Morgunblaðið - 29.10.1995, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 29.10.1995, Blaðsíða 9
MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 29. OKTÓBER 1995 B 9 MANNLIFSSTRAUMAR greinilega rétt sama þótt hún væri staðin að brokkgengu sið- ferðisþrek. Ég stóð eftir fokill en fékk ekki að gert. Ég varð einfald- lega að láta þetta óréttlæti yfir mig ganga og fékk ekki neina útrás fyrir reiði mína nema þá með því að gefa bílnum inn óþarf- lega mikið bensín og taka þar með nokkuð hastarlega af stað. Ég sá það síðast til hinnar hvítklæddu afgreiðslukonu að hún var að þurrka sér um hendurnar í stykki og það leyndi sér ekki á svip hennar að hún var fegin að hinu uggvænlega spennuástandi sem skömmu áður hafði ríkt í bak- aríinu var nú aflétt. Mér kæmi hins vegar ekki á óvart þótt hún kynni að kalla slíkt yfír sig aftur fyrr en varði, allténd ef hún breyt- ir ekki um stíl í afgreiðsluháttum sínum. Til lengdar er það ekki gott afspurnar að hygla sumum viðskiptavinum á kostnað annarra. Þetta atvik flokkast auðvitað ekki undir stórmál — en svona hugsunarháttur gæti skipt sköp- um við aðrar kringumstæður og er of algengur í þessu ættingja- og kunningjasamfélagi sem við lifum í. Við erum öll að lenda Öðru hvoru í atvikum, svipuðum þessu sem ég var að lýsa. Að verða fyrir óréttlæti, jafnvel þótt í smáu sé, hefur áhrif á andlega líðan fólks. Líklega eru bestu viðbrögð- in sú að láta skilmerkilega vita strax að manni sé misboðið. Slíkt leiðir kannski ekki til þess að rétt- lætið sigri, en maður fær hins vegar frekar útrás fyrir hina „réttlátu reiði" á annan hátt en misbjóða bílnum sínum. Það er aldrei góð lausn að „hefna þess í héraði sem hallast á Alþingi". innihaldi: Arabia-kaffið inniheldur um það bil helmingi minni koffeín heldur en Robusta-kaffið. Hafa ber einnig í huga að koffeín leys- ist hægt upp í sjóðandi vatni þann- ig að bolli af espressokaffi inni- heldur 1 prósenti minna af koff- eíni en „venjulegur" kaffibolli. Ef við erum sem sé að hugsa um koffeínið þá borgar sig að hafa sem minnst af vatni. Þá er það að finna hinn gullna meðalveg á milli vatnssulls og tómrar tjöru því hvorugt fer mjög vel í maga og allra síst fastandi. Eins og kaffí getur verið mikill orkugjafí og létt lund okkar sé rétt með það farið getur það verið mikill hrellir, jafnt andvöku sem stressvaldandi (ég tala nú ekki um ef fæðuval er í lakari kantinum) sé það misnotað og þá gætu þessi orð Nietszes (sem drakk ekki kaffi) átt við: „Kaffi myrkvar." Enn og aftur er allt best í hófi. Hér á eftir fylgja tvær uppskriftir að afar einföldum kaffieftirréttum, sem ættu að hressa við lúna og vel metta mat- argesti og eru góð tilbreyting frá hinu klassíska kaffi eftir matinn. Kaff ikaffærður ís Rjómaís Eitthvað gott, vel sterkt kaffi 1. Skammtið ísnum í skálarnar. 2. Hellið kaffinu í litla bolla, og svo kaffærir hver sinn ís. Kaffigraníta Uppskrirt fyrir 4 75 cl af sterku, arómatísku kaffí 2-4 tsk. sykur 1. Leysið sykurinn upp í smá vatni og blandið því næst saman við kaffið. 2. Látið kólna, og setjið síðan inn í frysti. 3. Hrærið í á hálftíma fresti og brjótið með gaffli klakann sem myndast. 4. Haldið uppteknum hætti þar til granítan er komin í fast form, sem sagt í eins konar kurli, sem sagt ekki vökvi. 