Morgunblaðið - 01.09.1991, Qupperneq 16

M.
y.QKG,UNWm SWDAG^.y,SEPTEMftEE ?99,1
Borgarkerfið
eins og ♦
VEL SMIIRÐ VEL
að skoða með tilliti til þess að
byggja glerþak yfír portið í miðj-
unni og breyta notkuninni. Þar eru
geymslur í bland, en eflaust má
koma þar fyrir ýmislegu fyrir al-
menning, svo sem litlum sérverslun-
um og safnastarfsemi.“
Eitt fyrsta verk Markúsar sem
borgarstjóri var að láta fara fram
úttekt á kostnaði við Perluna, sem
var kominn langt fram úr áætlun
og stöðva frekari framkvæmdir.
Er viðbragð hans kannski merki
um að hann ætli að halda fastar
semi, sem jafnvel mundi leita hing-
að vegna ákjósanlegrar legu íslands
og Reykjavíkurhafnar milli Amer-
íku og Evrópu og með hliðsjón af
þeirri þróun sem er að verða í Evr-
ópu og samstarfi í markaðsmálum.
Við hljótum að beina sjónum okkar
að þessu í framtíðinni. Þá er ég
hreinlega að tala um samstarf við
erlenda aðila í sambandi við þá
hafnaraðstöðu og aðra möguleika
sem við getum boðið upp á. Til
þess að styrkja atvinnulífið í borg-
inni almennt. Við þurfum að kanna
vel hvaða markaðsaðstöðu við
hugsanlega hefðum í samvinnu við
erlend fyrirtæki. Að þau byggðu
hér upp starfsemi sem væri beint
inn á þessa markaði í Evrópu og
gæti jafnvel nýst í báðar áttir.
Auðvitað hafa fyrr verið nefndir
möguleikar af þessu tagi. En ég
held að þurfi að skoða þetta mjög
vandlega nú. Alltaf er verið að
ræða málin, en vantar einhvern
herslumun til að menn vilji ganga
skrefin hvert af öðru og leiðina á
enda, eins og til þarf. Þetta eru
möguleikar sem mér fínnst við
verða að hafa opin augu fýrir og
ganga í að kanna hveijir vildu vinna
að þessu með okkur. Þeir mundu
þá fá hér aðstöðu í námunda við
höfn.“
Flugvél fer með gný yfir turninn
á Reykjavíkurapóteki þar sem við
sitjum og minnir Markús á seinni
hluta spumingarinnar. „Mér fínnst
þessi sífelldi gnýr yfír okkur fyrst
og fremst vera merki um mikilvægi
flugvallar fyrir Reykjavík og landið
í heild. Að hafa flugvöll í nánd við
Miðbæ Reykjavíkur eru gæði sem
landsmenn kunna að meta er þurfa
á fluginu að halda til þess að kom-
ast á milli staða á landinu og spar-
ar þeim að þurfa að fara langa leið
á flugvöll vegna 30 mínútna ferðar
til Vestmannaeyja t.d. Þótt menn
hafí bent á að þarna sé dýrmætt
byggingarland og af öryggisástæð-
um sé heppilegra að hafa flugvöll-
inn lengra frá, þá er tómt mál að
tala um að ráðist verði í mikla
mannvirkjagerð vegna nýs flugvall-
ar á næstu áratugum. Nýlega kom
út skýrsla frá samgönguráðuneyt-
inu um aðgerðir á Reykjavíkurflug-
velli, í þeirri vissu að flugvöllurinn
verði notaður áfram, um að ýmis-
legt megi gera til bóta, svo sem
að flytja feijuflug, einkaflug og
kennslusflug annað og að það verði
ekki stundað yfír Miðbænum. Þar
er bent á margt sem ástæða er til
að hrinda í framkvæmd."
