Morgunblaðið - 15.07.1998, Síða 22

22 MIÐVIKUDAGUR 15. JÚLÍ 1998
MORGUNBLAÐIÐ
LISTIR
VOR, akryl á léreft, 130 x 200 sm, 1998.
Ingveldur
Yr syng-ur
sígild dæg-
urlög í
Kaffíleik-
húsinu
NÆSTU tónleikar í Sumar-
tónleikaröð Kaffíleikhússins
verða fímmtudaginn 16. júlí kl.
21. Þá syngur Ingveldur Yr
Jónsdóttir „ perlur úr poppinu,
sígild dægurlög úr ýmsum átt-
um.“
I kynningu segir ennfremur
m.a.:“Fluttir verða margir af
vinsælustu slögurum seinni
tíma og komið við á ólíkum
stöðum. Ingveldur Yr hefur
löngum verið þekkt fyrir að
fara ótroðnar slóðir í sögn-
heiminum og nú stígur hún
skrefí lengra og syngur marg-
ar af þekktustu perlum popps-
ins. Meðal laga á efnisskrá eru
lög kennd við Marilyn Monroe,
Bítlana, Billie Holliday og
Chaplin. Undirleikarar hjá
Ingveldi Yr eru Gunnar
Hrafnsson bassaleikari, Davíð
Þór Jónsson sem leikur á pí-
anó og saxófón og James 01-
sen trommuleikari."
Italskir nem-
endatónleikar
FJÓRIR ítalskir tónlistarnem-
endur og einn kennari þeirra
halda tónleika í Tónleikasal
Söngskólans í Reykjavík -
Smára, Veghúsastíg 7,
fimmtudaginn 16. júlí kl. 20.30.
Nemendurnir sem fram koma
eru píanóleikararnir Simone
Gallo og Daniele Fantozzi, Di-
ego Pueei sem leikur bæði á pí-
anó og harmóniku og mezzó-
sópransöngkonan Alessandra
Ongarello.
Tónlistarmennimir eru í
hópi sex Itala sem dvelja hér á
landi á vegum Söngskólans í
Reykjavík og stofnunar Dante
Alighieri og koma frá
„Accademia Nazionale d’Arte
Musicale M. Mastrini" í
Perugia á Italíu.
Á efnisskrá tónleikanna má
nefna aríur úr óperum eftir
Rossini og Bizet, píanósónötur
eftir D. Cimarosa og Mozart,
ýmis verk leikin á harmóniku,
m.a. „Flug hunangsflugunnar“
eftir Rimsky-Korsakoff, auk
þess sem Mastrini leikur eigin
tónsmíðar á píanó.
Aðgangur að tónleikunum
er ókeypis.
List í húsi guðs
MYNDLIST
flallgrfmskirkja
AKRYLMÁLVERK
TRYGGVI ÓLAFSSON
Opið alla daga á tímum kirkjunnar.
Til ágústloka. Aðgangur ókeypis.
LISTVINAFELAG Hallgríms-
kirkju heldur áfram þeim ágæta
sið að bjóða þekktum málurum að
sýna nokkrar myndir í anddyri. Að
þessu sinni hefur verið leitað út
fyrir landsteinana, þótt listamað-
urinn, Tryggvi Ólafsson, sé síst
minni Islendingur hinum fyrri,
þrátt fyrir að hafa í nær fjóra ár-
tugi búið í borginni við Sundið.
Það mun næsta öruggt, að fáa
staði sækja útlendingar jafnal-
mennt og Hallgrímskirkju, enda
gnæfír hún yfir þarna á hæðinni
með hina táknrænu styttu af Leifi
heppna í forgrunni. Gjöf amerísku
þjóðarinnar í tilefni þúsund ára af-
mæli Alþingis 1930, er gert hefur
hinn þekkti myndhöggvari Alex-
ander Stirling Calder, sem var fað-
ir Alexanders Calders (1898-1976)
eins nafnkenndasta núlistamanns
aldarinnar, sem var bæði rýmis-
listamaður og grafíker. Afi hans,
Alexander Milner Calder, var
einnig vel metinn myndhöggvari
svo þama hefur tilfinningin fyrir
rúmtaki heldur betur gengið í ætt-
ir.
