Dagblaðið Vísir - DV - 22.03.2003, Side 34

34
H&lQarblað 13 "V"
LAUGARDAGUR 22. MARS 2003
Samsæri
hamingj -
unnar
Fólk er mestalla ævina að eltast við að
uppfylla hamingjustaðla samfélagsins en
staðalímyndin er grannur, heilsuhraustur
einstaklingur með fallega fjölskyldu, fína
menntun og góð laun. Ekki tekst öllum að
uppfylla öll þessi skilyrði og þess eru
dæmi að þótt flest sé til staðar ílífi fólks
sem ætti að framkalla freyðandi hamingju
er raunin oft önnur.
Ó, hve hamingjusamir eru hinir dauðu, sögðu
dætur Tróju, þær er eftir lifðu, í kvæði
Friedrichs von Schiller, Sigurhátíðinni. Þetta
var ekki i fyrsta skipti sem þessi hugsun var
færð í orð - og ekki það síöasta. Hamingjan hef-
ur verið manninum hugleikin frá því hann fékk
tima til að hugsa út í aðstæður sínar.
Halda mætti að á Vesturlöndum nútímans ætti
hamingja fólks að vera tryggð. Aðstæður flestra
ættu að vera góður jarðvegur fyrir hamingjuríkt
líf. Neysluheimurinn gengur út á það að sann-
færa fólk um að það geti keypt sér hamingju og
að grasið sé grænna annars staðar. Þannig kemst
hreyfing á hagkerfið og þannig aukast tekjur
annarra. Gaman að því.
Undanfarin ár hefur staðið lengsta hagvaxtar-
skeiö sögunnar samkvæmt því sem heyrist í
fréttatímum. Samt sem áður bendir margt til
þess að menn liggi ekki í manngerðum sköflum
og slefi af hamingju og hafa sérfræðingar lagst í
sérstakar rannsóknir á því hvort peningar geti
skapað mönnum hamingju.
Hamingjuauglýsingar
Leit mannsins að sjálfum sér er ekki lengur í
gegnum æðri mátt sem sumir nefna guð heldur
verður hann að finna sjálfan sig í gegnum ham-
ingjuna. Og lokatakmarkið er að finna hamingj-
una. Leiðin að takmarkinu er sem sagt sú sama
og takmarkið sjálft. Til að finna hamingjuna
verður maðurinn að vera hamingjusamur og til
að verða hamingjusamur verður hann að hafa
fundið hamingjuna.
Þessi leit er ekki bundin við ákveðið svæði á
miðhálendinu. Og það er ekki laust við að fólki
berist stöðugar vísbendingar um hvar hamingj-
una sé að finna. Alls kyns samsæriskenningar
hafa komið fram um afdrif hamingjunnar. Þess-
ar kenningar eru síðan auglýstar stanslaust.
Hamingjan er fólgin í því að eiga góðan bíl, rétta
húsbúnaðinn, réttu fötin og réttu græjurnar.
Hamingjan er fólgin í því að stunda kynlíf af
miklum móð en misjafnt er hvort menn mæla
með kynlífi með einum nánum einstaklingi eða
fjölþreifnum nuddurum. Svo er súkkulaði líka
gott fyrir sálarlífið. Og meðan ég man: ég veit
hver myrti Geirfinn. Þessi skilaboð berast okkur
stanslaust. Þetta hlýtur þá að vera allt í lagi.
Menn hafa bent á að ekki megi rugla saman
hamingju og ánægju. Þegar auglýsingar lofi ham-
ingju séu þær í raun að benda fólki á leið til að
verða ánægt. Það er bara miklu skemmtilegra að
vera hamingjusamur en ánægður. Ég meina;
maður getur orðið ánægður þegar maður kems
vestur í bæ án þess að lenda á rauðu ljósi. Það
gerir mann samt ekki hamingjusaman.
Albert og hamingjan
„Mér hefur aldrei fundist vellíðan og hamingja
vera lokatakmarkið. Ég hallast jafnvel að því að
„Mér hefur aldrei fundist vellíðan og hamingja vera lokatakmarkið. Ég hallast jafnvel að því að jafna slík
mórölsk takmörk við metnað svíns.“ Eitthvað á þessa leið mælti Albert Einstein. Leitin að hamingjunni getur
líka gert fólk mjög óhamingjusamt. Það getur uefnilega verið pirrandi að finna ekki það sem maður leitar að
og pirrað fólk er ekki sérlega hamingjusamt. Það er samt ekki talið að Albert Einstein hafi verið óhamingju-
samur. Hann var bara ekkert að bögga sig á þessu.
jafna slík mórölsk takmörk við metnað svíns.“
Eitthvað á þessa leið mælti Albert Einstein. Leit-
in að hamingjunni getur líka gert fólk mjög
óhamingjusamt. Það getur nefnilega verið pirr-
andi að finna ekki það sem maður leitar að og
pirrað fólk er ekki sérlega hamingjusamt. Það er
samt ekki talið að Albert Einstein hafi verið
óhamingjusamur. Hann var bara ekkert að bögga
sig á þessu. Honum leið ágætlega án þess að vera
að leita að hamingjunni.
