Morgunblaðið - 05.04.1998, Side 12

Morgunblaðið - 05.04.1998, Side 12
12 SUNNUDAGUR 5. APRÍL 1998 MORGUNBLAÐIÐ • • Ormagna og áttavilltir / / Urslit þingkosninganna í Ukraínu um liðna helgi sýna að grundvallarspurningum um stöðu þjóðarinnar eftir hrun Sovétríkjanna hefur enn ekki verið svarað skrifar Ásgeir Sverrisson, sem hér fjallar um ástandið í þessu fjölmenna ríki í Austur-Evrópu. URSLIT þingkosninganna í Úkraínu um liðna helgi eru ekki einvörðungu til marks um að almenning- ur sé orðinn langþreyttur á „efna- hagsumbótum“ þeim sem forseti landsins, Leoníd Kuchma, hefur beitt sér fyrir heldur staðfesta þau einnig þann klofning sem löngum hefur einkennt þjóðlífið í þessu rúmlega 50 milljóna manna ríki. Gjörólík viðhorf ríkja annars vegar í vesturhluta landsins og í austur- hlutanum hins vegar og vinnur sú staðreynd gegn þeim umbótum sem koma þarf á jafnt á efnahags- sem stjómmálasviðinu. Niðurstöður kosninganna hafa því á engan hátt greitt fyrir lausn á helsta vanda þjóðarinnar sem er skortur á heild- stæðri mynd af samfélaginu og framþróun þess. Á meðan þessu fer fram heldur efnahagsástandið áfram að versna og vaxandi óþreyju gætir á meðal vestrænna ríkja og stofnana, sem reynt hafa að treysta stoðir efnahagslífsins með lánum og styrkjum. Líkt og búist hafði verið við reyndist Kommúnistaflokkur Úkra- ínu njóta mestrar hylli á meðal kjósenda. Sigur flokksins var þó stærri en kannanir höfðu gefið til kynna. Flokkurinn vann um 40 þingsæti og hefur nú 121 fulltrúa á þingi. Kommúnistaflokkurinn fékk um fjórðung greiddra atkvæða í listakosningunum en heilar 37 millj- ónir manna voru á kjörskrá enda er Úkraína fjölmennasta ríki fyrrum Sovétríkjanna að Rússlandi frá- töldu. Tveir aðrir vinstriflokkar fengu samtals um 12% atkvæðanna. Þannig sýnast andstæðingar þeirra takmörkuðu og lítt skipulögðu um- bóta, sem Kuchma forseti hefur reynt að þvinga fram samþykki við, hafa trausta stöðu á þingi landsins, Rada, þótt þeir hafi ekki náð þar meirihluta. Hinum sundruðu fylk- ingum mið- og hægrimanna auðnað- ist ekki að höfða til kjósenda en á óvart kom að óháðir frambjóðendur hlutu víða góða kosningu því alls unnu þeir sigra í 114 einmennings- kjördæmum af 225. Töldu stjórn- málaskýrendur margir hverjir að þessir þingmenn gætu veitt komm- únistum og bandamönnum þeirra nokkra viðspyrnu á þingi. Vestrænni hagfræði hafnað Ekki kom á óvart að Kommún- istaflokkurinn reyndist sigurvegari kosninganna. Flokkurinn bauð einn fárra fram skýra stefnu- skrá í þessum kosning- um sem einkennist af af- dráttarlausri andstöðu við stefnu Kuchma for- seta. Flokkurinn hefur m.a. barist fyrir því að einkavæð- ingu ríkisfyrirtækja verði hætt og hann er sömuleiðis andvígur því að land komist í einkaeigu. Þá telur flokkurinn að skilyrði þau sem er- lendar lánastofnanir hafa sett fyrir efnahagsaðstoð séu með öllu óað- gengileg og krefjist óhóflegra fórna. 011 hafa þessi atriði verið á verk- efnaskrá stjómar forsetans þó svo vestrænir efnahagsfræðingar séu almennt sammála um að alltof hægt hafi verið farið í þessu viðfangi. Þessu mati vesturlandabúanna reyndust kjósendur í Úkraínu upp til hópa ekki sammála enda blasir annar veruleiki við þeim. Einka- væðingin hefur kallað fram atvinnu- leysi, sem almennt er nú talið um 20% enda enginn grandvöllur fyrir rekstri margra stórra verksmiðja eftir að ríkisstyrkjum var hætt. Verra er þó að ríkisstjórnin hefur ekki getað staðið við skuldbindingar sínai- í tengslum við launagreiðslur og nú virðist þolinmæði almennings á þrotum. Líkt og í Rússlandi þar sem Borís Jeltsín forseti hefur gefið út tilskipanir þess efnis að greiða beri ógreidd laun hafa slíkar yfirlýs- ingar ítrekað verið látnar