Dagblaðið - 22.04.1977, Blaðsíða 5

DAGBLAÐIÐ. FÖSTUDAGUR 22. APRÍL 1977
5
AÐ BREYTA VERULEIKANUM
Leiklist
Nemendaleikhúsió 1977:
UNDANTEKNINGIN OG
REGLAN OG ÚRRÆÐIÐ.
Kennsluleikrit eftir Bertolt
Brecht í þýóingu Erlings E.
Halldórssonar.
Leikstjóri: Petr Micka.
Tónlist: Fjóla Ólafsdóttir.
Nemendur þeir sem loka-
prófi ljúka ár hvert úr hinum
nýstofnaöa Leiklistarskóla ís-
lands enda námsferil sinn meó
opinbérum leiksýningum: það
er Nemendaleikhúsið meó nýj-
um leikhóp ár fyrir ár. Fyrstu
sýningar af þessu tagi voru í
fyrravor ansi ásjálegar og
skemmtilegar báðar tvær, ef ég
man þær rétt. En því rifjast
þær upp að nú er ný sýning
Nemendaleikhússins á fjölun-
um í Lindarbæ, ekki síður eftir-
tektarverð og ánægjuleg en
skólasýningarnar í fyrra.
Ellefu nemendur luku leik-
skólanum í fyrra, níu í ár, og
eiga þeir þá að baki þriggja ára
leiknám í fullu starfi, væntan-
lega að því skapi betur þjálfað-
ir til starfa en nemendur hinna
fyrri kvöldskóla í leiklist sem
nám þeirra er meira, betur
skipulagt og kappsamlegar
stundað en áður tíðkaðist.
Tuttugu nýir leikarar á
tveimur árum, það er ekki lítið,
enn eitt viðgangsmerki leik-
menningar hér á landi hins al-
menna leiklistaráhuga og sívax-
andi leikhússóknar. Eitt er
samt skrýtið. Það held ég að sé
rétt með farið að enginn leik-
araefnanna frá í fyrra hafi í
vetur fengið umtalsvert hlut-
verk í leikhúsunum í Reykjavík
og mörg og líklega flest þeirra
alls ekkert fengið að starfa að
leiklist. Hvað er nú að? Var þá,
þegar til kom, engin þörf fyrir
unga, nýja leikara þótt leiklist-
arkennsla hefði legið niðri um
árabil á undan stofnun leiksköl-
ans nýja? Til hvers er þá verið
með ærnum tilkostnaði að
mennta og þjálfa nýja leikara,
ef engin þörf er fyrir þá? Á
kannski að geyma þetta efnis-
fólk inni í skáp eða ofan í
skúffu í nokkur ár áður en það
fær í alvöru að láta reyna á
skólalærdóminn?
Tvenns konar douði
Verkefni Nemendaleikhúss-
ins í ár eru tveir stuttir leikir
eftir Bert Brecht, frá þólitísk-
asta skeiði hans á fjórða ára-
túgnum, að ég held, svonefndir
kennslu- eða dæmileikir. Hinn
fyrri þeirra, Úrræðið, fjallar
um siðferði byltingarinnar og
hins sanna byltingarmanns sem
er fús og fríviljugur lætur lífið
fyrir málstað sinn, og félaga
hans sem fórna honum. Seinni
leikurinn, Undantekningin og
reglan, segir aftur á móti ein-
falda dæmisögu af kapítalísku
siðgæði og réttarfari: kúlíinn i
leiknum fellur ógildur fyrir
byssukúlu fjárplógsmannsins,
arðræningja síns. Af hverju?
Af því að engin ástæða var til
að ætla að kúlíi vildi kaup-
manni annað en illt, að hann
vildi svala þorsta hans í eyði-
mörkinni en ekki myrða hann.
Kaupmaður brást rétt við. Kúlí-
inn var undantekning.
Tvenns konar siðferði þá,
tvennskonar dauðdagi 1 ævar-
andi stríði manns gegn manni,
stétt gegn stétt, baráttunni fyr-
ir breyttum og bættum heimi.
Annar í þágu hugsjónar, til að
afplána eigin mistök í barátt-
unni fyrir réttum málstað, til
að baráttan megi halda áfram.
Hinn marklausi fórnardauði í
heimi þar sem mannúð á ekki
innangengt, og er í sjálfu sér
tortryggileg og beinlínis háska-
leg. Kúlfinn í seinni leiknum
gerir sig þannig sekan um sam-
bærileg afglöp við. unga félag-
ann í fyrri leiknum. Og þau
kosta báða lífið.
