Morgunblaðið - 15.07.1998, Qupperneq 8

i/FÍT/BO/ 06. 1998
8 MIÐVIKUDAGUR 15. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
FRETTIR
Það er mirnur á
kroti og list
ÞIÐ verðið fljót að sjá muninn, Iömbin mín. AHt sem er með mér og R-listanum er list, en X-D
og Arni er bara ógeðslegt krot sem við verðum að hreinsa af.
Það fyrsta sem þú tekur eftlr
eru myndgæðin og glæsileg
hönnun, -allt hitt kemur á eftir!
Finlux FI71V1
• 28" Black-lnvar skjár ■
• 2x10 Rms W magnari
• Textavarp
• 100 Hz
• 512 síðna minni
• 2x Scart tengi
• Sjálfvirk innstilling stööva
Ntsc • 16:9
• Fjarstýring
• Timarofi
• Allar aðgerðir á skjá
• (slenskur leiðarvisir
.J—§Í9.T
Finlux F171Z50
• 28" Biack-lnvar skjár - Ntsc
• 2x10 Rms W magnari
• Textavarp
• lOsíðnaminni
• 2x Scart tengi
• Sjálfvirk innstilling stöðva
• 16:9
Fjarstýring
Tímarofi
Allar aðgerðir á skjá
(slenskur leiðarvísir
69.900,-
stgr.
Umboðsmenn: Vesturland Málningarþjónustan Akranesi. KF Borgfirðinga, Borgarnesi. Blómsturvellir, Hellisandi. Vestflrölr Geirseyrarbúðin Patreksfirði. Rafv
Bolungarvlk. Straumur (safirði. Norðurland KF. V-Húnvetinga Hvammstanga. Verslunin Hegri, Sauöarkróki. Hljómver, Akureyri. KF Þingeyinga, Húsavík. KEA, L
Lónið Þórshöfn. Austuriand Vélsmiðja Hornarfjaröar. Versluninn Vík, Neskaupstað. K.F Fáskrúðsfirðinga, Fáskrúðsfiröi. KASK, Djúpavogi. KF. Stöðfirðinga, S
Vopnfirðinga, Vopnafiröi. Suöurtand Arvirkinn, Selfossi. Rás, Þorlákshöfn. Geisli, Vestmannaeyjum Reykjanes. Ljósboginn Keflavik. Rafborg, Grindavík.
59.900.
star.
Finlux F163Y2
• 25" Black-lnvar skjár - Ntsc
• 2x10 Rms W magnari
• Textavarp
• 10síðnaminni
• 2x Scart tengi
• Sjálfvirk innstilling stööva
• 16:9
• Fjarstýring
• Tímarofi
• Allar aðgeröir á skjá
• islenskur leiðarvísir
Krabbamein, erfðir og umhverfi
Flókin samverk-
un margra þátta
Anne-Lise Borresen-
Dale
ALLS tóku 76 vís-
indamenn þátt í
ráðstefnunni í
Hveragerði, innlendir og
erlendir. Bprresen-Dale
fjallaði um erfðagalla sem
valdið geta krabbameini,
hve mismunandi næm við
værum fyrir ýmsum um-
hverfisáhrifum sem valdið
geta sjúkdómnum og sam-
verkun þar þá milli. ís-
lenskir vísindamenn hafa
m.a. gert rannsóknir á
brjóstakrabbameini með
tilliti til erfðaþátta.
„Það hefur lengi verið
ljóst að erfðaþættir hafa
áhrif á tíðni hjarta- og
æðasjúkdóma,“ segir
Bprresen. „Árið 1987 fór
ég að rannsaka erfðir í
tengslum við krabbamein.
Um er að ræða annars
vegar erfðaþætti sem verið
hafa á kreiki í margar kyn-
slóðir og gera suma móttæki-
legri fyrir krabbameini þegar
ákveðnar ástæður eru fyrir
hendi í umhverfi og aðstæðum.
Eg hef rannsakað þessa sam-
verkun erfða og umhverfis.
Hins vegar eru erfðaþættir í
æxlum sem hafa breyst af völd-
um umhverfisins. Kanna þarf
hvernig þessir þættir hafa áhrif
á sjúkdómsgreininguna og þá
meðhöndlun sem ráðlögð er.“
- Hvaða gögn eru notuð við
rannsóknirnar?