Það er þannig hvemig sem á er
litið, drjúg auglýsing fyrir íslenzka
málara að sýna í anddyrinu, eink-
um yfir sumarmánuðina þegar um-
ferð erlendra ferðalanga er mest.
Væri lag fyrir ferðamálaráð að
taka þátt í leiknum og kynna lista-
mennina og Skólavörðuholtið enn
rækilegar með veglegri sýningar-
skrá. Mörgum þætti varið í að geta
gengið að sögulegum heimildum
og jafnframt myndum af Skóla-
vörðunni, sem var listaverk í sjálfu
sér, tákn og kennileiti sem ófáum
þótti mikið vænt um á árum áður.
Kemur fagurlega fram í eins konar
ávarpi hagyrðingsins Jóns frá
Hvoli, til hinnar horfnu byggingar:
Mistruð gola menningar,/mein-
gjarn rolu siður/þroskavolað
þankafar/ það lét molna niður.
Málverk Tryggva Ólafssonar
eru öll gerð á þessu ári og fyrir
þetta tilefni, hið sérstaka rými,
með litríkt sumarið og umferð
fugla himinsins í huga, jafnt úr
holdi og blóði sem dauðum málmi.
Þetta eru afar einkennandi verk
fyrir listamanninn og í stíl sem
hann hefur þrautunnið á undan-
gengnum árum. Gengur út frá
byggingu, jafnvægi, lit og frásögn,
á stundum fjarrænni og dulinni,
sem sjáöldur skoðandans nema
lönd í. Litimir hreinir, karlmann-
legir og sterkir, burðargrind
myndheildarinnar iðulega borin
upp af lífrænum strikum sem flétt-
ast um myndflötinn, styrkja hann
og binda. Em laus við öll bein trú-
arleg tákn og alla trúarvæmni, en
neisti guðdóms í sjálfu sér eins og
vel að merkja öll gild myndverk.
Falla vel að rýminu og stuðla að
upphafningu geðs úr jarðneskum
dróma.
Bragi Ásgeirsson.
I dauðans
böndum...
TOJVLIST
Skálliollskirkja
SUMARTÓNLEIKAR
Soffía Gúbajdúlína: Rejoice! sónata
fyrir fiðlu og selló; Hugleiðing um
sálmforleik Bachs Vor Deinen Thron
tret’ ich hiermit fyrir strengjakvin-
tett og sembal. Farran James, fiðla;
James Bush, selló; Khali kvartettinn
(Farran James, Sif Tulinius, fiðlur;
Emma Lively, víóla; James Bush,
selló); Guðrún Óskarsdóttir, semball;
Dean Ferell, kontrabassi. Skálholts-
kirkju, laugardaginn 11. júlíkl. 17.
SEINNI laugardagstónleikamir
í Skálholti vom helgaðir rússnesku
tónskáldkonunni Soffíu Gúbajdúl-
ínu (f. 1931), sem líkt og Schnittke
og fleiri tónskáld frá ofanverðum
áram Sovétríkjanna bárast fyrst
vestrænum hlustum á síðastliðnum
áratug. Gúbajdúlína færði sig um
set eftir fall jámtjaldsins og býr nú
í nágrenni Hamborgar, væntanlega
frelsinu fegin. Þrjú verk hennar
vora á dagskrá, sónatan Rejoice!
íyrir fíðlu og selló, Strengjakvar-
tett nr. II og Hugleiðing um sálm-
forleik Bachs „Vor Deinem Thron
tret’ ich hiermit“ fyrir strengjak-
vintett og sembal.
Meðal varhugaverðustu eigin-
leika tónskálda í gömlu Sovét þótti
valdhöfum að vera framsækinn og
trúhneigður. Gúbajdúlína er hvort
tveggja, og hafi það gert henni lífið
leitt þar eystra á áram áður, var
það á hinn bóginn ugglaust með-
verkandi til að styrkja þá virðingu
sem hún öðlaðist fyrir vestan þeg-
ar með fiðlukonsertnum Offertori-
um frá 1980.