5. Setjið síðan kurlið í 4 falleg- ar desertskálar eða glös og skreyt- ið með þeyttum rjóma (líkt og írskt kaffi). BROT úr veislu frá því um 140 f. Kr. sem sýnir stúlkur dansa, en það mun líklega hafa verið atvinna þeirra. DRNS/Hvað hafiiPlató ad segja um dansf Fyrsti atvinnudansarínn var Forn-Egypti FYRIR okkur í dag er dans ekki eitthvað sem flestir gera umhugsunar- laust. Oftast eru það kvenmenn sem þurfa að draga karlmenn sína á dansnámskeið, hvort sem um er að ræða tangó eða hefðbundna samkvæm- isdansa. Ballett og jassballetskólaríylla saliina með ungum stúlkum, en fáum strákum. Á skólaböllum í gaggó draga stelpurnar strákana með valdi út á dansgólfið. Dans hefur sínar reglur og það er eflaust hræðslan við að gera eitthvað rangt á dansgólfinu sem veldur tregðu strákanna í gaggó. Á dögum Platós og Aristótelesar, og forvera þeirra í borgríki Egyptalands, var dans ekki frekar bundinn við kvenmenn en karla. Mikilvægar breytingar sem áttu sér stað um 5000 fyrir Krist höfðu talsverð áhrif á þróun dans- ins. Maðurinn uppgvötvaði korn- HBBaaBMH yrkju og borgríki mynduðust í „Græna Hálfmán- anum" svokallaða, eða Mesópótamíu, einnig í Egypta- landi og við aust- urströnd Miðjarð- eftir Rögnu Söru arhafsins. Þegnar Jónsdóttur nýju ríkjanna létu ekki af því að dansa, heldur héldu ótrauðir áfram og samfara breyting- um í samfélagsgerð urðu breytingar á hlutverki dansins. í hinu nýja borgríki Egyptalands um 3000 f.Kr. (eftir sameiningu Efra og Neðra Egyptalands) voru það nokkrir nýjir hópar þjóðfélags- ins sem dönsuðu af sérstökum ástæðum. Einn þeirra hópa voru prestar landsins, sem jafnframt voru sérfræðingar í stjórnufræðum og þeir dönsuðu dans stjarnanna. Þeir hermdu eftir hreyfingu sólarinnar með því að hreyfast frá austri til vesturs í kringum sólaraltari, um leið og þeir gerðu tákn stjörnu- merkjanna með líkama sínum. Annar nýr hópur sem dansaði voru sérstaklega þjálfaðir dansarar, sem höfðu það að atvinnu að dansa fyrir konung Egyptalands og hirð hans. Dansararnir voru ekkert ann- að en þrælar, sérstaklega útvaldir til að skemmta konungi. Þannig öðlaðist dans, sem að fram að þessu hafði einungis haft félagslegt eða trúarlegt gildi, nýtt gildi; skemmta- nagildið, sem hefur fylgt dansinum allt til þessa dags. Egyptarnir áttu þar af leiðandi fyrstu launuðu dans- ara heimsins. Dans þjónaði ekki síður mikilvægu hlutverki meðal Grikkja en Egypta. Þeir höfðu aðeins eitt orð — musike — yfír söng, dans og tónlist og þyk- ir það benda til þess að þeir hafi aldrei sungið án þess að hreyfa lífc amann með. Á hverju vori var hald- in mikil hátíð í Aþenu, til heiðurs Dionysusi, guði áfengis og vímu. Reyndar var hann dýrkaður með launhelgum, sem að oftast nær voru haldnar úti í skógi, þar sem að fylgj- endur hans dönsuðu trylltan dans fram eftir nóttu. Á hátíðum þessum í Aþenu, þróuðust dans og söngur í ýmis form leiklistar; harmleikir, gamanleikir og háðleikir urðu tíl. Menn sem sáu um að skoða og greina dans í skrifum sínum voru ekki minni menn en heimspekingar á borð við Plató (427-347 f.Kr.) og Aristóteles (384-322 f.Kr.). Plató taldi það æskilegt að allir kynnu að dansa glæsilega