verið austan úr Lan-
deyjum. Heim veginn gengur
maður í móleitum fötum, hann
hefur sokkana utan yfir buxna-
skálmunum og er með leðurskó á
fótum. Þegar hann nálgast sé ég
að þetta er mjög ófríður maður,
langleitur og tannber. Hann kast-
ar á mig kveðju: „Sæl, litla mín.
Er hún manna þín heima?“
Ég svara ósköp blátt áfram, sann-
leikanum samkvæmt: „Hún er
dáin.“
Manninum verður orðfall, hann
verður svo umkomulaus á svipinn
að mér f innst ég verða aðgreiða
úr málinu. Ég snýst á hæli, hleyp
inn bæjardyrnar og kalla um öxl
mér: „Eg ætla að sækja hana
ömmu.“ Og amma kemur, ófríði
maðurinn ber upp erindi sitt. Jú,
þeir geta fengið kaffi, amma hell-
ir á könnuna, rekstrarmennirnir
koma, setjast við eldhúsborðið og
drekka kaff ið sitt, en einn stendur
yfir fénu á meðan. Amma hellir
kaffi á f lösku, hann verður líka
að fá heitan sopa.
Mennimir kveðja og fara og
amma tekur bollana af borðinu,
svo snýr hún sér að mér. „Hvað
sagði maðurinn? Spurði hann ekki
eftir mömmu þinni?“ Á þessum
árum var ég ekki farin að gera
mér grein fyrir því hvað mikið ég
hafði misst þegar móðir mín dó
frá mér níu mánaða gamalli, samt
gat ég ekki svarað spurningunni
játandi. Það komu vöf lur á mig,
ég vissi að ég mátti ekki skrökva.
Loks svaraði ég í hálfum hljóðum:
„Hann spurði bara eftir þeim sem
er héma.“ Amma brosti lítið eitt
og strauk mér um vangann.
Kannski var rakur glampi í augum
hennar.
Það eru liðin mörg ár síðan þessi
litli atburður gerðist og margt
hefur breyst. Litli burstabærinn
minn er horf inn og f lestir sem í
honum bjuggu horfnir yf ir móð-
una miklu. Nýtt hús með nýjum
búendum er risið vestur á hólnum
og mýrin fram við veginn löngu
orðin að sléttu túni.
Ég er löngu f lutt úr sveitinni
minni, en þessi litla mynd hefur
geymst skýr í huga mínum öll
þessi ár.
Ólafía Ólafsdóttir,
Víðivöllum v/Elliða-
vatn.
Uti
aðaka
Eiginmaður minn, Leifur
Magnússon, píanósali, er
blindur. Hann hefur það fyrir
sið að setja bílinn í gang fynr
mig á köldum vetrannorgnum.
Einn slíkan morgun í fyrravetur
brá hann sér í yfirhöfn, skóf
bílrúðurnar og lét bílinn í gang.
í sömu svifum kom bar að
maður sem sagðist vera utan
af landi og væri ’nér kominn til
að borga inn á píanó. „Þá kom-
um við hér inn,“ sagði Leifur
og vísaði honum inn í íbúðar-
húsið þar sem skrifstofa okkar
er. Þegar þeir komu upp tröpp-
urnar varð manninum að orði:
„Andskoti er skrýtin í þér sjón-
in!“
:,Já, hún er nú engin,“ svarar
Leifur.
„Og keyrir samt!“ segir þá karl.
Guðleif Guðlaugsdóttir
Tíu mínútur
Miðsumar 1944 — síðdegi.
Við þrír bræður vorum að
veiðum á árabáti skammt norðan
við Flatey á Skjálfanda. Ég 13 ára,
þeir 14 og 16. Það var komið að
heimferð. Enginn okkar hafði tekið
eftir því að þoka hafði hægt og
hljótt sigið yfir og huldi landsýn.
Enginn áttaviti um borð og við vor-
um þegar áttavilltir. Engin undir-
alda, líklega fallaskipti, þ.e. að
hvorki haf i gætt útfalls né aðfalls
og stillilogn. Ekkert til að átta sig
á. Það hefði mátt átta sig á kríu
með æti í gogganum. Hún var á
leiðinni „heim“. En það var enginn
fugl sýnilegur í þessu 50—100
metra skyggni. Eldri bræðurnir
ákveða að mæla dýpið á staðnum,
en til þess var notað eitt af hand-
færunum, róa dijúgan spöl og
mæla þá dýpið að nýju. Minna dýpi
Ámi frá Múla,
Símon og söngurínn
Þegar ég var unglingur innan
við fermingu bar ég út viku-
blaðið Vörð sem íhaldsf lokkurinn
gaf út, og skildist mér að það
ætti að keppa við Tímann og helst
að ganga af honum dauðum.
Þetta fór nú á annan veg, Tíminn
er enn við lýði, en Vörður lifði
stutt, en þó eitthvað lengur en
ísafold og Vörður.
, Afgreiðslumaðurinn var kennari
minn úr Miðbæjarskóla, Ásgeir
Magnússon, mikill og góður kenn-
ari, og var það ekki honum að
kenna að ég varð ekki mennta-
maður.