Það sem maður ber virðingu íyr-
ir er ekki endilega alltaf manni
hjartfólgið. Svo hefur verið sagt
um jafnvel nokkur höfuðverk tón-
bókmenntanna - eins og t.d. um
Missa Solemnis (sem m.a.s. átti að
vera „frá hjarta til hjarta") og
Grosse Fuge Beethovens - að þau
séu líklega meira virt en elskuð.
Það tOtölulega litla sem undirritað-
ur hefur kynnzt af tónlist SG fram
að þessu hefur verið á svipuðum
nótum. Maður skynjar undir niðri
einhvern málstað, kraft og hugsun
- en tónlistin snertir mann samt
undarlega lítið.
Partur af tilhöfðunarleysinu
kann að stafa af þeirri uppákomu-
blendnu „konseptúalísku" hugsun
sem t.a.m. kemur fram í áður-
nefndum fiðlukonsert, þar sem höf-
undur kvað hafa byggt verkið á því
að kippa tónapöram utan af Tóna-
fórnarstefi Bachs koll af kolli frá
byrjun og enda, unz komið var að
mið Es-inu, hvar eftir athöfninni
var snúið við. Slíkt ber óneitanlega
keim af þeirri „pappírs-" eða
„augnamúsík“ sem öðra hverju
hefur skotið upp kolli í tónsögunni,
síðast á 6.-8. áratug, enda þótt
hvergi sæist hér aukatekið orð um
verkin í tónleikaskrá og því óhægt
að geta sér til um nálgun höfundar.
Engu að síður var erfitt að verjast
þeirri hugsun, að annarleg utanað-
komandi sjónarmið væra að verki
sem hefðu litla skírskotun til mús-
íkupplifunar óbreyttra áheyrenda,
þrátt fyrir vandaðan og innlifaðan
flutning þeirra Farran James og
James Bush, sem gerðu það sem
hægt var til að viðhalda athygli
hlustenda með svipmiklum og ofur-
dýnamískum leik.
Miðað við Kvartett nr. II, sem
þrátt fyrir nærri 25 mínútna lengd
var furðu tíðindalítill tilbrigðaleik-
ur um liggjandi pedaltóna við ið-
andi krómatískar „rakettu“-and-
stæður, var þó hægt að hafa gaman
af sumum effektum fyrsta verks-
ins, t.a.m. „suðandi pas-de-deux
fyrir tvær ofvirkar býflugur" [minn
titill] í 2. þætti og glissando-hlát-
urgusum kennimannsins í 3.
(„Rejoice, rabbi). Sömuleiðis var
samspilið milli ofurveikra flautu-
og náttúratóna í 4. þætti mjög fal-
lega leikið, og í þeim 5. örlaði m.a.s.
- í fyrsta (og síðasta) skipti - á
púlsrytma í fiðlu við langa undir-
tóna sellósins, er minnti lauslega á
gamaldags 6/8 gigue.
Síðasta tónverk J.S. Bachs var
sálmforleikurinn Vor Deinem
Thron tret’ ich hiermit. Hvernig
Hugleiðing Gúbajdúlínu var unnin
út frá sálmalaginu var ekki gott að
greina við fyrstu heyrn, og enn síð-
ur ef maður þekkti það ekki vel, en
heildartilfinning verksins samsvar-
aði ágætlega alvöra tilefnisins, sem
virtist í útleggingu tónskáldkon-
unnar hafa verið ólgandi kvalafullt.
Bent hefur verið á (Deryck Cooke
o.fl.), að ómstrítt tónmál 20. aldar
virðist í sinni hreinræktuðustu
mynd vera einkar lagið að túlka
sorg og sársauka; gleðin eigi þar
erfiðara uppdráttar, og þá helzt í
skrípamynd sem skens og skæting-
ur. Kom hið fyrrtalda sterklega
fram í þessu verki, sem undir lokin
heyrðist beina huganum að píslum
Krists og krossgöngu með „vand-
arhöggum" í sembal og þungu
kiknandi þrástefi í kontrabassa,
sem „fimmta guðspjallamannin-
um“, er samdi flest sín verk Guði
einum til dýrðar, hafa efalítið verið
hugstæðar á banalegunni. Hvað
sem öðram dagskrárliðum líður, þá
er ekki hægt að segja annað en að í
mögnuðum flutningi þeirra sex-
menninga hlyti niðurlag tónleik-
anna alltjent að verða minnisstætt.
