Morgunblaðið - 27.11.1996, Blaðsíða 37

Morgunblaðið - 27.11.1996, Blaðsíða 37
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 27. NÓVEMBER 1996 37 AÐSENDAR GREINAR Plastkort = Verðbréf Athugasemdir við grein Finns Sveinbjörnssonar Bankarán - Einþáttungur Sviðið er sem fyrr söluturn á íslandi árið 1996. Ungur maður keyrir upp að lúg- unni. Kaupmaðurinn: Góðan dag, get ég aðstoðað? Kúnninn: Tekurðu debet? Kaupmaðurinn: Nei, því miður. Kúnninn: En tekurðu ávísun? Kaupmaðurinn: Já. Kúnninn: Af hverju tekurðu ávísun en ekki debet? Kaupmaðurinn: Vegna þess að ég treysti kúnnanum betur en bankanum. Kúnninn: Ha, af hverju? Kaupmaðurinn: Vegna þess að ef ég tæki plastkort er 100% ör- uggt að ég verð rændur. Kúnninn: Ha! Kaupmaðurinn: Já, af banka- kerfinu. Misskilið frelsi Kæri Finnur: Ég skil þig mæta vel að vilja ekki taka upp hansk- ann fyrir opinberu stofnanirnar tvær, eins og þú orðar það, né að þú eltist við ásakanir á hendur bankakerfinu og greiðslukortafyr- irtækjunum, eða kostnað við notk- un greiðslukorta og ávísana. Við það myndir þú fara út á hála braut og ekki er auðvelt að svara fyrir það siðleysi og ætluð lögbrot. Kæri Finnur: Þú talar um að frelsi einstaklings- ins sé í hávegum haft. Það er rétt hjá þér. Hér á landi er mikið lagt upp úr því að frelsi einstaklings- ins sé sem mest. En kæri Finnur: Ert þú ekki að misskilja frelsið? Hér á landi endar frelsi einstaklingsins við buddu náungans. Sama gildir um bankakerfið. Bankakerfið hefur ekki frelsi til að seilast inn á minn tékkareikning né annarra. Banka- kerfíð hefur ekki ieyfi til að arð- ræna verslun og þjónustu, hvorki hér á landi né annars staðar. Frelsið felst í því að hlíta lögum. Frelsið felst í sannleikanum. Frelsið felst í réttlætinu. Viðskiptamenn bankakerfisins Kæri Finnur: Það er nauðsyn- legt fyrir þig og aðra bankamenn að þið gerið ykkur grein fyrir því Sigurður Lárusson hverjir eru ykkar við- skiptamenn. Það eru bankarnir og dóttur- fyrirtæki bankakerf- isins sem gefa út verðbréfin (plast- kortin) og það er hlutverk þeirra að annast þjónustu við viðskiptamenn sína. Krafa kaupmannsins og annarra þjónustu- aðila er að fá fullt ákvæðisverð fyrir sína vöru eða þjón- ustu í samræmi við lög (Lög um gjald- miðil Islands nr. 022/1968). Spurn- ingar til þín, kæri Finnur: * Hver er það sem leggur pening- ana inn í bankann? Bankakerfið hefur ekki frelsi, segir Sigurður Lárusson, til að seilast inn á minn tékkareikn- ing né annarra. * Hver fær vaxtatekjurnar? * Hver nýtur þess öryggis að geyma fé í banka? * Hver fær hugsanlega lánafyrir- greiðslu í bankakerfínu með því að sýna þar veltu? * Hver á svo að greiða kostnaðinn sem fylgir því að ná peningunum til baka úr bankanum? Það er hlutverk bankakerfisins að miðla greiðslum en ekki að skattleggja viðskipti. Eðlileg greiðslumiðlun Kæri Finnur: Á meðan plast- kortin, hvort sem þau heita debet eða kredit, hafa ekki eðlilega laga- stoð á svipaðan hátt og t.d. lög 022/1968 um gjaldmiðil íslands, lög 94/1933 um tékka eða lög um víxla og á meðan þau bera öll ytri einkenni verðbréfa þ.e. afföll og kostnað, áskil ég mér fullan rétt til að kalla þau verðbréf. Ég skal viðurkenna að sennilega eru plastkortin komin til að vera og þau hafa marga kosti til greiðslumiðlunar. En fyrst verða að vera fyrir hendi grundvallarfor- sendur. Þær eru: * Bankakerfið fari að lögum, Sam- keppnislögum sem öðrum. * Fullt ákvæðisverð fyrir vöru og þjónustu. * Eðlileg samkeppni innan banka- kerfisins. * Kostnaður verði gagnsær. Samkeppni bankastofnana Kæri Finnur: Ef við ætlum okk- ur að lifa og starfa í samræmi við skilyrði