Ritstjórinn var sá stórglæsilegi
maðurÁmi Jónsson frá Múla. Ég
var orðinn vara-afgreiðslumaður
og beið þess vegna eftir blaðinu,
þegar ég heyri að Ámi var kom-
inn í söngstuð, sem ekki var oft,
og allt í einu heyri ég að hann
kallar á mig: „Gerðu mér smá
greiða, Gvendur minn.“ Ég inn
og þar sat Ámi í þessum stóra
stól, fyllti alveg út í hann, klædd-
ur fötum, sem gátu ekki verið
fallegri, dró upp peningaveskið,_
tók með varfæmi bréf úr því og *
bað mig að fara með það til Krist-
ins í Reykjavíkurapóteki og skila
góðri kveðju. Þangað var nú stutt
að fara. Ég spyr eftir Kristni.
Hann kemur eftir stutta stund.
Ég ber honum kveðjumar góðu
frá Áma frá Múla. Kristinn tekur
við lyfseðlinum, lftur á hann og
segir með smá þjósti: „Þú hlýtur
að sjá að þetta er búið að af-
greiða fyrir löngu.“ Ég segist
* ekki hafa hugmynd um það, ég
sé bara í snúningum. Þá byijar
Kristinn að þusa um hvað Ámi
sé vitlaus að halda að endalaut
sé hægt að fá út á seðilinn, spyr
sfðan með hveijum Ámi sé að
skemmta sér. „Það er Símon frá
H61.“ „Já, það er nú maðurinn.“
Ég æsi mig upp og segi að þetta
séu bestu menn og meinti það.
Kristinn rétti mér aftur lyfseðil-
inn, sem ég skildi aldrei neitt í,
en fékk eitthvað sem gutlaði í.
Þegar Árni og Símon sjá mig
koma færandi hendi þá léttist á
þeim brúnin og þá spyr Árni:
„Hvað sagði öðlingurinn?" „Hann
sagði að ég og þú værum asnar,
en Símon þó verstur." Þeir ráku
upp mikinn hlátur, tóku tappann
úr f löskunni og settu í tvö glös,
þar með var ég úr leik.
Mér fannst samkomusalurinn í
varðarhúsinu vera stór, en trúlega
var hann ekki stór heldur bara
lítill. En eftir stuttan tíma fylltist
húsið af þessum dýrðlegu tónum,
því nú voru þeir Ámi og Símon
komnir í söngstuð. Það var ekki
verið að syngja eitt og eitt lag
heldur í marga klukkutíma. Uti í
horni saqt lítill strákpjakkur á
stuttbuxum alveg heillaður. Söng-
skemmtanir hef ég sótt heima og
erlendis, en engan söng hef i ég
heyrt ennþá, sem kemst með
tæmar þar sem Árni og Símon
höfðu hælana og heyri ég ennþá
söng þessara stóru og góðu
manna eftir rúm 60 ára hljóma í
eyrum mínum.
Guðm. Guðmundsson,
Unnarbraut 14,
táknaði rétta leið, meira dýpi villu.
Þrívegis var róið og mælt en dýpi
ávallt hið sama. Ég fann að bræðr-
um mínum stóð ekki á sama, og
ég var hræddur. Ekki aðeins vegna
þoku og villu, heldur líka vegna
annarra ógna. Það var stríð og það
voru til kafbátar og tundurduf 1. En
alvöru sjómaður mátti aldrei sýna
ótta, það gerði ég heldur ekki. Hins
vegar greip ég til þess ráðs, í bjarg-
fastri trú minni á guð, að senda í
huganum bæn upp í þokuna: „Góði
guð. Ég verð að leita tjl þín. Viltu
láta þokuna fara í tíu mínútur, þá
getum við tekið rétta stefnu og svo
róið eftir kjölfarinu. Góði guð. Bara
tíu mínútur. Þú veist hvað mamma
verður hrædd um okkur ef við kom-
um ekki heim á réttum tíma.“
Skömmu síðar segir annar bróðir
minn: „Þarna er hún.“ Þá átti hann
við eyjuna. Ég hafði steingleymt
bæninni og ekkert er eðlilegra en
að þoka komi og fari. Við róum
dágóða stund og þá segir sami bróð-
ir: „Hún er horfin.“ Þá hafði þokan
lagst yf ir að nýju og nú mundi ég
eftir því að ég bað guð um að láta
þokunni létta. Ég sendi upp til him-
insins undrunar- og vonbrigðahugs-
un: „Guð, sveikstu mig?“ Þá heyri
ég eins og örlitlar truf lanir í út-
varpi, svo var sagt inni i höfðinu á
mér: ;,Þú baðst bara um tíu mínút-
ur.“ Ég hrökk við og varð afar
undrandi, hafði aldrei orðið fyrir
slíkri reynslu, og loks mundi ég að
ég hafði aðeins beðið um tíu
mínútna uppstyttu. Ég bað iðrandi
og hryggur um fyrirgefningu. Allt
í einu varð mér ljóst að guð hafði
breytt veðrinu, lyft þokunni, vegna
bænar minnar, og þá streymdi um
mig fögnuður bænheyrslunnar, eins
og alsælukennd út í hveija taug.
Ég þakkaði guði af öllu hjarta og
ég gætti þess að bræður mínir sæju
ekki á mér gleðisvipinn svona mitt
í alvörunni, þoka og leyndar hættur
við hvert áratog. Það var ekkert
að óttast lengur, við höfðum náð
réttri stefnu og brátt sáum við til
strandarinnar. Kafbátar, tundur-
duf 1, stórhveli og aðarar ímyndaðar
hættur hurfu úr huga mínum sem
slíkar, vegna þess að ég vissi af
öruggri vernd þess, sem öllu ræður.
Haraldur Jónasson,
Reykjalundi.