falla í Úkraínu. Og þar eins og í Rússlandi hefur síðan ekkert gerst nema það eitt að hagur stórs hluta þjóðarinn- ar hefur farið versnandi með degi hverjum. Ríkissjóður Úkraínu skuldar sem svarar til rúmlega 210 milljarða íslenskra króna í formi ógreiddra launa. Vanhæfir og spilltir Leoníd Kuchma var kjörinn for- seti Úkraínu fyrir fjórum árum. Sigur hans vakti nokkrar vonir um að loks myndi taka að birta til í þessu fjölmenna ríki sem heyrir Evrópu til samkvæmt skilgreiningu og er álíka fjölmennt og Frakkland. Aðrir fréttaskýrendur vöruðu þó við óhóflegri bjartsýni og bentu á að landsmönnum hefði ekki auðnast að eignast skýra „þjóðarímynd“ á þeim áram sem liðin væra frá því landið hlaut sjálfstæði frá Sovétríkjunum árið 1991. Nú verður ekki annað séð en að efasemdamennirnir hafi haft rétt fyrh' sér. Kuchma hét víðtækum efnahags- umbótum er hann tók við völdum og fékk m.a. lán frá Alþjóðagjaldeyris- sjóðnum auk þess sem Úkraína komst loks ofarlega á forgangslista Bandaríkjamanna en á það hafði þá þráfaldlega verið bent að stjórn Bills Clintons forseta væri að gerast sek um alvarleg mistök með því að hundsa að mestu þetta fjölmenna og mikilvæga ríki í Austur-Evrópu. Viljinn var sumsé fyrir hendi á Vesturlöndum fyrir fjórum árum. Þennan góða vilja mistókst stjórn forsetans gjörsamlega að nýta sér. Hann og undirsátar hans reyndust í það heila tekið vanhæfir stjórnend- ur. Spillingin sem verið hafði mikil fyrir magnaðist um allan helming. Nú er svo komið að yfirgnæfandi meirihluti almennings í Úkraínu tel- ur mafíuna, stjómmálamenn og hagsmunanet sem tengjast glæpa- samtökunum áhrifa- mesta fyrirbrigðið í stjórnmálum landsins. Raunar hefur forsetinn sér það til nokkurra málsbóta að sífelldar deilur við þingið hafa einkennt alla stjórnartíð hans. Kommúnistar, sem þar hafa verið ráðandi frá því í þingkosningunum 1994, hinum fyrstu frá því landið hlaut sjálf- stæði, hafa lagst gegn flestum þeim umbótum sem forsetinn og menn hans hafa lagt fram til að leiða efna- hagslífið úr viðjum sósíalískrar mið- stýringar. Má með góðum rökum halda því fram að valdabarátta þings og forseta hafí sett mestan svip á stjómmálalífi í Úkraínu allt frá því landið hlaut sjálfstæði. Úkraína til- heyrir tveimur heimum úrslit kosninganna í fyrri viku verði ekki til þess að hvetja hann til að hrinda af stokkunum nýrri umbóta- áætlun. Forsetakosningar fara nefnilega fram á síðari hluta næsta árs og virðist niðurstaða þingkosn- inganna gefa til kynna að kjósend- ur hyggist þá hafna áframhaldandi forustu forsetans. Kuchma er að sönnu í mikili klemmu því Alþjóða- gjaldeyrissjóðurinn hefur sett það skilyrði fyrir frekari lánveitingum að gert verði raunveralegt átak í því skyni að koma á umbótum í samræmi við vestrænar hagfræði- kenningar. Bandaríkjamenn hafa fyi’ir sitt leyti hótað því að hætta allri efnahagsaðstoð verði skilyrði fyrir erlendum fjárfestingum ekki bætt í landinu. Gífurleg skrif- finnska og óhagstæð og óskýr skattalög hafa gert að verkum að nánast er ógerlegt að fjárfesta í Úki'aínu. Kuehma forseti er því sem á milli steins og sleggju. Hefji hann nýja herför í nafni umbóta getur hann vænst þess að kommúnistar á þingi landsins leggist gegn henni af full- um þunga. Vissulega kann að vera að óháðir frambjóðendur reynist tilbúnir til að leggja forsetanum lið eins og vestrænir fréttaskýrendur hafa margir hverjir bent á síðustu dagana. Litlar sem engar líkur eru á hinn bóginn á því að kjósendur verði áþreifanlega varir við þær umbætur í mynd bættra lífskjara, vilji þannig til að Radan samþykki þær. Það hefur síðan aftur í för með sér að Kuchma getur litlar vonir sér gert um að halda forseta- embættinu. Reuters EFTIRLAUNAÞEGAR