samkeppninnar verða samkeppnislögmál að ná til allra þátta viðskipta, einnig til banka- starfsemi og greiðslumiðlunar. Á meðan þriðji aðili þ.e. kaupmaður- inn og veitingamaðurinn greiðir meirihluta kostnaðar við greiðslu- miðlun verða skilyrði fyrir eðli- lega samkeppni aldrei fyrir hendi. Viðskiptamenn einstakra banka eða bankastofnana (handhafar plastkorta) koma ekki til með að veita viðskiptabanka sínum nauð- synlegt aðhald um að halda kostn- aði innan eðlilegra marka eða í samræmi við tilgang Sam- keppnislaga. Kostnaður verður aldrei gagnsær og af þeim sökum munu mjög margir viðskiptamenn bankakerfisins freistast til að misnota plastkortin á lágar og óarðbærar fjárhæðir. Orsök og afleiðing Kæri Finnur: Þú talar um að ég hafi fullt frelsi til að hætta að höndla. Það er alveg rétt hjá þér. Ef ég hætti kaupmennsku get ég að mestu þakkað það bankakerfinu. Ef ég hætti kaup- mennsku bitnar það jafnframt á mínu starfsfólki og það getur þakkað það bankakerfinu. Ég get fullvissað þig um það kæri Finnur að ef ég hætti kaup- mennsku þá munu jafnframt margir aðrir úr minni stétt neyð- ast til hins sama. Þökk sé banka- kerfinu! Höfundur er kaupmaður. Eldra fólk og sjónvarp MIG langar til að deila með þér, lesandi góður, svolítilli upp- götvun, sem ég hef orðið fyrir á síðustu missirum og ég er viss um að fleiri en ég hafa veitt athygli. En það er hvað íslensk tunga hefur breyst gífurlega mikið og hratt senni- lega síðustu 25 árin. Það fólk sem fætt er rétt eftir aldamótin og er enn við góða heilsu talar og tjáir sig á allt annan hátt en við sem yngri erum. Eða he- furðu ekki tekið eftir því að þegar haft er viðtal við eldra fólk að það talar hægar og skipu- legar en við almennt gerum í dag. Það velur sér orðin og tekur tíma í það og orðar mál sitt á annan hátt. Eldra fólk horfir mikið á sjón- varp og nú þegar breyta á þeirri skipan sem verið hefur og tekju- tengja á afnotagjaldið til eldri borgara, sem áður höfðu það frítt, finnst mér að þeir eigi rétt á þeirri þjónustu sem þeir þurfa til að njóta þess sem^ boðið er uppá í dag- skránni. Ég er er í engum vafa um að þættir Hemma Gunn eru svo vinsælir sem raun er á vegna þess að þeir eru á máli sem allir skilja. Næst koma fréttir en ef vel er að gætt þá fer helmingur frétt- flutnings fram á öðrum tungum en íslensku og hinn helmingurinn á svo miklum hraða af nýyrðum, mælt fram af vörum fréttamanns Margrét S. Sölvadóttir sem er svo æfður í faginu að útkoman er ein runa óskiljanlegs orðaflaums. Ekki er svo að skilja að ég skilji ekki þennan orðaflaum, því ég er honum vön, ég er ekki heldur að kvarta yfir því að skilja ekki er- lendar tungur eða geta ekki lesið textann ef svo ber undir að þess gerist þörf, en ég er ekki fædd rétt eftir aldamótin og hef ekki einangrast heima eða á elliheimili og tala og skil því nútímaíslensku með tilheyrandi hraða og slettum. Eldra fólkið okkar lærði lestur á misjafnan hátt en flestir af lítilli skólagöngu. Lífstarfið var oftast erfiðisvinna sem gaf ekki mikinn tíma til lestrar og eitt er víst að engin var þörfin þá að fara á hrað- lestrarnámskeið. Fyrir gamalt fólk er næsta ómögulegt að lesa texta til að geta fylgst með því sem fram fer á skjánum nema að það sé vant lestri, því að skiljanlega þarf texti að fylgja mynd. Fyrir þá sem sjá illa í þokkabót er ennþá erfið- ara að sjá fljótt hvað textinn segir og fyrir þá sem heyra illa eru til hjá heyrnarmælingastöðinni heyrnartæki sem tengd eru við sjónvarpið svo heyra má talið vel, en er til lítils gagns fyrir þá sem ekki skilja erlend mál. Mikið hefur verið deilt á Spánverja fyrir að lesa þeirra mál