og þokkafulla dansa og átti hann ekki síst við karlmenn. Dansinn var nefnilega góð þjálfun fyrir líkama ungra karl- manna, gerði þá liðuga jafnt sem sterka og viðbúna til að gera skyldu sína á vígvellinum ef stríð ógnaði borgríkinu. Dansinn pyrrhic, eða vopnadansinn var mikið dansaður af hermönnum, en hann var í formi gervibardaga og byggður upp af hoppum og stökkum. Aristóteles var á þeirri skoðun að skylda ætti alla gríska borgara til að fara á danssýningar. Hann taldi að dans, líkt og ljóðlist, gæti kennt mönnum ýmislegt þar sem þar væri farið með hliðstæður úr hinu raunverulega lífí. Hann, líkt og Plató, hræddist samt sem áður að dansinn gæti haft spillandi áhrif á þá sem að tileinkuðu honum líf sitt. Þess vegna hvatti hann til þess að einungis þrælar, frjálsir þrælar og útlendingar gætu haft dans að atvinnu. Þrátt fyrir skoðanir heimspeking- anna, sem að eru okkar helstu heim- ildarmenn um dans frá þessum tíma, var mikið um alls kyns dansa í Grikklandi þeirra tíma. Var hann meðal annars samþættur inn í kennslu barna og talinn vera mikil- vægur fyrir þroska hvers einstakl- ings. Einnig voru til dansar sem voru tileinkaðir sérstökum guði. Þannig var dansinn comus, sem var tilejnkaður Dionysusi, guði áfengis og vímu, mjög villtur og dansararn- ir slepptu af sér beislinu og dönsuðu í nokkurs konar trans. Parthenia var dans ungra stúlkna til heiðurs Apollon, guði sólar og ljóss, hóf- semdar og yfirvegunar meðal ann- ars. Þær dönsuðu með klúta, glæsi- legan og yfirvegaðan dans. Lengi mætti áfram telja upp dansa tileinkuða sérstökum guðum Grikkja, en þó að dans hafi verið svo samþættur lífi Grikkja og Egypta má sjá hvernig áherslur og hlutverk hans breytast með tíma, staðsetningu og þjóðfélagsþróun. Það er ómögulegt að líta á dans án þess að skoða þjóðfélagið á bak við hann. Kannski er það þess vegna sem að við skiljum ekki dansa ann- arra þjóða, þar sem við þekkjum ekki þjóðina sjálfa. LÆKNISFRÆÐI/GV/1///' rafsegulsvib í daglegu umhverfi okkar valdib illkynja sjúkdómum? __________ Vitað er að rafsegulsvið getur haft margvísleg áhrif á lifandi frumur. Ef reynt er að tengja áhrif raflagna í húsum, háspennulína og spennu- breyta við illkynja sjúkdóma eða annars konar heilsubrest þarf fyrst að afneita ýmsum lögmálum eðlis- fræði og lífeðlisfræði. Þar að auki hefur tíðni margra algengra krabba- meina lækkað og meðalaldur hækk- að verulega á síðustu 50-100 árum en á samatíma hefur orðið gífurleg aukning í notkun rafmagns og raf- magnstækja. Rafsegulsvið sem ná inn í líkamann frá raflögnum og algengum rafmagnstækjum eru veik miðað við svið sem alltaf eru til stað- ar eins og segulsvið jarðar. Rann- sóknirnar sem komu þessum áhyggj- um af stað voru gerðar yfrir meira en tuttugu árum, þærvoru ekki vel skipulagðar og tölfræðilega veikar. Fyrir meira en 20 árum voru gerðar rannsóknir í Bandaríkj- unum og Svíþjóð sem þóttu benda til þess að börn sem bjuggu í nám- BnBsaK&noBa unda við há- spennulínur eða spennistöðvar fengju hvítblæði oftar en önnur börn. Þetta kom af stað hálfgerðri múgsefjun og var smám saman yfír- fært á ýmis tæki sem senda frá sér rafsegulbylgjur eins og sjónvarpstæki, tölvuskjái, Ahrifrafsegulsviðs á lifandi verur