Morgunblaðið - 08.11.2000, Qupperneq 66

66 MIÐVIKUDAGUR 8. NÓVEMBER 2000
MORGUNBLAÐIÐ
FÓLK í FRÉTTUM
Forvitnilegar bækur
rBfe a ru
Wz
IíNGSOLVEP'

Þess bera
menn
sár...
The Poisonwood Bible eftir
Barböru Kingsolver. 543ja síðna
kilja. Gefin út af HarperPerennial
árið 1999. Fæst hjá Pennanum-
Eymundsson og
kostar 1540 krónur.
BARBARA Kingsolver er líf-
fræðingur að mennt og vann við
sitt fag í Evrópu, Afríku og
Bandaríkjunum, þar til hún söðlaði
um og fór að skrifa. Hún hefur
skrifað smásögur og Ijóð og gefið
út ritgerðasafn. The Poisonwood
Bible er hennar fjórða skáldsaga.
">Barbara Kingsolver hefur að auki
skrifað fjölda greina um menn-
ingu, stjórnmál og náttúrufræði,
sem birst hafa í virtum tímaritum.
Nýlendustefnan og kynþáttahat-
ur hefur óhjákvæmilega kúgun og
arðrán í för með sér og hefur sett
mark sitt á fjölmargar þjóðir, m.a.
á okkar eigin þjóð. Um þessi mál
er fjallað í biblíu hins eitraða við-
ar. Hér er listilega fléttað saman
sögum um óréttmætt eignarhald
og uppreisn hinna kúguðu, um
náttúruna og lífsþorstann. Sagan
segir frá amerískum presti, eigin-
konu hans og fjórum dætrum, sem
flytja árið 1959 til belgísku nýlend-
unnar Kongó. Presturinn ætlar að
útbreiða guðsorð í litlu þorpi inni í
frumskóginum. Óbilgirni trúboð-
ans og ofmat á eigin gildum gera
það að verkum, að engu af því sem
hann sáir tekst að bera ávöxt.
Samhliða sögunni um trúboða-
fjölskylduna er sögð sagan af því
þegar Kongó öðlast sjálfstæði sitt
á ný. Lumumba er kjörinn forseti
lýðveldisins, en er ráðinn af dög-
um nokkrum vikum síðar og
Mobuto tekur völdin með aðstoð
hersins. Neyðarástand rfkir í land-
inu og neyðarástand ríkir í fjöl-
skyldu trúboðans.
I bókinni eru fimm
sögumenn, móðirin og
dæturnar fjórar. Hver
.þeirra segir frá á sinn
hátt, út frá sínum eigin
forsendum. Frásagnir
þeirra eru ólíkar og það
fer eftir aldri og pers-
ónuleika þeirra, hvað
þeim finnst vert að minn-
ast á. Höfundurinn deilir
með okkur eigin vitneskju
um Kongó, en þar eyddi
hún æskuárunum með for-
eldrum sínum, sem unnu
við hjálparstörf.
Það leikur enginn vafi á
samkennd höfundarins með
Afríku, menningunni, nátt-
úrunni og íbúum hennar.
Hún vekur mann til um-
hugsunar um frelsi þjóð-
anna og bræðralag. Þessa
bók ætti enginn að láta hjá
líða að lesa.
Ingveldur Róbertsdóttir
Deilt um
rafbókaverðlaun
Rafbækur hafa átt erfítt uppdráttar fyr-
ir ýmsar sakir og vinir þeirra þóttust
himin hafa höndum tekið þegar Micro-
soft hóf að beita sér fyrir viðgangi slíkrar
útgáfu. Liður í þeirri viðleitni er alþjóð-
leg rafbókaverðlaun, en þegar veita átti
þau í fyrsta sinn á bókastefnunni í
Frankfurt slettist upp á vinskapinn.
ERFIÐLEGA hefur gengið fyrir
útgefendur rafrænna bóka að koma
undir sig fótunum. Fjölmörg dæmi
eru um að útgáfa á bókum á Netinu
hafi gefist vel og skemmst að minn-
ast þess hve Steven King gekk og
gengur vel að selja skáldsöguparta
sína, 400.000 eintök á 48 tímum, en
óteljandi aðrir höfundar og út-
gefendur hafa spreytt sig á þessu
sviði með takmörkuðum árangri.
Síðast boðaði Mierosoft mikið átak í
útgáfu rafrænna bóka og kynnti
meðal annars nýjan hugbúnað og
ýmsar endurbætur sem áttu að
auka veg rafbóka. Rafbóka-
útgefendur tóku þessu framtaki
fagnandi, en á bókastefnunni í
Frankfurt fyrir mánuði slettist upp
á vinskapinn þegar mörgum raf-
bókavinum þótti sem Microsoft
væri tekið að halla sér að trjá-
kvoðuvinum.