Ríkarður Ö. Pálsson.
Ungir tónlistarmenn
á ferð um Norðurlönd
TðlVLIST
Háskólabfó
UNGIR SINFÓNÍKERAR
undir stjérn Paavo Jarvi, fluttu verk
eftir Nielsen, Stravínskí og Sten-
hammar. Föstudagurinn 10. júlf 1998.
EF litið er til áhugasviðs fjöl-
miðlafólks á sviði tónlistar, hvers
konar tónlist það velur sér til
fylgdar í þáttum sínum og hvað
það telur til tíðinda á sviði tónlist-
ar, er klassísk tónlist, og sú
menntun er tengist henni, ekki til.
Og svo virðist, að þessu sama fólki
væri lítil eftirsjá í því þótt slík um-
svif legðust af. Hvernig stendur þá
á því að svo margir iðka klassíska
tónlist og safnast saman í stórum
hópum til að leika það besta sem
samið hefur verið fyrir sinfóníu-
hljómsveit? Eitthvað myndu fjöl-
miðlamenn láta, ef saman söfnuð-
ust 106 popp-hljóðfæraleikarar á
sviðinu í Háskólabíói, þarf nú oft
ekki svo mikið til að fjölmiðlamenn
gangi af göflunum, því jafnvel
kunnáttulausir krakkar era með-
höndlaðir sem heimslistamenn,
hvað þá ef þeir era orðnir svolítið
frægir, jafnvel heimsfrægir á ís-
landi.
Klassísk tónlist byggist á gæð-
um, sem útheimta langa og
stranga þjálfun og yfirgripsmikla
menntun. Norræna hljómsveitin
„Orkester Norden" er sönnun
þess, að enn telur ungt tónlistar-
fólk sig eiga erindi við klassíska
tónlist og flutningurinn, sem í
heild var mjög góður, er glæsileg-
ur vitnisburður um blómlega starf-
semi tónlistarskólanna á Norður-
löndum. Þessir eftirminnilegu tón-
leikar hófust á fyrstu sinfóníunni
eftir Carl Nielsen. Hljóm- og
formskipan verksins er klassísk og
að því leyti til er hún andstæð
rómantíkinni, að mestu laus við
allt krómatískt skrautferli og tón-
ferlið oft sérvitringslegt, „skýrt en
á köflum skrítið" sem þó venst vel.
Þessar þverstæður lagferlis og
formskipunar, sem samtímafólk
Nielsens kunni ekki við, hafa á síð-
ari áram haldið lífi í tónlist hans.
Verkið var mjög vel mótað af
Paavo Járvi, án þess að um nokkuð
væri ofgert í hraða og styrk.
Þetta góða jafnvægi, sem var á
flutningi Nielsens, var og einkenn-
andi fyrir meistaraverkið Vorblót
eftir Stravínskí og að því leyti til
fórnaði Paavo Járvi allri ofur-
skerpu, fyrir skýran og vel yfir-
vegaðan flutning. Það mátti heyra
að unga tónlistarfólkið er vel á
vegi statt til átaka við erfið verk-
efni í framtíðinni og var sérstak-
lega ánægjulegt að heyra fagran
strengjahljóminn í millispili úr
kantötunni Sángen eftir Sten-
hammar.
í heild vora tónleikar „Orkester
Norden“ mjög góðir undir afburða
stjórn Paavo Járvi. Hinir ungu sin-
fóníkerar hafa á ferðalagi sínu
haldið tónleika víða um Norður-
lönd og luku ferð sinni með þess-
um glæsilegu tónleikum í Reykja-
vík.
Jón Ásgeirsson