Auðveldara líf og skemmtilegra
Margir hafa spurt sig þeirrar spurningar hvort
hægt sé að kaupa sér hamingju. Eru Bill Gates,
Michael Jackson og fyrrverandi forstjóri Kaup-
þings hamingjusamari en litla stúlkan með eld-
spýturnar? Þetta hefur auðvitað verið rannsakað
þótt þeir fyrrnefndu hafi eflaust ekki tekið þátt í
rannsókninni. Richard Easterlin, prófessor við
University of Southern California, hefur gert
rannsóknir sem sýna fram á að forstjórar með 5
milljóna mánaöarlaun eru ekkert hamingjusam-
ari nú en þeir voru þegar þeir höfðu milljón á
mánuði. Samt sem áður heldur Easterlin því
fram að fylgni sé með tekjum og hamingju. Pen-
ingar auki einfaldlega öryggi fólks og geri þvi líf-
ið auðveldara - og skemmtilegra. Það er einnig
líklegt að fólk sé hamingjusamara hafi það
menntað sig. Og Easterlin bendir á að það sé
ekki hægt að sanna hamingju fólks heldur sé nóg
að því finnist það vera hamingjusamt.
Hamingjan innan seilingar?
Ef samhengi tekna og hamingju væri svona
einfalt væri lífið mjög einfalt og hamingjan
myndi aukast eftir því sem aldurinn og tekjurn-
ar hækkuðu. Easterlin segir því ekki svo farið.
Hann heldur því fram að í lífi fólks sé einhver
hamingjufasi, þ.e. að á ákveðnum tíma lífsins sé
ákveðið hvert hamingjumeðaltalið verði. Sam-
kvæmt þessu getur maður verið viss um að ef ná-
granni manns var ríkur og hamingjusamur árið
1990 þá er hann það að öllum líkindum enn þá.
Ef hann er þá ekki fluttur í Bryggjuhverfið.
Vonin um að hamingjan sé innan seilingar er
því fjarri manni nú en við upphaf þessarar
greinar. Og enn versnar það því samkvæmt
rannsóknum Easterlins er lífshamingjan ákvörð-
uð á menntaskólaárunum. Þá er hópurinn sem
fólk tilheyrir nokkuð sammála um lífsstíl - óháð
fjárhag fjölskyldnanna. Þeir sem ekki halda
áfram upp í háskóla eru þó líklegir til að byrja
starfsferil sinn óhamingjusamari en hinir og það
sem verra er, þeir eru enn óhamingjusamari þeg-
ar honum lýkur.
Bölvun frægðarinnar
Aðrar rannsóknir ganga á svig við niðurstöður
Easterlins. Ekki er ýkja langt síðan
International Herald Tribune sagði frá rann-
sóknum vísindamanna sem telja ekki hægt að
kaupa hamingjuna. Ekki er það einungis svo að
peningar geti ekki veitt manni hamingju heldur
virðast þeir heldur koma í veg fyrir það en hitt.
Fólk sem gengst upp i því að sanka að sér fé virð-
ist samkvæmt rannsóknum þjást af mikilli
streitu, kvíða og þunglyndi, auk þess að líða yf-
irleitt frekar illa. Ef fólk er upptekið af því að
græða sem mest og spara sem mest getur farið
svo að það glati hamingjunni.
Þeim sem þrá frægð og frama farnast heldur
ekki eins vel andlega og þeim sem láta sér duga
að mynda sterk tilfinningatengsl, eru sér betur
meðvitandi um sjálfa sig eða gefa sig alla í störf
fyrir samfélagið. Það er óæskilegt að vera fagur,
frægur og fjáður. Fólk sem er mjög upptekið af
því að vera fagurt, frægt og fjáð er ekki einung-
is þunglyndara en annað fólk heldur á það frek-
ar við hegðunarvanda og líkamlega kvilla að
stríða en þeir sem lausir eru við f-in þrjú.
Samkvæmt rannsóknunum gildir þetta um alla
þjóðflokka og hvaða aldur sem er. Einnig virðist
litlu máli skipta hve mikið fólk fær í laun. Auð-
æfi, sem slík, hafa ekki mannskemmandi áhrif
heldur það að vera alltaf að hugsa um þessi
sömu auðæfi. -sm