Dagblaðið - 22.04.1977, Blaðsíða 12

12
/*
DAGBLAÐIÐ. FÖSTUDAGUR 22. APRIL 1977
Þrenns konar lífsviðhorf
Kjallarinn
Stór hluti mannkynsins
hugsar ekki sjálfstætt heldur
lætur berast með straumnum,
varpar jafnvel frá sér skyldu
gagnvart þeirri eðiilegu fram-
þróun sem því er ætluð og
aðstæður eru fyrir. Maðurinn
er þess vegna reikull, ósjálf-
stæður og áhrifagjarn. Hann
hefur almennt ekki náð því
sjálfsöryggi sem ljónið,
konungur dýranna, býr yfir.
Það má á vissan hátt lfkja
honum við hópdýrin, þau elta
dýr sem skara fram úr innan
tegundarinnar og veljast því til
forystu hópsins en hópurinn
veitir dýrunum ákveðna vernd
og öryggi.
En veljast leiðtogar manns-
ins þá með tilliti til þess hver er
hæfastur? Eftir að manninum
óx fiskur um hrygg, þ.e. eftir að
hann fór að notfæra sér tækni-
lega kunnáttu sfna sér til fram-
dráttar, þá vaknaði löngun
hans f veraldleg gæði. Maður-
inn lét freistast af ávöxtum
hins forboðna trés. Hann hefur
með aukinni tækni eygt sífellt
margbreytilegri möguleika í
lifnaðarháttum sem kitlað hafa
hégómagirnd hans. Þannig
hefur maðurinn mótað lífs-
stefnuna allt of almennt með
sókn í völd, auð og gjálffi.
Adolf Hitler sagði: „Aróður á
að miða við þá menn sem ekki
hugsa af þvf að þeir eru f meiri-
hluta.“ Með múgsefjun var
Hitler farinn að eygja heims-
yfirráð um tfma. Hann bjó yfir
miklum forystuhæfileika sem
hann notfærði sér til hins
ýtrasta til að gera þjóð sfna sér
leiðitama. Hann mótaði hugar-
far hennar að vild sinni. Þjóðin,
ásamt fjölda annarra, varð
síðan fórnarlamb hinna hræði-
legustu strfðsátaka, átaka sem
metnaðargirnd og valdagræðgi
foringjans olli.
Síðari heimsstyrjöld er hvað
augljósasta dæmið um mann-
kyn sem hefur villst af leið,
dæmi um leiðitaman manninn,
sem lætur samviskulausan for-
ingja siga sér eins og hundi út f
fen og foræði. Þannig hefur
saga mannsins verið í stórum
dráttum frá örófi alda/í>g það
eru líkur á að hún muni verða
svipuð áfram um aldir, eða svo
lengi sem maðurinn nær .ekki
þeim andlega þroska í almenn-
ara mæli en nú á sér stað, að
hugsa sjálfstætt, öðlast sjálfs-
þekkingu og skilning á tilver-
unni.
Samkvæmt lögmálinu Karma
lærir maðurinn af reynslunni,
hann vfkur sér að öllu eðlilegu
hjá þeim foraðspytti er hann
hefur einu sinni sokkið í. En
freistingin býr við hvert fót-
mál, hún er manninum þrándur
í götu. Manninum hættir til að
detta ofan í sama pyttinn aftur
og aftur.
Karma
I greinum f Dagblaðinu f
vetur hef ég komið inn á
Karma, lögmál orsaka og afleið-
inga. Ég ætla að gera lögmálinu
ftarlegri skil hér með þvf að
birta um það grein sem ég hef
sérstakt dálæti á og vil benda
lesendum á að kynna sér af
kostgæfni, þar sem Karma er
lykillinn að þeirri áhrifamestu
og ítarlegustu siðfræði sem
maðurinn á völ á. Það er mjög
mikilvægt að maðurinn þekki
og skilji orsakirnar fyrir þvf að
hann er hlekkjaður við jarðlífið
og verður að lifa því aftur og
aftur sem óhjákvæmilega leiðir
til óhamingju alls fjöldans
(þeirra minna þroskuðu).
