Dagblaðið Vísir - DV - 10.09.1994, Side 15

LAUGARDAGUR 10. SEPTEMBER 1994
15

—■—3

.
!! ;'jl
1*1
Ósýnilegi
skattgreiðandinn
Stundum heyri ég menn velta því
fyrir sér hvers vegna stjórnmála-
mönnum veitist auðvelt að leggja
nýjar og nýjar álögur á almenning
í formi skatta og gjalda, en erfitt
að draga saman ríkisbáknið og
stilla útgjöldum í hóf.
Réttilega benda menn á að hvort
tveggja komi með sínum hætti
óþægilega við fólk. Þegar skattar
eru hækkaðir minnka ráðstöfunar-
tekjur almennings. Minna verður
úr að spila á heimilunum. Þegar
framlög til opinberra sjóða eða
stofnana eru lækkuð verður að
jafnaði samdráttur í viðkomandi
starfsemi. Stundum missa ein-
hverjir vinnuna.
Spumingin, sem menn spyrja, er
af hverju stjórnmálamenn hafi yf-
irleitt meiri áhyggjur af síðar-
nefndu óþægindunum en hinum
fyrrnefndu. Af hverju sitja þeir
ábúðarmiklir og brúnaþungir á
fundum með fulltrúum stofnana,
sjóða eða félaga sem lenda í niður-
skuröi en virðast áhyggjulausir og
afslappaðir þegar almenningur er
miður sín eftir fréttir af nýjustu
sköttunum sem á hann eru lagðir?
Sýnilegt og ósýnilegt
Ein helsta ástæða þessa er áreið-
anlega sú að þótt almenningur sé
kjósendur í augum stjórnmála-
manna - og mikilvægur sem slíkur
- er hann á vissan hátt óáþreifan-
legur og nafnlaus. Ef Jón og Gunna
í Hlíðunum panta viðtal við íjár-
málaráðherra (hver sem hann er
hverju sinni) til að mótmæla hækk-
un tekjuskatts eða krefjast hækk-
unar barnabóta, svo að dæmi séu
tekin, er heldur ólíklegt að það
verði uppsláttarfrétt í fjölmiðlum
eða tiiefni umræðna utan dagskrár
á Alþingi. Og sennilega munu þau
heiðurshjón ekki einu sinni eiga
þess kost að hitta fjármálaráðherra
aughti til auglitis. Ætli hann setti
þau ekki bara á biðhsta þar sem
þau fengju að dúsa í svosem þrjú
ár. Upplýst var í DV á dögunum
að það gerir einn ráðherranna í
ríkisstjórninni þegar um óþægilega
viðmælendur er að ræða.
Málsvarar opinberra stofnana og
sjóða og félaga eru aftur á móti
áþreifanlegir og fyrirferðarmiklir.
Þeir kunna að koma fyrir sig orði,
hafa samböndin í lagi, kunna á
fjölmiðlana, eru skipulagðir og
samtaka. Þeir geta velgt stjórn-
málamönnum undir uggum, beitt
sér innan flokkanna, hótað og lofað
eftir atvikum.
Þetta eru raunar ekki ný sann-
indi. Hið sýniléga og nálæga hefur
meiri áhrif en það sem er ósýnilegt
og fjarlægt. Skipulagður þrýstihóp-
ur á auöveldara með að ná sínu
fram en óskipulagður almenningur
- jafnvel þótt um kjósendur sé að
ræða.
„Andlitslausir"
skattgreiðendur
Hvergi kemur þetta skýrar fram
en á sviði skattamála. Ár eftir ár
finna stjórnmálamenn upp á nýj-
um álögum á almenning til þess að
geta uppfyllt kröfur hinna skipu-
lögðu þrýstihópa um íjárveitingar
úr vösum skattgreiðenda. Auðvitað
kemur fyrir að fólk mótmælir,
skrifar lesendabréf í DV, hringir í
símaþætti útvarpsstöðvanna, reyn-
ir að ýta á verkalýðsforingja eða
stjórnmálamenn sem ekki eiga að-
ild að ríkisstjórn. Allir eru þeir til-
burðir þó að jafnaði léttvægir og
hafa sjaldnast áhrif, enda á í hlut
„andlitslaust“ fólk eins og stundum
er sagt. Það er ekki fyrr en nafn-
frægt fólk beitir sér og stofnar sam-
tök að stjórnvöld rumska. En þá
hefur líka orðið sú breyting að
ósýnilega fórnarlambið er orðið að
skipulögðum „ógnvaldi" og eins
gott að leggja viö hlustir. Kunn
nýleg dæmi um þetta eru annars
vegar andófið gegn ekknaskattin-
um svonefnda og samtökin gegn
fjármagnstekj uskattinum. Þar bar
skipulagt starf árangur.
Þetta er riflað hér upp í tilefni af
umræðum um „hátekjuskattinn"
svonefnda. Éins og rakið var í leið-
ara DV í gær var þessi skattur sett-
ur á fyrir tveimur árum sem hður
í efnahagsráðstöfunum sem bæta
áttu stöðu ríkissjóðs. Lagaákvæðin
um skattinn eiga að ganga sjálf-
krafa úr gildi um áramótin. Nú
heyrast hins vegar háværar raddir
um það meðal þingmanna og jafn-
vel ráðherra að framlengja þurfi
þennan skatt, enda veiti ekki af
tekjum í ríkissjóð.
„Hátekjuskattur"?
„Hátekjuskattur" er 5% viðbótar-
skattur sem lagður er á tekjur ein-
staklinga með yfir 200 þúsund
krónur í mánaðarlaun og hjóna
með yfir 400 þúsund. Það munu
vera um 7.500 manns sem skattinn
Laugardags-
pistiUinn
Guðmundur Magnússon
fréttastjóri
greiða á þessu ári. Og það sem er
athyglisvert er að stærsti hópurinn