Microsoft kynnir nýjan
rafbókastaðal
Rafbækur hafa átt erfitt upp-
dráttar fyrir ýmsar sakir. Margir
nefna að ekki sé glóra i því að
dreifa bókum á Netinu vegna þess
hve erfitt sé að lesa langan texta á
tölvuskjá. Þau apparöt sem menn
hafa kynnt og eiga að auðvelda lest-
ur á rafbókum, til að mynda Rocket
eBook-rafbókin, þykja dýr verk-
færi, þung og óþægileg um margt,
ekki síst í samburði við bókina sem
hefur þróast í framúrskarandi upp-
lýsingamiðil á hundruðum ára.
Einnig hafa stórir útgefendur sem
gefa út vinsælar bækur veigrað sér
við að feta braut rafrænnar útgáfu
því þeir óttast að bókunum verði
dreift án endurgjalds á Netinu,
enda hafa þeir dæmin fyrir sér í
vandræðagangi tónlistarútgefenda.
Aukin útbreiðsla lófatölva og
grimmileg glíma Microsoft og Palm
um þann markað hefur orðið til
þess að fyrrnefnda fyrirtækið hefur
bryddað upp á ýmsum nýjungum til
að auka vinsældir lófatölva sem
keyra WindowsCE-stýrikerfið frá
Microsoft. Þar á með-
al er nýr rafbókastaðall, Microsoft
eBooks, sem fyrirtækið kynnti fyrir
nokkru, nýr hugbúnaður til að lesa
slíkar bækur, Microsoft Reader, og
nýtt skjáletur sem gerir rafbækur
læsilegri, ClearType. Meðal þess
sem felst í staðlinum nýja er að svo
má búa um hnútana að einungis er
hægt að lesa viðkomandi rafbók í
hugbúnaði sem skráður er á kaup-
anda hennar og er þá rutt úr vegin-
um að mati Microsoft að menn þurfi
að óttast um höfundarréttarbrot.
Alþjóðleg rafbókastofnun
og verðlaun
Um líkt leyti og Microsoft kynnti
rafbókatækni sína og staðal kynnti
fyrirtækið alþjóðlega rafbókastofn-
un, IeBAF, sem það hafði komið á
fót og átti meðal annars að auka
áhuga almennings á rafbókum,
hvetja til umræðu um þær og fá
fyrirtæki til að gefa sem mest út af
slíkum bókum. Liður í þessu átaki
var síðan að efna til alþjóðlegra
verðlauna þar sem bestu rafrænu
skáldverkin yrðu heiðruð og höf-
undar þeirra fengju ríflegt verð-
launafé. Verðlaunahátíðina átti síð-
an að halda á bókastefnunni í
Frankfurt ár hvert.
2. október sl. kynntu aðstand-
endur verðlaunanna þá sem til
greina komu um að hreppa verð-
launin og upphófust þá krytur milli
manna því í ljós kom að flestir höf-
undanna á listanum voru ekki það
sem hreintrúaðir rafbókavinir vildu
kalla rafbókahöfunda. Af þeim tólf
sem komust í úrslit voru flestir á
vegum risaútgáfufyrirtækja vest-
anhafs, þar á meðal metsöluhöfund-
ar eins og Colleen McCullough,
Stephen Ambrose og Myla Gold-
berg.
Óháð rafbókaverðlaun
I kjölfar tilnefninganna tóku raf-
bókavinir sig saman um að setja á
stofn óháð rafbókaverðlaun sem
ætluð væni þeim höfundum sem
eingöngu skrifuðu bækur til útgáfu
á rafrænu formi, en þegar eru til
nokkur slík verðlaun, þar á meðal
Eppie-verðlaunin.
Sumir hafa bent á að ekki sé
nema von að höfundar sem annál-
aðir eru fyrir pappírsútgáfu hafi
verið svo áberandi á listunum í ljósi
þess að tilnefningarnefndin var
nánast eingöngu skipuð fólki sem
reynslu hafði úr hefðbundinni út-
gáfu, gagnrýnendum, umboðs-
mönnum og mönnum sem hafa at-
vinnu af því að leita uppi höfunda
fyrir stóru útgáfurnar. Þegar við
bætist svo að dómnefndina skipi að
mestu fólk úr útgáfuheiminum
vestanhafs gefi augaleið að þeir
muni draga taum pappírsbókaút-
gefenda. Þetta muni síðan hafa í för
með sér að rithöfundar séu enn of-
urseldir valdi risafyrirtækjanna
sem ákveði hverja eigi að gefa út og
hverja ekki; í stað nýsköpunar og
aukinnar útgáfu verði rafbækur
bara rafrænar útgáfur pappírs-
bóka.
Bókavinir benda aftur á móti á að
með þessu séu rafbókavinir að
ganga þvert á eigin yfirlýsingar um
að innihaldið skipti máli en ekki
hvernig því sé komið til skila. Með
því að útiloka höfunda sem hafi áð-
ur náð árangri í hefðbundinni út-
gáfu séu rafbókavinir að líta fram-
hjá því að gæði innihaldsins skipti
máli og að ekki megi verðlauna bók
fyrir það eitt að hún hafi aldrei
komið á pappír; á meðan rafbókaút-
gáfa sé að slíta barnsskónum hljóti
helstu höfundar og vinsælustu að
byrja feril sinn í flestum tilfellum í
hefðbundinni útgáfu.