Karma segir alla hafa sömu
möguleika, það gerir ráð fyrir
framþróun mannsins sem leiðir
til réttlætis og jafnræðis fyrr
eða síðar. Karma er túlkað á
sama veg meðal Hindúa og
Búddista, kenningar Krists
falla inn i ramma þessa lög-
máls.
Greinin sem ég birti heitir
Þrennskonar lífsviðhorf. Hún
er tekin upp úr bókinni Ind-
versk heimspeki eftir Gunnar
Dal með leyfi höfundar, eilitið
stytt og fer hér á eftir:
„Sá, sem að dómi karma-
heimspekinnar stendur á
lægstu tröppu lffsskilningsins,
er sá sem engu ann nema
sjálfum sér og kemur næstum
hvergi fram til góðs. Hið eðli-
lega takmark hans eins og allra
annarra er að öðlast Iffs-
hamingju. Hann lftur svo á að
hennar verði aflað með því að
hrifsa til sfn sem mest af ver-
aldlegum gæðum. Fjársöfnun
er venjulega hqfuðeintak lífs
hans, og hann hirðir aldrei um,
hvaðan né á hvern hátt fjárins
er aflað, né hvaða þjáningum
framferði hans kann að valda.
Með fé sínu reynir hann að
kaupa sér lffshamingju. Og ef
hann skyldi vakna upp um
miðja nótt og fyllast kynlegum
ótta við það, sem kann að bíða
hans f dauðanum og að baki
hans, — ef það er þá nokkuð,
fer hann e.t.v. daginn eftir á
fund einhvers guðsmannsins og
reynir á sama hátt að kaupa sér
aðgöngumiða að hinum gullnu
hliðum paradfsar með því að
gefa fé til kirkju hans og safn-
aðar. Lífið er honum að vísu
innantómt en ekki beint óþægi-
legt. Rödd samviskunnar
ónáðar hann ekki lengur.
Lffsvenjur hans eru honum
það sterkar að hann hefur
engan innri leiðarvfsi meir um
hvernig hann geti lifað f sátt og
f samræmi við hin óskráðu lög
allrar tilveru. Hann brýtur þau
og heldur áfram að brjóta þau
og valda umhverfi sínu þján-
ingum.
Hinn skilningsdaufi og van-
þroskaði maður brýtur lögmál
lffshamingjunnar vegna
fáfræði sinnar og skammsýni.
Afleiðing þessara afbrota
hlýtur samkvæmt þessum
fræðum að hitta hann sjálfan
fyrr eða sfðar og valda honum
hinum sömu þjáningum
og hann olli öðrum. En þess-
ar þjáningar, sem óhjá-
kvæmilega bfða hans, eru ekki
refsingar reiðrar forsjónar,
heldur eitt af töfrabrögðum
framþróunarinnar. Aðeins
vegna þessara þjáninga er
honum unnt að læra hið
fyrsta stafróf þess lífsskilnings,
sem er lykillinn að dyrum ham-
ingjunnar. En Róm var ekki
reist á einum degi. Jafnvel eftir
aldaraðir kemst hann hægt og
hægt upp á næsta stig hinnar
miklu leitar að hamingjunni.
Þjáningarnar hafa kennt
honum að hafa samúð með
þeim, sem eiga við sams konar
aðstæður að búa og hann
sjálfur, og þvf sem honum er
skyldast.
Enn er hans eigin persóna
miðdepill alheimsins. Góðvild
hans er bundin við þröngan
hóp Vina og vandamanna. Fyrst
kemur hann sjálfur, þvf næst
fjölskylda hans, þá sókn og
sýsla. Hann eignast sinn stjórn-
málaflokk, sinn söfnuð, sitt
fþróttafélag og sfna stétt. Allt
þetta nýtur samúðar hans,
vegna þess að hans eigin per-
sóna er hluti þess.
Ekkert, sem stendur utan
þess hrings, sem hann kallar
sig og sitt, kemur honum við.
Hann er oft illviljaður f garð
óvina sinna og á í sífelldum
erjum við pólitíska andstæð-
inga sína, eða þá, sem tilheyra
annarri sókn og söfnuði. Karma
hans er þvf bæði gott og illt,
hamingja hans er hverful og f
molum, en á sér þó sfnar björtu
hliðar.
Loks eftir langa og erfiða
reynslu lærist honum, að
leyndardómur lffshamingj-
unnar er ekki að taka, heldur
að gefa. Allt, sem hann vann
fyrir sjálfan sig i eigingjörnum
tilgangi, varð honum að engu.
Aðeins það, sem honum tókst
að gefa öðrum, varð honum
eign, sem hvorki mölur né ryð
fengu eytt.
Að gefa er að öðlast. —
Þegar hann hefur gert sér fulla
grein fyrir þessum sannindum,
breytist öll afstaða hans til um-
hverfis síns og samfélags. I stað
þess að safna peningum sjálf-
um sér til handa, lærist honum
að verja þeim viturlega til
styrktar öðrum mönnum og
þjóðfélagi sfnu til góðs.
En peningar eru það fátæk-
legasta, sem hægt er að gefa.
Betra er að gefa öðrum mönn-
um þekkingu og lífsskilning, og
þó best að gefa þeim góðvild og
samúð. Honum hefur skilist, að
þetta er leiðin til hinnar sönnu
hamingju. Þegar hann vinnur
fyrir aðra, er hann í raun og
veru að vinna fyrir sjálfan sig.
Segja má þvf út frá vissu
sjónarmiði, að hann sé ennþá
eigingjarn. En í þessum skiln-
ingi er rétt að vera eigingjarn.
Hver einstaklingur ber fyrst og
fremst ábyrgð á sfnum eigin
þroska. Ef honum tekst að
eignast sanna andlega fjársjóði,
sem gera hann að betri og ham-
ingjusamari manni, hefur
honum um leið tekist að lyfta
þróun alls mannkynsins, því að
hann er hluti þess. Og þótt
skerfur hans kunni að vera
smár, er hann kornið, sem að
lokum fyllir mælinn. Eigingirni
í þessum skilningi er rétt, því
að bæði fyrir einstaklinginn og
mannkynið f heild er hún spor
fram á við til hærra og betra
lffs.
Karma manns, sem öðlast
hefur þennan lífsskilning,
verður þvf gott og öll gæði lffs-
ins taka smám saman að berast
SigurdurJönsson
til hans, að því er virðist fyrir-
hafnarlaust. Framtíð hans er
heið og björt, og hann nýtur
mikillar hamingju bæði f þessu
lífi og þó einkum f hinu næsta
eftir dauða sinn. Þetta er þó
ekki hið æðsta stig, sem karma-
heimspekin talar um.
I raun og veru nær karma
aðeins til hinnar lægri náttúru
mannsins, en ekki til hins innri
manns, sjálfsins. Sjálf manns-
ins er máttugra karma. Það er
algjörlega frjálst og óháð.
Endatakmark karma-
heimspekinnar eins og allrar
annarrar indverskrar heim-
speki er sjálfsþekkingin. Með
fullkomnum athöfnum er hægt
að ná þessu marki. Hin æðsta
tegund karma er algjörlega'
óeigingjarnt starf í þjónustu
mannkynsins.
Þeir, sem færir eru um að
framkvæma hinn fullkomna
verknað, verða að vera
ósnortnir af þjáningum sjálfra
sfn og annarra, en þó um leið
fúsir að fórna öllu, jafnvel lff-
inu mönnum til hjálpar líkt og
móðir, sem hjálpar börnum sín-
um og huggar þau, án þess sjálf
að verða snortin af þeirra smáu
sorgum. Þeir hafa öðlast skiln-
ing á mannlífinu og vegna
reynslu sinnar og innsæis kæra
þeir sig e.t.v. ekki um að
höggva af greinar þjáninganna,
heldur leitast þeir við að skera
á rætur þeirra.
Þeir vita, að hver maður
verður að vinna að sinni eigin
sáluhjálp. — Þvf að eins og
maðurinn sáir, svo mun og upp-
skorið verða.“
Karma eru gerð mun ftar-
legri skil f bókinni Indversk
heimspeki.
Sigurður Jónsson,
stýrimaður.
Vid þotum
oó ábyigja/t
þjónu/tu okkai
>g bjóðum auk þess hagstæðasta verðið
myndiðþn
HASTÞÓR"
Hafnarstræti 17 — Suðurlandsbraut 20
Auða sætið
Kjallarinn
Arum saman hafði hann
komið á fundi f stjórnmála-
félaginu og tekið þátt í um-
ræðum oft og tfðum. Oft voru
þetta leiðinlegir fundir — allir
á sama máli — ekkert gerðist.
Hvernig gat lfka nokkuð gerst,
þar sem allir sögðu já og amen
við öllu, sem að þeim var rétt?
Stöku sinnum reyndi hann að
benda á ýmislegt, sem honum
þótti, að betur mætti fara hjá
þeim í pólitíkinni, en hann fékk
litlar undirtektir. Hann skildi
þetta ekki þá. — Svona hafði
þetta alltaf verið og engu skyldi
breytt, jú, að kjósa mætti hann,
en annað eða meira var það
heldur ekki frjálsræðið á bæn-
um þeim.
Einu sinni'var mikill fundur.
Flestir ráðamenn mættir, ein-
huga hjörð, og þá varð honum
það á að segja blátt áfram álit
sitt á þeim. Ekki reyndar á
þeim persónulega, þetta voru
allt öðlings- og sómamenn,
heldur sagði hann ýmislegt um,
hvernig þeir héldu á málunum
. — peningamálunum. Þetta
mátti hann ekki gera. Eftjr
fundinn varð hann samferða
nokkrum af leiðtogunum, og þá
var sagt — þetta var allt satt
hjá yður, en þér verðið að skilja
pólitik, þar á maður ekki að
segja sannleikann — nema
stundum.
Eftir þetta kom hann
sjaldnar. Honum þótti svo
skrftið, að ekki skyldi vera rétt
að segja það, sem maður vissi
sannast og réttast, heldur yrði
allt að meta eftir pólitfk, sann-
leikann líka. Sætið hans varð
sfðan autt. Þeir söknuðu hans
lftið, ekki neitt. Sannast sagna
voru þeir guðs lifandi fegnir að
losna við hann — þessar eilífu
aðfinnslur og tölulestur var al-
veg óþolandi, hann skildi
ekkert í pólitík. Þeir voru fljót-
ir að láta annan f sætið, sá
skildi pólitfk, sagði ekki neitt
nema já og amen og rétti alltaf
upp höndina á réttum tíma.
En hinn. Hvað varð af hon-
um? Vesalingurinn sá, hann
skildi aldrei neitt, hélt að hann
gæti haft áhrif á þá. Nei, góði,
svo einfalt er nú ekki lifið í
stórborginni henni Reykjavík.
Pólitfkin er stærri en svo, að
tekið sé mark á mótbárum, og
sannleikurinn í hverju máli er
sá eini, sem flokkurinn græðir
á.
En tíminn leið. Stundum
saknaði hann sætisins, langaði
að fara niður eftir og hlusta á
þá. Þeir voru sumir mælskir og
aðrir mælgir, en allra bestu
menn, allflestir. Einn góðan
veðurdag fór hann og settist í
autt sæti, þá leið honum aftur
vel. Hann fann að þarna átti
Gísli Sigurbjörnsson
hann heima, og nú voru tfmarn-
ir lfka breyttir. Þeir töluðu allir
mál, sem hann skildi — ég á
ekki við islenzkuna — heldur
boðskapinn. Þeir voru að tala
um þegnskap og þjóð, í stað
félagsskapar og flokks. Þeir
brýndu menn lögeggjan á að
gera skyldu sína, hver á sínum
stað á hverjum tíma og alltaf.
Þetta voru aðrir menn en áður.
Nei, ekki aðrir menn, heldur
breyttir menn. Eitthvað hafði
komið fyrir, eitthvað stórkost-
legt. Þeir voru búnir að finna
sjálfa sig og nú voru þeir ein-
huga menn, sem töluðu um þjóð
í staðinn fyrir flokk, og sætið
hans varð ekki lengur autt.
Gísli Sigurbjörnssoi.
forstjóri.