mun vera barnafólk sem er að
leggja á sig mikla vinnu til að eign-
ast húsnæði. Annar stór hópur er
sjómenn.
Vart er við því að búast að þeir
gjaldendur sem hlut eiga að máli
muni fjölmenna á þingpalla eða
biðstofur ráðherra til að mótmæla
þessum hugmyndum. Þetta er
óskipulagður hópur, óáþreifanlegir
einstaklingar og andlitslausir eins
og Jón og Gunna í Hlíðunum. Þeir
hggja þess vegna vel við höggi, eins
og sagt er.
Og það sem meira er: Stjórnmála-
mönnum hefur í þessu tilviki
heppnast gömul og fræg brella, að
búa til orð sem er næstum fyrir-
fram trygging fyrir því að ná sínu
fram. Hver getur verið á móti há-
tekjuskatti? Þarf ekki að skipta
byröunum jafnt? Eru hinir efna-
meiri, sem lifa í munaði og þægind-
um, nokkuð of góðir til að leggja
svolítið ríflega af mörkum til sam-
félagsins?
Þegar aftur á móti er athugað
hvað „hátekjuskattur" er í reynd
kemur í Ijós að hann rís ekki undir
nafni. Greiðendurnir, fórnarlömb-
in, eru ekki hin frægu „breiðu bök“
þjóðfélagsins heldur venjulegt
launafólk sem setur kannski mark-
ið hærra en ýmsir aðrir en er að
sama skapi reiðubúið að leggja
mikið á sig og vinnur störf sem eru
okkur öllum til hagsbóta.
Stöðugar
skattahækkanir
Árið 1988 var innleitt hér á landi
nýtt skattkerfi, staðgreiöslukerfi
skatta. Þá voru ýmsir skattar á
launafólk, sem áður höfðu verið
innheimtir sérstaklega (svo sem
gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra),
sameinaðir undir heitinu tekju-
skattur. Þessi skattur nam þá 28,5
af launum (og 35,2% þegar útsvar
bættist við). Höfð voru uppi fogur
orð um að nú væri framundan tími
stöðugleika í skattamálum og ekki
yrðu gerðar breytingar á skatthlut-
föllum og skattaútreikningum
næstu árin.
Allir vita að við þessi orð var
ekki staðið. Frá 1988 hefur tekju-
skattur hækkað sex sinnum. Með
útsvari er hann nú orðinn tæplega
42%. Og á kerfinu sjálfu hafa verið
gerðar margvíslegar breytingar th
að auka tekjur ríkissjóðs. Persónu-
afslátturinn, sem alhr kannast viö,
var upphaflega vísitölutengdur en
það samband var rofið vorið 1989.
Ári síðar var nefskattur í Fram-
kvæmdasjóð aldraðra endurvak-
inn án þess að lækka tekjuskattinn
að sama skapi. Síðan var hafist
handa um víðtæka tekjutengingu
ýmiss konar bóta, sem voru frá-
dráttarliðir í gamla skattkerfinu,
s.s. barnabóta og húsnæðisbóta.
Hefur þetta og fleiri breytingar fal-
ið í sér umtalsverða kjaraskerð-
ingu fyrir stóran hóp launþega, þ.á
m. barnafólk sem er að reyna að
koma undir sig fótunum í þjóðfé-
laginu.
Sjálfsögð krafa
Alhæfingar eru vitaskuld vara-
samar. Þótt allir stjórnmálamenn
séu settir undir sama hatt hér að
framan fer því sem betur fer víðs
fjarri að þeir séu sem einstaklingar
allir undir sömu sök seldir. Margir
gera sér fulla grein fyrir því sem
hér er sagt og sumir hafa uppi and-
óf í þingsölum og þingflokkum
gegn óheillaþróuninni í ríkis-
rekstrinum og skattamálunum.
Framhjá hinu verður samt ekki
litið að skattaþróunin er öll á einn
veg: skattar á einstaklinga og fjöl-
skyldur hækka og hækka. Og
stjórnmálamenn forðast yfirleitt að
lofa skattalækkunum fyrir kosn-
ingar því þeir vita að það verður
erfitt að standa við þær.
Ánægjuleg undantekning frá
þessu er sú ákvörðun ríkisstjórnar
og Alþingis á síðasta ári að lækka
álögur á fyrirtækin í landinu til
þess að koma hjólum atvinnulífsins
í gang. Hefur það án vafa skilað
góðum árangri. Hættan er hins
vegar sú að aftur verði seilst í þessa
vasa þegar árferði batnar.
Til að unnt sé að lækka skatta
þarf að draga saman seglin í ríkis-
búskapnum og koma í veg fyrir
margvíslega sjálfvirka hækkun út-
gjalda. Marka þarf heildstæða
stefnu um ríkisbúskapinn í heijd,
ákveða hver séu verkefni ríkisins
annars vegar og einstaklinganna
hins vegar. Þetta er ekki einfalt
úrlausnarefni og skiljanlegt að
stjórnmálamenn kveinki sér
stundum undan því. En úr því að
þeir eru á annað borð að gefa kost
á sér til starfa á vettvangi stjórn-
mála er ekki nema sjálfsagt að gera
kröfur til þeirra. Enginn hefur
neytt þá í stjómmálastarf.
Framundan eru prófkjör stjórn-
málaflokkanna og kosningar til
Alþingis. Full ástæða er til að nota
þau tilefni til að minna stjórnmála-
menn og frambjóðendur á hinn
„andhtslausa" almeilning og hags-
muni hans.