Satt best að segja er mér ekki
almennilega ljóst hvað laðað
Farsi á hægagangi
Leikfélag Reykjavíkur:
BLESSAÐ BARNALÁN
Ærslaleikur i fjórum þáttum
eftir Kjartan Ragnarsson.
Leikstjórn: Kjartan Ragnars-
son.
Leikmynd: Björn Björnsson.
Lýsing: Daníei Williamsson.
Eftir Saumastofuna í fyrra,
alla hennar velgengni og vin-
sældir fram á' þennan dag, hafa
væntanlega ýmsir beðið með
nokkurri eftirvæntingu eftir
nýjum ærslaleik Kjartans
Ragnarssonar. Og framan af
kvöldi i Iðnó á þriðjudag varð
ekki betur séð en Blessað
barnaláii ætlaði að standa við
þær vonir sem með sanngirni
mátti gera sér um leikinn.
F’yrsti þátturinn, þar sem fólkið
í leiknum og kringumstæður
þess og þeirrar atburðarrásar,
sem fer í hönd, voru lagðar
niður fyrir áhorfandanum, varð
ansans ósköp spaugilegur á
sviðinu, mátulega tilbreytinn,
léttfær og kátlegur í atvikum
og orðsvörum til að viðhalda
áhuga og aðhlátri áhorfandans
að efninu.
En því miður dofnar yfir
skemmtuninni og fækkar hlátr-
um þegar líður á leikinn. Ein-
faldasta og fljótlegasta að-
finnsla að leiknum er að hann
sé heilum þætti, allt að þvi
klukkutíma of langur: nógu
greiðgeng atburðarás þar sem
aðhlátursefnin læsast saman í
órofa festi er beinlínis liftaug
farsaleiks af þessu “tagi. En
þessi seinagangur kann aftur
að stafa af því að höfundinum
reynist þegar til kemur um
megn að spinna áfram og greiða
að lokum úr þeirri atburða-
fléttu sem hann leggur býsna
haganlega upp í fyrsta þættin-
um. Einkum eru annar og
fjórði þáttur silalegir og sund-
urvirkir, og alveg hefur mis-
tekist að slá botn í leikinn. Þar
mætti þó, og mun líka vera ætl-
unin að koma þeirri alvöru að
efninu sem þrátt fyrir allt er
hverjum ærslaleik nauðsynleg
kjölfesta, sýna fram á kjarna
einfeldni og síngirni í mannlýs-
ungum og atferli fólks í leikn-
um.
Það hefði kannski verið klók-
ara af höfundinum að láta öðr-
um i þetta sinn eftir leikstjórn
og þar með endanlega úr-
vinnslu leikefnis og hugmynda
á sviðinu. Og vel hefði hans
eigin skopgáfa mátt nýtast i
einhverju hlutverkinu, hvort
heldur væri Steindórs Hjör-
leifssonar eða (iuðmundar Páls-
sonar i leiknum. En það ieikur
sem sé ekki á tveimur tungum
að í Blessuðu barnaláni er fyrir
að fara efnivið velvirks farsa-
leiks og margt kostulegt aðhlát-
ursefni ber þar fyrir leikinn á
enda. En það er eins og mistek-
ist hafi í þetta sinn að setja
endanlegt smiðshögg á efnið.
í fréttum og frásögnum af
leiknum hefur víst verið greint
allrækilega frá efni hans, og
ekki að vita hvort neitt vinnst
við að fara að nýju að rekja upp
þá flækju. En forsendur leiks-
ins eru i stystu máli að börn
aldraðrar konu safnast saman
til útfarar hennar — en blessuð
gamla konan er þá, þvi miður,
unni, og fjarska þótti mér gam-'
an að henni í fjallkonugervi á
miðilsfundinum í þriðjá þætti
og hinum dásamlega texta þar.
En hálfverk og vansmíði leik-
ritsins bitna óneitanlega illi-
lega á Þorgerði: sífellt þarf að
vera að kúldra kerlu inn f skáp
undir stiga, þar raunar er líka
fjölfarið af öðrum persónum í
leiknum, Ingu dóttur hennar og
Bínu á Brekkunni. Tvífara-
'gervi þeirra Bínu: Sigríðar
Hagalin var sniðugt að sjá í
fyrstu, en einhvern veginn
nýttist sú farsahugmynd ekki
til hlítar í leiknum.