eftir Mognús Jóhannsson rafmagnshitapúða, örbylgjuofna og nú síðast farsíma. Þessar áhyggjur hafa skotið upp kollinum af og til og þó að fullyrða megi að fyrstu rannsóknirnar hafi verið gallaðar þá bættu síðari rannsóknir þar lítið úr í fyrstu. Vegna þess að tíðni illkynja sjúkdóma hjá börnum er lág þurfa slíkar rann- sóknir að ná til mikils fjölda og það er ekki fyrr en á allra síðustu árum sem slíkar rann- sóknir hafa verið gerðar.. Niðurstöður þessara síð- ustu rannsókna sýna ekkert samband milli ill- kynja súkdóma hjá börn- um og búsetu nálægt háspennulín- um, spennistöðvum eða öðrum uppsprettum rafsegulsviðs. Það er þó galli við allar þessar rann- sóknir að þær eru það sem kallað er afturskyggnar, þær skyggnast aftur í tímann. Þetta er gert þann- ig að þegar illkynja sjúkdómur greinist hjá barni eða unglingi er athugað hvort sjúklingurinn bjó eða dvaldi fyrr á æfínni í sterku rafsegulsviði, en slíkt get- urverið mjög erfitt að kanna. í þessum málum hefur múgsefj- unin oft verið skammt undan. Þegar t.d. greindust sex krabbameinstil- felli í börnum, sem áttu heima í sömu götu í nágrenni spennistöðvarí litlum bæ í Bandaríkjunum, varð allt vit- laust og á endanum var skrifuð bók um málið. Þetta var óvenjuleg til- viljun en það breytti engu um viðbrögðin þó að um sex ólíkar tegund- . ir krabbameins hafi ver- ið að ræða og bent hafi verið á þúsundir annarra gatna með sams konar aðstæður en engin krabbameinstilfelli. Við lifum í tveimur sterkum rafsegulsviðum, segulsviði jarðar og rafsviði lofthjúps jarðarinnar. Segulsvið jarðar er mjög öflugt í samanburði við það svið sem háspennulínur og rafdreifikerfi í þéttbýli mynda og fólk er útsett fyrir. Segulsvið jarðar er hins vegar svipað að styrk og segul- sviðið sem sum heimilistæki og rafknúnar járnbrautarlestir mynda. Til eru tæki sem mynda mun sterkara segulsvið og má þar nefna tæki til sjúkdómsgreininga eins og segulómunartæki en þar liggur sjúklingurinn, oft í 1-2 klst. í segulsviði, sem er 50 þúsund sinn- um sterkara en segulsvið jarðar, án þess að verða meint af. í loft- hjúpi jarðar er rafsvið sem er um 120 volt fyrir hyern metra (í stefnu upp og niður). í umhverfi okkar er ekki víða að finna rafsvið sem jafn- ast á við þetta, við getum þó fund- ið sambærileg og jafnvel sterkari rafsvið ef við stöndum beint undir háspennulínu eða á brautarteinum undir loftlínu rafknúinnar lestar. Þess má geta til gamans að rafsvið lofthjúpsins er stöðugt að byggjast upp og fær útrás í þeim 40 milljón- um eldinga sem lýstur niður dag- lega á jörðinni. Af þessu sést að flest rafsegul- svið sem við búum við og við erum líkleg til að dvelja lengi í nágrenni við eru veik í samanburði við þau svið sem umlykja jörðina og við höf- um alltaf mátt búa við. Þessu til viðbótar kemur að til þess að rafseg- ulsvið geti haft áhrif á lifandi frum- ur þurfa frumurnar að hafa eitthvað sem nemur rafsegulsviðið og breytir , því í annars konar orku. Vitað er að slík tenging milli rafsegulsviðs og frumu er mjög veik og þau áhrif sem geta orðið við verstu aðstæður eru mjög lítil í samanburði við það rafsvið og strauma sem er að finna í öllum lifandi frumum.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.