Græna byltingin kær
Markús Örn hefur látið þau orð
falla að hann hefði hug á að bursta
upp „grænu byltinguna", sem var
aðalmálið í kosningabaráttunni
1974 og við minnum hann á það:
„Mér er þetta mál mjög kært og
sú áætlun sem gerð var 1974. Eins
og venjulega hafði minnihlutinn í
borgarstjórn allt á móti þessu.
Ságði þetta útópíu og að lítið yrði
um framkvæmdir, reyndi að snúa
út úr og gera málið hlægiiegt. En
eftir þessari áætlun hefur verið
unnið síðan í stórum dráttum. Auð-
vitað hefur hún tekið einhveijum
breytingum í tímans rás. Haldið
hefur verið áfram að rækta og
planta tijám, ýms útivistarsvæði
verið skipulögð og frágengin. Þarna
var farið að tala um að leggja
göngustíga, svo að fólk þyrfti ekki
að ganga og hjóla á götunni. Síðan
hefur komið á daginn að æ fleiri
borgarbúar nota frístundir sínar til
ýmiskonar líkamsræktar. Það sáu
menn ekki fyrir þá. Getur vel verið
að á þeim tíma hafí þótt hlægilegt
ef spáð hefði verið að fólk færi að
skokka léttklætt um götur Reykja-
víkurborgar, eins og nú er orðið
algengt. Nú er aðstaða fyrir hendi
og hefur ýtt undir þetta. Við eigum
svo eftir að gera ýmislegt til að
bæta aðstöðu þeirra sem ekki
skokka, t.d. aðbúnað á útivistar-
svæðunum með einhveijum búnaði
sem auðvelt er að setja upp og
hafa þar bekki og salernisaðstöðu.
Við verðum að gera ráð fyrir því
að fólk sé í gönguferðum til dæmis
frá efsta Breiðholtssvæðinu, niður
Elliðaárdalinn, Fossvogsdalinn og
nú er ætlunin að farið verði fýrir
flugbrautina í Sketjafjörðinn og
vestur úr. En það er engin almenni-
leg salernisaðstaða alla þessa leið.
Þannig að það er að ýmsu að hyggja
í þessum efnum, sem eru í sjálfu
sér smámunir og ekki kostnaðar-
samt. Svo má nefna þessa miklu
uppbyggingu á Laugardalssvæðinu
með skautasvelli, húsdýragarði og
nú er verið að fara af stað með fjöl-
skyldugarð. Ég var í síðustu viku
að taka skóflustunguna að fjöl-
skyldugarðinum, sem á að koma
við Holtaveginn í áttina að Suður-
landsbrautinni og húsi Tennis- og
badmintonsfélagsins. Þama verður
útivistaraðstaða, mikið ræktað upp
og skemmtisvæði á milli með leik-
tækjum fyrir börn og fullorðna,
einskonar leiksviðum, og sérstak-
lega skírskotað til þjóðlegra þátta.
Fyrirhugaðir svokallaðir víkinga-
vellir, sagnabrunnur og þvílíkt."
Annað mál, sem Markúsi Erni
er hugleikið, er gamli Miðbærinn.
„Nú þarf að taka með festu á mál-
efnum Miðbæjarins“, segir
hann.„Þau hafa verið í umræðunni
á vettvangi borgarstjórnar og í
samvinnu við Þróunarfélag Reykja-
víkur og áhugamannahópa. í deili-
skipulagi eru komnar fram ákveðn-
ar hugmyndir um ýmsa staði, reiti,
hús og lóðir. Þar á meðal áætlanir
um friðun húsa. Þetta þarf að sam-
ræma og hrinda í framkvæmd
ákveðnum þáttum sem til framfara
horfa. Ég tel að meðal fyrstu verk-
efna verði að taka fyrir Hallærispla-
nið og Steindórsplanið við Aðal-
stræti, þar sem á að koma nokkurs
konar Borgartorg með byggingum
í kring. Þar yrði m.a. þjónustumið-
stöð á vegum borgarinnar. Ég sé
þetta fyrir mér sem dálítinn minnis-
varða, framúrstefnulegt og
skemmtilegt hús 'úr gleri og stáli.