Börn hennar eru sitt með
OLAFUR
JÓNSSON
Leiklist
alls ekki dáin heldur stödd í
orlofsferð austfirskra hús-
mæðra uppi á Eiðum. Auðvitað
gefst hún upp á orlofinu og
kemur í bæinn þegar síst
skyldi. Og ganga svo atburðir út
að greiða á ný úr þessari bendu,
sætta börnin vió framhaldslíf
móður sinnar, hérna megin, og
ráðstafa um leið eftir hana arfi
svo öllum henti. Inn í þetta
spinnst nokkurt aukaefni af
drykkfeldum lækni og einföld-
um presti og blótsamri ná-
grannakonu og margvislegt
grin á meðal annars um spírit-
isma og draugatrú, ágirnd og
aurafíkn.
Alveg eins og i leiknum er
fyrir að fara að minnsta kosti
drögum velvirkrar atburða-
fléttu, eins er þar brugðið upp
mannlýsingum eða manngerv-
ingumviðhæfi farsaleiks. Það
sem á vanlar er fyrst og fremst
nógu hljóiliðug framvinda á
sviðinu, rökfesta atburða og
mannlýsinga að gefnum fjar-
stæðum forsendum farsa. En
með þessum fyrirvara má
margt segja loflegt um bæði
hugdettur og uppátæki höfund-
arins og hlut einstakra ieik-
enda í sýningunni, enda vakti
Blessað barnaián með köflum
heilmikla kátínu í frumsýn-
ingu.
Herdís Þorvaldsdóttir leikur
gömlu konuna, Þorgerði, sem
ekki dó, fjailkona i plássinu í 30
ár. Það sópaði verulega að Her-
dísi i gervi kerlingar í fyrst-
hverju mótinu, en mest mæðir
’á Ingu, dótturinni sem heima
býr og hleypti öllu af stað, mið-
aldra konu úr frystihúsi og jass-
ballett: Guðrúnu Ásmundsdótt-
ur. önnur eru skáldkonan Erla
Dögg: Ásdís Skúladóttir, Þórð-
ur, einhvers konar aurasál að
sunnan: Steindór Hjörleifsson,
Addí ameríkudrós: Valgerður
Dan, og María: Soffía Jakobs-
dóttir, fyrirfrú frá Akureyri,.
rétt eins og henni hefði verið
kippt upp af ráðhúsplássinu í
metrópólis norðurlands beint
inn í leikinn.
Ásamt Soffíu fannst mér Sig-
urði Karlssyni: séra Benedikt
auðnast kostulegust svipgerv-
ing síns hlutverks, hins góðvilj-
aða en fjarskalega óheppna
kennimanns i þorpinu. Og auð-
vitað fór Gísli Halldórsson létt
með enn einn fylliraft: hinn
sídrukkna Tryggva lækni.
Makalaust var gaman að sjá
hann vakna í byrjun fjórða
þáttar! I þessum og hinum öðr-
um hlutverkunum mátti sjá að
minnsta kosti drög þesskonar
mannlýsinga, persónugervinga
úr raunsæislegu efni gerða,
sem mætavel mundu henta i
virkari farsaleik en í þetta
sinn komst til leiðar.
En Kjartan Ragnarsson
hefur vissulega sýnt sig for-i
vitnilegan höfund I leikhúsinu.
Hver veit hvað skeður nær
þriðja leikrit hans, sem þegar
er samið, Týnda teskeiðin.
kemur upp í Þjóðleikhúsinu?
hefur það leikskólafólk að þess-
um verkefnum, hinni pólitísku
mælskulist Brechts sem orðin
er nokkuð svo stirðmælt í ís-
lensku þýðingunni. Er það sið-
ferðisleg umræða, pólitísk boð-
un leikjanna, heimssýn sem
þeir lýsa sfnum klára og stíl-
færða hætti? Það má í sjálfu
sér einu gilda: mestu skiptir
hvað vinnst á sýningunni. Og
þótt maður kæmi í Lindarbæ,
eins og undirritaður óneitan-
lega gerði, nokkuð svo tortrygg-
inn á efnivið sýningarinnar,
tókst henni skjótt og greiðlega
að yfirvinna allar manns efa-
semdir gagnvart efninu og
veitti hina bestu skemmtun
kvöldið á enda, hvað sem líður
lærdómum sem af henni megi
draga. Og ekki leikur efi á því
að þessi viðfangsefni hafa verið
þeim leiknemum hinn þarfasti
skóli, svo ólík sem þau eru tíðk-
anlegum verkefnum Ieikhús-
anna.