inná allt sjónvarps- efni þar í landi. Ég hef bent þeim á, sem hneykslast hafa á þessu, að þar í Iandi kunni nú ekki allir að lesa svo þess gerist þörf. En mér er að verða ljóst að ef til vill gerist þess þörf fyrir aðrar sakir einnig. Ekki býst ég við að þessi Eldra fólk talar hægar, segir Margrét S. Sölvadóttir, og skipulegar. siður verði nokkurn tímann tekinn upp hér á landi, en víst væri það betra fyrir eldra fólkið sem njóta vill líka sjónvarpsins og greiðir sama gjald og við. Eg get heyrt í huga mér mót- mæli þeirra, sem lesið hafa þessar síðustu setningar um slíkan mögu- leika, og segja sjálfsagt að þeir þoli ekki að sjá Clint Eastwood tala með annarri rödd en sinni eig- in og ég get vel tekið undir það sjónarmið. Já, svona eigingjörn erum við jafnan, en hugsum lítið um þau forréttindi sem við höfum fengið í okkar uppvexti en foreldr- ar okkar urðu af. Eflaust er hægt að gera eitthvað í þessum málum ef vilji er fyrir hendi hjá þeim sem ráða. Talsett er flest barnaefni í dag sem birtist á skjánum í við- leitninni að viðhalda íslenskunni hjá þeim. Það er svolítið undarlegt að ekki skuli vera sami skilningur á því að eldra fólk skuli mega njóta þess að skilja það efni sem því er boðið að horfa á. Ég get vel hugs- að mér að talsetja mætti myndir sem sérstaklega höfða til eldra fólks og sýna þær á daginn svo ekki pirrist nú yngra fólk sem flest er þá við vinnu. Einnig gæti ég hugsað mér að fréttaþáttur sagður af manni með íslenskutalsmáta sem aldraðir skilja sé fluttur kl. 4 á daginn þegar fáir horfa á sjón- varpið nema eldra fólk sem þá er heima við. Við eigum svo mikið af leikurum sem gætu talað inná myndir og ég get ímyndað mér að þeir myndu þiggja vinnuna og kannski fyrir gott málefni ekki okra á henni. Eg er hér, ekki að tala um allt það ameríska sápuefni sem sjónvörpin sýna heldur aðeins góðar bíómyndir, fjölskyldumyndir sem aldraðir hafa gaman af. Svo margs krefjumst við sem yngri erum, að því skyldu ekki þeir eldri eru krefjast einhvers líka. Ég bý með öldruðum foreldrum mínum og ég er svo sannarlega ekki nógu viljug að þýða eða út- skýra fyrir þeim bíómyndir eða annað úr dagskránni, en þegar ég geri það finn ég hve mikið skilning- urinn gleður og um leið hve mikils þau fara á mis. Já, illt er að verða gamall en eflaust ennþá verra fyr- ir þau sem fædd eru 5 til 10 árum eftir aldamótin, fara af vinnumark- aðinum um sjötugt og lifa þær hröðu þjóðfélagsbreytingar sem bæði verða á þjóð og tungu. Gott væri að heyra álit eldra fólks, að- standenda þeirra eða fólks sem vinnur með aldraða á þessum skoð- unum mínum. Höfundur er starfsmaður Flugleiða. Kjarvalsstaðir Bækur, kort, plaggöt, gjafavörur. Opið daglega frá kl. 10-18. oUtihurðir *gluggar BÍIDSHÖFÐA 18*112 REYKJAVÍK SÍMI 567 8100 -FAX 567 9080 Glœsileg hnífapör í SILFURBUÐIN Kringlunni 8-12 • Sími 568 9066 - Þarfœröu gjöfina - * - pÍaMaébmb%Skúla 3tan*en á Skótadmí JÓLAHLAÐBORÐ SKÚLA HANSEN, MATREIÐSLU- MEISTARA Á SKÓLABRÚ, ER LÖNGU ORÐIÐ LANDSÞEKKT FYRIR GÆÐI OG GLÆSILEIKA, EN HANN ER EINN AF FRUMKVÖÐLUM ÞEIRRA HÉR Á LANDI. Á MEÐAL RÉTTA Á JÓLAHLAÐBORÐI SKÚLA MÁ TELJA KALKÚN, SÆNSKA JÓLASKINKU, RIFJASTEIK, SILDARRETTI, LAX, NAUTATUNGU, REYKTAN AL, HANGIKET, OSTA OG ÁBÆTISRÉTTI, AUK FJÖLDA ANNARRA HEITRA OG KALDRA KRÁSA. SKÚLI HANSEN OG STARFSLIÐ HANS BJÓÐA YKKUR VELKOMIN Á SKÓLABRÚ Á ADVENTUNNI. PAÐ FER VEL UM EINSTAKLINGA OG HÓPA í ÞESSU GAMLA, GLÆSILEGA HÚSI í HJARTA BORGARINNAR. Skólabrú Veid: VlÐ SJAUM UM KJÖTIÐ KJÖTVINNSLA J nádea.inu &i. 1.950 á kuaídin. ki. 2.850 BORÐAPANTANIR I SIMA 5624455
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.