Morgunblaðið - 13.10.1998, Blaðsíða 30

30 ÞRIÐJUDAGUR 13. OKTÓBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
Hvert er vægi þagnarskyldunnar? Breytir 7. grein frumvarps um gagnagrunn einhverju um
trúnaöarsambandiö? Gunnar Hersveinn bar saman þætti í frumvarpinu viö siöareglur starfs-
stétta og skoðaði ný áhrif stjórnvalda á samband fagfólks og skjólstæöinga. Hann fór einnig
á málþing rektors Háskóla íslands, og spuröi Kára Stefánsson um trúnaöarsambandiö.
Trúnaðarsam-
band læknis og
skjólstæðings
SJÖUNDA grein í frumvarpi til laga
um gagnagrunn á heilbrigðissviði
snertir trúnaðarsamband lækna og
skjólstæðinga þeirra. Greinin fjallar
um aðgegni að upplýsingum úr
sjúkraskrám og byrjar svona: „Að
fengnu samþykki heilbrigðisstofnana
eða sjálfstætt starfandi heilbrigðis-
starfsmanna er rekstrarleyfishafa
heimilt að fá upplýsingar, sem unnar
eru úr sjúkraskrám, til flutnings í
gagnagrunn á heilbrigðissviði. Heil-
brigðisstofnanir skulu hafa samráð
við læknaráð og faglega stjórnendur
viðkomandi stofnunar áður en geng-
ið er til samninga við rekstrarieyfis-
hafa.“
Nýjungin hér er að áhrifavald
stjórnvalda og heilbrigðisstofnana á
samband lækna og skjólstæðinga
vex. Sóst er eftir efninu í sjúkra-
skýrslum í nýjan miðlægan gagna-
grunn. En hvert er þetta trúnaðar-
samband?
Trúnaðurinn er hollusta, traust
sem bindur sambandið. En trúnaðar-
sambandið milli fagmanns og skjól-
stæðings er viðkvæmt. Skjólstæð-
ingur ákveður að trúa þeim sem
hann leitar til íyrir upplýsingum um
hann sjálfan, og hann treystir því að
tryggilega sé séð fyrir því að upplýs-
ingamar verði ekki óviðkomandi
kunnar og hefur fagmaður-
inn lofað því með heiti
sínu um þagnar-
skyldu.
INNILEGT
samband.
Eftir Ghir-
landaio:
Gamall
maður og
sonarson-
ur hans
(1480)
Þagnarskylda og trúnaðarbrot
Trúnaðarsambandið hefur verið í
deiglunni áður, m.a. vegna deilna
milli safnaðarmeðlima og presta
þjóðkirkjunnar og hefur orðið trún-
aðarbrestur hljómað hærra en áður.
Trúnaðarbrestur merkir að þagnar-
skyidan hafi verið rofin.
Trúnaðarbrestur milli starfs-
manna í heilbrigðisþjónustunni og
sjúklinga hefur ekki verið áberandi
enda hefur verið hert á þagnarskyld-
unni á stofnunum og því meira því
stærri sem þær eru.
Dæmi um trúnaðarbrot eða ein-
hverskonar rof á þagnarskyldu eru
samt ekki óþekkt. Dæmi: Maður sem
hafði átt við vímuefnavandamál að
stríða þegar hann var 17 ár og gekk
til geðlæknis að beiðni foreldra sinna
hefur sagt svo frá: „Læknirinn var
lengi að vinna trúnaðartraust mitt,
en loks sagði ég honum opinskátt frá
mínum málum. Stúlka úr sama bæj-
arfélagi og ég var læknaritari á stof-
unni hjá honum og þekkti fjölskyldu
mína. Hún hitti pabba einu sinni á
förnum vegi og tekur að vitna í það
sem ég sagði lækninum. Pabbi fer
svo að spyrja mig út í eitthvað sem
hann átti ekki að vita. Eg gekk á
hann og kemst að því að stelpan er
að blaðra um mín mál
sem hún hefur ritað
eftir lækninurn,"
segir hann.
Maðurinn
þ ó'ó þ öjjf á Dr<b"á ó ö
i ö á* 6% éolii öf ó ÖjTöSlf l
■íl-j yyv >
iAóéöéllói
tók þetta mjög nærri sér og hætti
strax hjá geðiækninum. Hann segir
að það sé hinsvegar ekki raunhæf
hugmynd að vera hjá lækni án þess
að treysta honum fyrir vandamálum
sínum.
Rótgróin hugsjón um þögn
Þetta dæmi sýnir mikilvægi þess
að skjólstæðingar glati ekki trausti
sínu á kerfinu og starfsfólkinu innan
þess. Áhyggjur vegna áhrifa gagna-
grunns með upplýsingum úr sjúkra-
skrám allra landsmanna felast m.a. í
þvi að þegar mikið liggi við þurfi
sjúklingur að segja við lækninn sinn:
„í algerum trúnaði sagt“, „þetta má
ekki fara í sjúkraskýrsluna“, og „off
the gagnagrunnur“, eða fari að gæta
sín á því að segja ekki allt. Það yrði
mikii breyting, því hugsjón starfs-
manna heilbrigðisþjónustu um trún-
að við skjólstæðinga sína er rótgróin
í sögunni.