Þótt ekki yrði það fyrirferðarmikið,
engin stórbygging, þá marki það
nokkur tímamót. Það þarf að taka
afstöðu til bygginga, sem í framtíð-
inni geta verkað eins og segull til
að draga fólk að Miðbænum. Vegna
leiksýninga, tónleikahalds og þess-
háttar. Þar nefni ég til dæmis
Tjarnarbíó og Iðnó og fleiri hús á
svæðinu. Áuðvitað verður Iðnó að
hafa sinn sess við Tjörnina og borg-
in að stuðla að því að húsið verði
nýtt sem mest í stíl við upphaflegan
tilgang þess fyrir leiksýningar.“
Þetta kallar á spurningu um
Hótel Borg, sem Reykjavíkurborg
keypti til að tryggja hótelið í Mið-
bænum og Markús segir:„Það er
verið að gera úttekt á húsnæðinu
og fara yfír þær breytingar sem
þarf að gera til þess að gera það
að gamaldags sígildu hóteli en þó
með nútíma þægindum og aðstöðu.
Að því leyti verður að færa það til
nútímahorfs, sem kostar það að
heilmikið verður að.endurnýja, m.a.
baðherbergin, en láta það samt
halda þessum gamla blæ. Þá kemur
til álita hve mikið á að stækka
hótelið. Upphaflegar ráðagerðir
voru að byggja Hótel Borg áfram
í svipuðum stíl alveg upp að húsi
Reykjavíkurapóteks. Húsið á milli
er aðskotahlutur í þessari húsalínu.
Ég tel ekkért fráleitt að það víki
þegar borgarskrifstofurnar flytja
úr húsinu í Ráðhúsið í apríl. Ménn
hafa jáfnvel látið sér detta í hug
að stækka Hótel Borg alla leið hing-
að í þetta hús. Það er annað og
stærra mál.“
Miðbærinn risavaxið verkefni
Reykjavíkurborg hefur að und-
anfömu byggt mikið af menningar-
stofnunum, Borgarleikhúsið yfír
leiklistina og er að stækka Kjarvals-
staði og Ásmundarsafn fyrir mynd-
listina auk menningarmiðstöðvar á
Korpúlfsstöðum. En allan tímann
hefur Borgarbókasafn, sem átti að
koma á eftir Borgarleikhúsinu, beð-
ið. Er það á döfinni eða víkur það
enn? Markús segir að sér fínnist
tímabært að byggja Borgarbóka-
safn og nauðsynlegt að ákveða hvar
eigi að vera framtíðaraðstaða þess
ef ekki er lengur hægt að koma
því fyrir á fyrirhugaðri lóð í Kringl-
unni.„Og nú er annað stórt menn-
ingarhús í umræðunni, Tónlistar-
húsið", segir hann.„Litið er til
Reykjavikurborgar um að létta
þann róður og áhugamenn hafa
verið að koma til mín í þeim erind-
um. Aðrir koma þar líka við sögu,
svo sem ríkið. Það mun áreiðanlega
innan skamms verða ákveðið hvort
borgin tekur einhvern þátt í þessu
fjárfreka verkefni eða lætur annað
hafa forgang.“
Markús Örn segir Miðbæinn vera
rísavaxið verkefni og margt þar
sem gera þarf. Nú þegar er byrjað
að endurnýja gatnakerfið og allar
lagnir í jörðu. Það er geysilega
kostnaðarsamt. „Síðan eru áform-
aðar breytingar við höfnina. Ráð-
gert að fara með Geirsgötuna norð-
ur fyrir Hafnarhúsið og flöskuháls-
inum í umferðinni um Tryggvagöt-
una þá eytt. Á þessu svæði er Hafn-
arhúsið, sem sérstaklega er verið
um taumana í fjármálum og kröfu
um að áætlanir standist? „Það hef-
ur reyndar alltaf verið gert hjá
Reykjavíkurborg. Þær fjölmörgu
byggingar sem hafa á hveiju ári
verið í gangi hjá borginni hafa stað-
ist mjög vel áætlun,“ segir
hann.„En þetta ákveðna mál Hita-
veitunnar er raunar enn eitt dæmið
í byggingarsögu okkar íslendinga
um að menn sjá ekki fyrir sér út-
gjaldaþróunina þegar á að byggja
eitthvað nýtt. Og. það er ótækt
hvernig svona mál hafa farið úr
böndunum og hlaðið utan á sig
þegar hannað er út í óvissuna. Má
nefna Flugstöðina og Þjóðleikhúsið.