„Við notum sýni úr æxlum
sem tekin hafa verið úr krabba-
meinssjúklingum, athugum
hvernig meðhöndlun sjúklingur-
inn hefur fengið. Einnig reynum
við að kortleggja þær gena-
breytingar sem við höldum að
geti hafa haft áhrif á þróunina.
Þannig er mögulegt að finna
samhengi milli ákveðinna gena-
breytinga og þess hvernig takast
skal á við æxlið.
Elstu sýnin sem við höfum
notað eru frá því snemma á ní-
unda áratugnum. Við getum þó
farið lengra aftur í tímann þegar
fengist er við tilvik þar sem vitað
er um að krabbamein hefur ver-
ið greint í nokkrum ættliðum.
Skrá yfir slík dæmi með sýna-
banka nær aftur til 1953.“
- Er munur á niðurstöðum
rannsókna ykkar og hér á Is-
lancli?
„Já, við virðumst ekki finna
sömu gen og hér hafa greinst og
virðast eiga þátt í arfgengni
brjóstakrabba. Það er ekki hægt
að rekja þessi einkenni til Nor-
egs þrátt fyrir skyldleika þjóð-
anna.“
- Er margt sem bendir til að
krabbamein sé orðið
mun algengara nú en
fyrir t.d. 100 árum?
„Það er sennilega
algengara en orsökina
er erfitt að greina með
vissu. Fólk lifir að jafnaði mun
lengur en þá, krabbamein er al-
gengara hjá öldruðum. En sé
tekið tillit til þess er samt um að
ræða aukningu og þá á ég við
ákveðnar gerðir krabbameins,
t.d. brjóstakrabba. Við vitum
ekki hvað veldur, hvort það er
eitthvað í umhverfinu eða lífs-
háttum. Líkur eru á að ekki sé
um tilviljun að ræða.
Það sem við reynum að gera
er að finna og afmarka hóp sem
greinist með ákveðna gerð
krabbameins. Við vonumst til að
geta fundið hvaða sameiginlegir
► ANNE-LISE Borresen-Dale
er fædd 1946, hún er sameinda-
erfðafræðingur og prófessor við
Radiumhospitalet í Ósló. Hún
Iauk námi f lífefnafræði við Nor-
ges Tekniske Hojskole 1970 og
doktorsprófi í erfðalæknisfræði
1978 við Óslóarháskóla. Prófess-
or varð hún 1992.
Hún flutti fyrirlestur á ráð-
stefnu samtaka norrænna
krabbameinsfélaga sem haldin
var á Hótel Örk í Hveragerði
fyrir skömmu og fjallaði þar um
rannsóknir á orsökum krabba-
meins.
Borresen-Dale er gift og á
tvær dætur.
erfðafræðilegir þættir það eru
sem gera fólkið móttækilegra
fyrir meininu en gerist hjá öðr-
um. Þá yrði jafnframt hægt að
huga að fyrirbyggjandi aðferð-
um gegn sjúkdómnum áður
hann verður óviðráðanlegur.“
- Hvort vegur þyngra, erfð-
irnar eða umhverfið?
„Hvorttveggja ræður ferðinni,
það er misjafnt hver hlutföllin
eru og auk þess skiptir máli hver
aldur sjúklingsins er. Ég er vön
að segja að því fyrr á ævinni sem
meinið greinist þeim mun meiri
líkur séu á að erfðaþættir hafi
verið aðalorsökin.“
- Við erum alltaf að heyra um
eitthvað sem sé óhollt og geti
valdið krabbameini en síðan er
bent á að eitthvað annað geti
verið orsökin.
„Þetta er erfitt og vandinn er
ekki síst að eitthvað getur verið
hættulegt fyrir suma en ekki
alla. Þetta er flókið samspil
margra þátta og ég segi fólki
venjulega að huga að
þeim öllum!
Töfralausn er ekki
til en margt hægt að
gera til að draga úr
líkunum. Við erum ein-
staklingar, hver með sínum
hætti og megum ekki ganga út
frá neinu sem vísu, góðu eða
slæmu. Sumir fá ofnæmi, aðrir
ekki, sama á við um krabbamein.
Fólk getur verið með krabba-
meinsvald í genum en varið sig
með heilsusamlegu líferni og
sloppið við að verða veikt. Sé t.d.
lungnakrabbi í ættinni er hægt
að taka mið af því og sleppa
reykingunum. Og auðvitað verð-
ur líka að gera ráð, fyri að þeir
sem ekki séu með þessi gen geti
fengið krabba ef þeir haga sér
illa.“
Munur á nið-
urstöðum hér
og í Noregi