selja grænmeti á útimarkaði í Kiev. Um 15 milljónir manna þiggja eftirlaun í tíkraínu og hafa kjör þessa fólks stórversnað á liðnum árum. Likt og veggmyndin sýnir eru fbúar Úkra- ínu ekki frekar en aðrir óhultir fyrir birtingarformum vestrænnar fj öldamenningar. Reuters NÁMAMENN heimta laun sín í höfuðborginni, Kiev. Ríkissjóður skuld- ar sem svarar til um 210 milljarða króna í mynd ógreiddra launa. En ástandið gæti að sönnu verið verra. Þannig benda hagfræðingar á að landsframleiðslan hafi einungis dregist saman um 3,2% í fyrra og að gjaldmiðill landsins, hryvnya, hafi aðeins rýrnað um sjö prósent gagn- vart dollaranum frá því í septem- ber, sem má ef til vill kallast um- talsverður árangur a.m.k. þegar horft er til margra nágrannaríkja Úkraínu. Vandinn er sá ------------ að i Úkraínu líkt og víðar segja hagtölur þessar lítið sem ekkert um kjör stórs hluta þjóðarinnar. Al- menningur skynjar það Forsetinn á milli steins og sleggju ^Reuters LEONID Kuchma, forseti Ukra- ínu, greiðir atkvæði í kosning- unum. eitt að lífskjörin fara versnandi um leið og spillingin vex. Við þetta bæt- ist síðan að ofbeldisverkum hefur farið mjög fjölgandi á síðustu áram. Þetta þrennt, efnahagsástandið, spillingin og ofbeldið, hefur síðan haft í för með sér að almenningur hefur glatað öllu trausti í garð stjórnmálamanna. Milli tveggja elda Þetta gerir Kuchma forseti sér ljóst og því er ástæða til að ætla að I austur- eða vesturátt? Útlitið er því ekki bjart, hvorki í efnahags- né stjórnmálum Úkraínu. Vandi þjóðarinnar kann þó að reyn- ast enn djúpstæðari en sá sem leiddur verður í ljós með hagtölum og efnahagsspám. Kosningaúrslitin í Úkraínu um liðna helgi leiddu í Ijós með skýrari hætti en oftast áð- ur þann djúpstæða klofning sem einkennir þetta þjóðfélag. Grund- vallarspurningin varðar sjálfa stöðu landsins og þjóðarinnar:eiga Úkra- ínumenn flest sameiginlegt með Rússum og má því heita eðlilegt að leitað verði eftir nánari samvinnu við stjórnvöld í Moskvu eða eru þeir mið-evrópsk þjóð, sem telui' sig tilheyra hinu evrópska samfé- lagi þjóðanna? Þessari grundvallar- spurningu hefur aldrei verið svarað í Úkraínu frá því að Sovétríkin leystust upp. Þessi ólíka sýn til þjóðarinnar og umheimsins kom glögglega fram í kosningunum um fyrri helgi. Fylgi Kommúnistaflokksins kom einkum úr miðhluta landsins og austurhér- uðunum iðnvæddu þar sem rúss- nesk áhrif eru ráðandi á flestum sviðum þjóðlífs og menningar. Rukh-hreyfingin, sem er flokkur umbótasinnaðra þjóðernissinna, hlaut hins vegar einkum fylgi í vesturhlutanum þar sem menn tala úkraínsku og horfa til vesturs. Líkt og vænta mátti skiluðu þingkosningarnar engu tæmandi svari við þessari spurningu. Því hefur oft verið spáð að Úkraínu bíði það eitt að leysast í sundur. Það er að sönnu eins konar dómsdagsspá því hætt er við að sá aðskilnaður færi tæpast friðsamlega fram. Ástæða er hins vegar til að spyrja hvort landinu verði haldið saman í Ijósi þeirra deilna og þeirrar veiku pólitísku forustu sem einkennir stjómmálalífið. Kosningaúrslitin urðu því til þess eins að stað- festa klofning þjóðarinn- _________ ar sem byggir þetta mildlvæga og fjölmenna ríki í Austur-Evrópu. Ukraína til- heyrir í raun tveimur heimum: í ut- anríkismálum hefur landið hallað sér til vesturs en hvað efnahagsmál varðar er landið öldungis háð við- skiptum við Rússland og litlar sem engar tilraunir hafa verið gerðar til að innleiða vestrænt markaðshag- kerfi. Spillingin og mafíustarfsemin eitra síðan þjóðlífið og grafa undan trú alþýðu manna á að hennar bíði betri tíð. Úkraína er enn líkt og áð- ur ríki sem líður um í tómarúmi. í I \ t I I \

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.