Það er auðvitað grunvallaratriði að
fjárhagsáætlanir standist. Og verð-
ur gengið ríkulega eftir því. Af
þessu máli má læra. Ég hefí af
þessu tilefni sérstaklega spurst fyr-
ir um Ráðhúsið. Þar gengur allt
eðlilega og innan ramma fjárhags-
áætlunar."
Börnum og öldruðum fjölgar
Svo við snúum okkur að mann-
fólkinu. Þeim fjölgar sem þurfa
þjónustu í borginni. Einkum börn-
um og öldruðum, börnunum sem
þurfa dagvistunarþjónustu vegna
fjarveru foreldra og öldunganir
verða fleiri og eldri og þá að sjálf-
sögðu meira lasburða. Ér það ekki
eitt af stóru viðfangefnunum? „Þáð
hefur lengi verið mín skoðun að
Reykjavíkurborg þurfi að hafa for-
ustuna og vera merkiberi í að
byggja upp ýmsa samfélagslega
þjónustu, eins og ég sagði áðan.
Þá tel ég alveg einsýnt að við eigum
að halda áfram að bæta dagvistar-
þjónustuna. Og þá kemur meðal
annars til hvort það gæti orðið í
auknum mæli í sambandi við skól-
ana. Á mínum tíma í fræðsluráði
hófum við tilraun með kennslu fyr-
ir 5 ára böm í Áiftamýraskóla. Það
gafst mjög vel. En hvort sem þetta
verður hlutverk grunnskólans eða
ekki, þá finnst mér nauðsynjamál
að börnum á forskólaaldri gefist
kostur á að vera á dagvistarstofnun
hluta úr degi. Ég er ekki að mæla
með langdvölum nema þar sem
brýn nauðsyn krefur, heldur að það
sé mjög þarflegt innlegg í þroska-
feril bamsins að á koma á stofnan-
irnar sem bjóða upp á hollt starf.
Ég hefí sjálfur haft þá reynslu með
mín börn. Hefði ekki viljað að þau
færu á mis við leikskóladvölina. Það
ætti að vera kappsmál fyrir okkur
að geta gengið sem lengst í að
veita börnum jafnan aðgang að
slíkum stofnunum einhvern tíma
dagsins. Þá er ég ekki að tala um
hagsmuni foreldranna, svo að þeir
geti verið úti á vinnumarkaðinum
og þurfí af þeim ástæðum að koma
sínum börnum fyrir. Auðvitað verð-
ur að taka tillit til að sumir foreldr-
ar geta ekki unnið fyrir sér nema
fá slíka aðstoð eins og einstæðir
foreldrar. Þá hefur verið bent á
annað úrræði, að greiða foreldram
fyrir umönnun bama sinna heima.
Ér ætlunin að gera að minnsta
kosti tilraun fljótlega og verið að
móta reglurnar. Þetta er róttækt
nýmæli og þarf að skoða á því
ýmsar hliðar. En hins vegar er ekk-
ert hik á mönnum að gera þessa
tilraun og áætluð er fjárveiting til
þess.“
„Hvað aldraða snertir þá hefur
geysimikið verið gert ef litið er til
baka til þess tíma þegar við sett-
umst í fyrstu nefnd vegna íbúða
fyrir aldraða, sem farið var að
byggja við Dalbraut, Lönguhlíð, á
Droplaugarstöðum. Þá var þetta
töluverð nýjung. Mér fínnst kostur
ef hægt er að gera sem mest af því
í söluíbúðaformi. Að fá þá til að
leggja sitt af mörkum í uppbygg-
inguna sem þurfa að fá þjónustu
og geta ekki verið áfram í eigin
húsum. Hlutverk borgarinnar sé að
leggja fram þjónustukjama við
þessar íbúðir og til reksturs þeirrar
starfsemi sem þar fer fram. Sýni-
lega verður nægilegt framboð á
slíku húsnæði á næstu árum. Fyrir
þá sem ekki hafa efni á þvi þarf
að hafa leiguíbúðir. Er gert ráð
fyrir slíkum leiguíbúðum í bygging-
unni sem er að rísa við Lindargötu.