Rafbókaverðlaunin 2000
í lokin er svo rétt að geta þess
hverjir hlutu rafbókaverðlaunin
2000, en það hefur gleymst í hama-
ganginum.
Besta skáldverk þar sem frumút-
gáfa þess var rafræn: The Last
Dance eftir Ed McBain, Simon and
Schuster gefur út.
Besta sannsögulega verk sem
fyrst kom út sem rafbók: Counting
Coup eftir Larry Colton, iPubl-
ish.com-Time Warner gefur út.
Besta skáldverk sem upphaflega
var gefið út á pappír og síðan snúið
í rafrænt form: White Teeth eftir
Zadie Smith. Random House gefur
út.
Besta sannsögulega verkið sem
fyrst kom út á pappír og síðan í raf-
rænu formi: Radical Brand. Uber-
leben in der Sintflut eftir Vilim
Vasata. Econ Verlag gefur út.
Aðalverðlaununum fyrir bók sem
frumútgefin var á rafrænu sniði,
um 800.000 kr., skiptu
síðan þeir E.M. Schorb
og David Maraniss milli
sín, Schorb fyrir skáld-
söguna Paradise Square
sem Denlinger’s Publis-
hers Ltd. gefur út og
Maraniss fyrir sann-
sögulega verkið When
Pride Still Mattered
sem Simon & Schuster
gefur út.
Stúlka með þrí-
víddargleraugu
gleðst yfir þrívfdd-
ar rafbók frá
spennusagnahöf-
undinum James
Patterson á bóka-
messunni í
Frankfurt.
Reuters
Forvitnilegar bækur
Deilt á
„helfarar-
iðnaðinn“
The Holocaust Industry: Refl-
ections on the Exploitation of
Jewish Suffering eftir Norman G.
Finkelstein. Verso gefur út 2000.
160 bls. innb. Kostaði um 1.800 kr. í
Waterstones í Lundúnum.
NORMAN Finkelstein er háskóla-
kennari í New York og skrifar meðal
annars reglulega um bókmenntir í
ýmis tímarit. Hann hefur skrifað
nokkrar bækur þar sem hann hefur
deilt á ísraelsmenn vegna framkomu
þeirra við Palestínumenn og einnig á
það sem hann kallar „helfarariðnað-
inn“. Með því á hann við þá sem hagn-
ast hafa á því að gera sem mest úr
þjáningum gyðinga og gera yfirleitt
h'tið úr þjáningum annarra.
Meðal þess sem Finkelstein tekur
fyrir í bókinni er sú fullyrðing fjöl-
margra frammámanna gyðinga og þá
helst Elie Wiezel, sem Finkelstein
hefur greinilega megna óbeit á, að
helför gyðinga sé mesti harmleikur
mannkynssögunnar. Eins og Finkel-
stein bendir á urðu fleiri en gyðingar
íyrir morðæði Þjóðveija í seinni
heimsstyrjöldinni, því fatlaðir fengu
líka illa meðferð, samkynhneigðh- og
sígaunar, svo dæmi séu tekin. I gegn-
um söguna hafa villimannsleg hrann-
víg einnig víðar verið unnin; sjá til að
mynda fjöldamorð Serba við Sreben-
itsja, blóðbaðið í Burundi, fjöldamorð
Tyrkja á Annenum, hryllinginn í
Kambódíu, þjóðarmorð Belga í
Kongó og svo má telja, en Finkelstein
rekur hvemig Wiezel og fleiri
frammámenn gyðinga hafa brugðist
hart við þegar menn hafa lfkt þessum
illverkum við helfórina.
Þungamiðja bókarinnar er frásögn
Finkelsteins af málshöfðun gegn
svissneskum bönkum sem sakaðir
voru um að hafa stolið undan milljörð-
um af gyðingum á flótta undan nasist-
um. Eins og Finkelstein rekur söguna
var ekkert annað er fjárkúgun á ferð-
inni, þar sem margfalt meira var
kreist út úr Svisslendingum en sann-
anlega hafði verið lagt inn, og féð
rann allt í vasa gyðingasamtaka og
lögmanna þeirra en ekki til fórnar-
lambanna eða afkomenda þeirra.
Hann spyr ýmissa spurninga í því
sambandi og meðal annars hvað orðið
hafi um innstæður gyðinga sem komu
fé sínu undan til Bandaríkjanna, en
allt bendir til þess að sögn Finkel-
steins, að meira fé gyðinga hafi verið í
bandarískum bönkum en svissnesk-
umeftirstríð.
Bók Finkelsteins, sem missti nán-
ast alla ættingja sína í útrýmingar-
búðum Þjóðverja og hefur ríka samúð
með þeim sem lentu í þeirri djöfullegu
maskínu, er svo krassandi að lesandi
situr gáttaður eftir að hafa lesið hana
og trúir eiginlega ekld eigin augum.
Eins gott að hann er gyðingur, því
hefðu aðrir sent slíkt rit frá sér hefðu
þeir eflaust verið sakaðir um að vera
gyðingahatarar af verstu sort.
Árni Matthíasson