Skemmtun og skoðun
Úrræðið er liklega nýstár-
legra verkið fyrir okkur, eins
konar kórverk til vegsemdar
byltingunni. Áhöfn leiksins
skiptist í tvennt, stjórnarkórinn
í dómarasess undir merkjum
„hinna klassisku höfunda“
kommúnismans, og kór 4
áróðursmanna sem segja, Ieika
og syngja sögu sína úr barátt-
unni sem snýst um afdrif, af-
glöp og endalok unga félagans,
og skipast sífeilt á um hlutverk
f frásögninni. Eins og í seinni
leiknum verður frásögnin jafn-
harðan dæmi siðlegrar breytni
sem leikendur leggja berum og
beinum orðum út fyrir áheyr-
endum sínum: „Með því einu að
læra hvernig veruleikinn er fá-
um við breytt veruleikanum,“
segir siðast orða í Úrræðinu. 1
Undantekningunni og reglunni
er meiri „leiksögu" fyrir að
fara sem sögð er einföldum orð-
um og áhrifsmeðölum leiks: þar
er stríð stéttanna, manns gegn
manni yrkisefnið og leiðir til
ósigurs, dauða og tortímingar.
Þetta tókst merkilega vel í
Lindarbæ: hér má eitt sinn sjá
raunverulega virkan frásagnar-
leik og boðunarleik, raunhæfa
„epíska leiklist“ með miklum
fimleik og hagleik í látbragði
og framsögn, sem umfram allt
verður skemmtunarleikur i
meðförunum. Vonandi er að
þessar aðferðir, lærdómar af
skólavinnunni, eigi brátt eftir
að hagnýtast hinum ungu leik-
urum við önnur verk, eigin við-
fangsefni utan skóla. En það
veltur að sönnu á því að þau
einhvern tíma fái verk að
vinna.
Sýningin i Lindarbæ helgast
i fyrsta lagi auðvitaó af náinni
samvinnu ieikhópsins, agaðri
vinnu hans i heild, en það er að
sjá að tékkneski leikstjórinn
Petr Micka, gestur leikskólans,
hafi verið þeim hinn hollasti
leiðbeinandi. En vitaskuld
beinist athygli að einstökum
leikendum eins og endranær,
og þar er hæfileikafólk að sjá.
Ég nefni bara Lisu Pálsdóttur,
einkum f söng höndlarans, og
Guðlaugu Maríu Bjarnadóttur,
einkum i gervi unga félagans í
6ta atriði Úrræðisins, og Guð-
rúnu Gísladðttur í gervi kaup-
mannsins, Guðnýju Helgadótt-
ur kúlians I Undantekningunni
og reglunni. Fjóla Ólafsdóttir
hafði samið og flutti tónlist við
leikinn sem fór þeim og flutn-
ingnum prýðilega vel.
Tilkynning frá
Hjúkrunarskóla íslands
Eiríksgötu 34
úmsóknareyðublöð ásamt upplýsingum um skólann
verða afhent dagiega frá kl. 9—18. úmsóknarfrestur er
til 15. júní nk. Skólinn hefst 19. sept. 1977.
úndirbúningsnám skal helzt vera síðara ár á hjúkrunar-
kjörsviði framhaldsdeilda gagnfræðaskóla eða stúdents-
próf.
Skólastjóri
Byggingameistarar —
Hafnarfirði
Óskum eftir tilboðum í að ljúka við
breytingar á húseigninni Hvaleyrar-
braut 3.
Vélaverkstœðið Véltak
Dugguvogi 21, sfmi 86605.
Þrjú lyfsöluleyfi
sem forseti íslands veitir
1. Lyfsöluleyfi á Boiungarvik er iaust til umsoknar.
Leyfið veitist frá 1. október 1977.
2. Lyfsöluleyfi í Hveragerði er laust tii umsóknar. Lyfja-
búðinni er aðallega ætlað að þjóna Hveragerðislæknis-
héraði, þ.e. Olfushreppi, Hveragerðishreppi og Selvogs-
hreppi. Gert er ráð fyrir að lyfjabúðin annist lyfjaútsölu
í Þorlákshöfn, skv. 44. gr. laga nr. 30/1963.
Leyfið veitist frá 1. október 1977.
3. Lyfsöiuleyfi á Höfn í Hornafirði er laust til umsóknar.
Lyf jabúðinni er aðallega ætlað að þjóna heilsugæsluum-
dæmi Hafnar, sbr. b-lið 3. töiuliðs gr. 16.6. í lögum um
heilbrigðisþjónustu nr. 56/1973.
Leyfið veitist frá 1. október 1977.
Umsóknarfrestur um ieyfi þessi er til 20. maí 1977.
Umsóknir sendist landiækni.
Heilbrigðis- og tryggingamólaróðuneytið.
20. april 1977.