Hippokrates, faðir læknavísind-
anna, brýnir t.a.m. þagnarskylduna
þegar á 4. öld f.Kr: „Á allt það, sem
mér kann að bera fyrir augu og að
eyi'um, þá er ég að starfi mínu, mun
ég líta sem leyndarmál og þegja yfir,
sama máli gegnir um það, er ég kann
að frétta um lifnað annarra, þá er ég
utan starfs, ef eigi varðar alþjóða-
heill.“
Trúnaður verði tryggður
Þær upplýsingar sem þagnar-
skyldan stendur vörð um eru mis-
jafnlega viðkvæmar. Sum innstu mál
einstaklinga eru heilög. Þau opinber-
ast engum, ekki einu sinni mökum
eða ástvinum. Önnur mál eru aðeins
handa ástvinum. Enn önnur mega
fjölskyldur vita, minna fá starfsfé-
lagar að upplýsast um og það sem
öllum er kunnugt á helst ekki að
vera neitt nema staðreyndir. í skjóli
þagnarskyldunnar og trúnaðar er
einstaka læknum, eða t.d. sálfræð-
ingum, þó hleypt í helgustu málin og
er það einmitt þess vegna sem engan
skugga má bera á þetta faglega sam-
band. Enda var lögð áhersla á að
„trúnaður við sjúklinga verði tryggð-
ur“ í stefnumótun heilbrigðis- og
tryggingamálaráðuneytis í upplýs-
ingamálum árið 1997. Það er ítrekað
í athugasemdum höfunda að frum-
varpinu og lögð áhersla á að tryggja
öryggi persónuupplýsinga vegna
í SKJÓLI þagnarskyldunnar er læknum hleypt í helgustu mál einstak-
linga. Myndin er eftir Otto Dix og heitir Dr. Mayer-Hermann.
DROG AÐ FRUMVARPI TIL LAGA UM
GAGNAGRUNN Á HEILBRIGÐISSVIÐI
7. gr.:
Aðgengi að upplýsingum úr sjúkraskrám
AÐ FENGNU samþykki heilbrigðisstofiiana eða sjálfstætt starfandi heil-
brigðisstarfsmanna er rekstrarleyfishafa heimilt að fá uppiýsingar, sem
unnar eru úr sjúkraskrám, til fiutnings í gagnagrunn á heilbrigðissviði.
Heilbrigðisstofnanir skulu hafa samráð við læknaráð og faglega stjómend-
ur viðkomandi stofnunar áður en gengið er til samninga við rekstrarleyfis-
hafa.
Við meðferð skráa, annarra gagna og upplýsinga skal fylgt þeim skilyrð-
um sem tölvunefnd metur nauðsynleg hverju sinni. Upplýsingar skulu
dulkóðaðar fyrir flutning í gagnagrunninn þannig að tryggt sé að starfs-
menn rekstrarleyfíshafa vinni einungis með ópersónugreinanlegar upplýs-
ingar. Starfsmenn viðkomandi heilbrigðisstofnana eða sjálfstætt starfandi
heilbrigðisstarfsmanna skulu búa upplýsingar til flutnings í gagnagrunn á
heilbrigðissviði. Þeir skulu annast dulkóðun heilsufarsuppiýsinga og per-
sónuauðkenna. Persónuauðkenni skulu dulkóðuð í eina átt, þ.e. með dulkóð-
un sem ekki er hægt að rekja til baka með greiningarlykli. Tölvunefnd skal
annast frekari dulkóðun persónuauðkenna og heilsufarsupplýsinga með
þeim aðferðum sem hún telur tryggja persónuvernd best.
Um aðgang að upplýsingum úr sjúkraskrám fer að örðu leyti samkvæmt
lögum um réttindi sjúklinga, læknalögum, lögum um heilbrigðisþjónustu og
lögum um skráningu og meðferð persónuupplýsinga.
Athugasemdir höfunda um 7. gr.:
Aðgengi að upplýsingum úr sjúkraskrám
Hér er kveðið á um að rekstrarleyfishafa sé heimilt, að fengnu samþykki
heilbrigðisstofnana eða sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna, að fá til
flutnings í gagnagrunn upplýsingar sem unnar eru úr sjúkraskrám. Sé um
að ræða sjálfstætt starfandi lækni þarf samþykki hans. Sé um að ræða heil-
brigðisstofnun þarf samþykki þeirra sem bærir eru til að taka ákvörðun
fyrir þeirra hönd. Hafa skal samráð við læknaráð og faglega stjómendur
áður en gengið er til samninga við rekstrarleyfishafa. Gert er ráð fyi'ir að
inn í grunninn fari aðallega fiokkaðar og kóðaðar uppiýsingar, sem koma
má á tölulegt form. Að öðru leyti er gert ráð fyrir að í samningum rekstrar-
leyfishafa við heilbrigðisstofnanir og sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfs-