Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1916, Side 12

íð
því eptirtekt, og er hið fyrra líkara til, því að þegar er um það að
ræða, livar hin umtöluðu fjórðungamót haíi verið sett árið 962 eða
verið á þjóðveldistímabilinu, þá er ekki gott að byggja mikið áþvi,
að þau- eru talin vera við Botnsá nær V/a öld, eptir að goðorða- og
þinga-skipunin var lögð niður. Annars kemur þetta heim við tak-
mark prófastsdæmis Halldórs Loptssonar 14 árum áður, sem getið
var hér að framan, og sennilega hafa þeir byskuparnir Michael og
Vilchin, og máske kirkjunnar menn yfirleitt, talið vestfirðingafjórð-
ung Skálholts-byskupsdæmis um þessar mundir ná að Hvalfirði og
Botnsá. En hið veraldlega vald og leikmenn yfirleitt munu ekki
hafa talið fjórðungamót við Botnsá um þetta leyti fremur en rúmum
100 árum áður. Fjórðungamótin sunnlendinga- og vestfirðingafjórð-
ungs komu jafnan til greina á þessum tímum, því að sinn lögmaður
var yfir hvorum þeirra; var annar sunnan og austan, en hinnvestan
og norðan. Þegar þessir 3 officiales voru skipaðir 1405, og einn
þeirra, Vermundur ábóti á Helgafelli, yfir »Vestfirðingafjórðung til
Botnsár«, eins og áður var sagt, þá gerði byskupinn, Vilchin, það
af því, að hann fór þá utan. Á sama skipi sigldi nú einmitt lög-
maðurinn yfir sunnlendingafjórðungi (eða sunnan og austan), Narfi
Sveinsson, er verið hafði lögmaður frá því 1387. Narfi lögmaður
bjó fyrir vestan Botnsá, en fyrir sunnan Hvítá^), á Melum í Mela-
sveit. Virðist at' þessu heldur mega ráða það, að lögmannsumdæmi
hans hafi náð lengra vestur en að Botnsd, og ef svo er litið öld aptur
í tímann, sést það, að lögmaðurinn sunnan og austan hýr þá á sama
bæ, Snorri Markússon (Mela-Snorri), sonur Markúsar á Melum, sem
getið var hér að framan, að hefði verið vottur að ostamáldaganum
1226. Þeir voru samtímamenn, Haukur Erlendsson, er var lögmaður
sunnan og austan fáum árum áður, (f 1334), og Snorri, og rituðu
báðir upp landnámabók, Haukur sína eptir landnámabókum þeirra
Sturlu lögmanns Þórðarsonar og Styrmis ábóta hins fróða Kárasonar,
en Snorri sína eptir bók Sturlu og öðrum ritum, og er hún nú glötuð
að mestu. En einmitt höfundar landnámabókanna, lögmenn þessir
sjálfir, telja í landnámabókum sínum, er þeir rita á 13. öld ofan-
verðri, skömmu eptir að þjóðveldið leið undir lok, takmörk lögmanns-
umdæma sinna, landsfjórðunganna, fjórðungamótin, — hiklaust við
Hvítá. En undarlegt mætti það virðast, hefðu þeir ekki látið þess
getið, að fjórðungamót þau við Hvítá, er þeir nefna í sambandi við
landnámin, væru ekki hin upprunalegu og gömlu, ef þau þá voru
aðeins fárra tuga ára og hin gömlu hefðu verið við Botnsá; og lítt
') Safn II, 74—74,