Síðan era þeir sem þurfa hjúkranar-
rými. Hefur borgin að undanfömu
komið þar inn í samvinnu við Skjól
og Eir. Nú er gert ráð fyrir lóð
undir hjúkrunarheimili í syðri Mjódd
í Breiðholti. Ábendingar hafa að
fyrra bragði komið frá fólki sem
tengt er þessum málafiokki um að
fólk með sæmileg efni en sem þarf
að komast á hjúkrunarheimili sé
ef til vill tilbúið til að leggja eitt-
hvað af mörkum til uppbyggingar-
innar. En í hve ríkum mæli fólk
mundi vilja það ef á reyndi veit ég
ekki. Mætti láfa kanna það.“
Pólitíkin grípandi
Að lokum föram við að ræða um
aðdráttarafl stjórnmálanna. Mark-
ús hefur staðið þeim nærri frá barn-
æsku. Hann hvarf af þeim vett-
vangi um sinn en er nú kominn
aftur. Er pólitíkin svona grípandi
að maður sleppur ekki frá henni
þegar maður er þar einu sinni kom-
inn?„ Já, ætli það ekki“, svarar
hann um hæl.„Það er eins og þú
segir, maður hefur alist upp með
pólitíska umræðu allt í kring um
sig. Svo settist ég að þessu leyti á
friðarstól sem útvarpsstjóri og þar
er ekki ætlast til þess að maður sé
að að láta í ljós skoðanir á stjórn-
málum. Þá fór ég að fínna hjá mér
þörf fýrir að tjá mig pólitískt um
þau mál sem í umræðunni voru.
Nú hefur losnað um þau bönd og
mér líður vissulega betur þótt ég
hafi kunnað ágætlega við mig í
útvarpsstjórastarfinu að öðru leyti.
Hér fer þetta mikið saman að borg-
arstjórinn er embættismaður og
pólitískur forastumaður. Hann er
framkvæmdastjóri fyrir alla
Reykjavíkurborg. Hvað verkefnin
snertir er ekki hægt að hugsa sér
fjölbreyttara og áhugaverðara
starf.“
Markús kveðst að sjálfsögðu
stefna að því að fara í prófkjör
fýrir næstu kosningar til að fá stað-
festingu á að hann verði pólitískur
leiðtogi Sjálfstæðismanna í borgar-
stjórn. Vegna þess hvernig borgar-
stjórastarfíð kom til á miðju kjör-
tímabili hefur hann þangað til ekki
atkvæðisrétt í borgarstjóm. En sem
formaður borgarstjómarflokks
meirihlutans er hann að vissu leyti
leiðtogi í raun. Þegar hann er spurð-
ur hvort hann telji nauðsynlegt að
saman fari starf borgarstjóra og
pólitísks leiðtoga meirihlutans, seg-
ir hann með sannfæringu.„Já, það
tel ég hiklaust. Ég held að það sé
stór og mikilvægur hluti af baksvið-
inu í sögulegu samhengi. Reykjavík
hefur notið þess. Þannig hefur það
verið í tíð Sjálfstæðisflokksins og
verið styrkur borgarstjórnar. Ég fer
heldur ekki á mis við þetta nú þar
sem ég hefí einróma stuðning pólití-
skra samverkamanna minna til
þessarar stöðu.“