Lesbók Morgunblaðsins - 01.12.1963, Blaðsíða 7

Lesbók Morgunblaðsins - 01.12.1963, Blaðsíða 7
7. febr. 1026: Ný tillaga — Eftir Árna Óla M. msir hafa þegar tekið til máls um það, að íslendingar verði að halda hátíðlegt þúsund ára afmæli Alþingis árið 1930. Þingið hefir þegar ákveðið að gefa út sögu sína um þessi þúsund ár, flestum mun virðast svo, sem vér verðum auk þess að halda nokk- urs konar þjóðhátíð þetta ár. Virðist mér, að flestir vilji, að vér tildrum oss sem allra hæst. Búast menn við því að vonum, að hingað komi þá margt stór- menni frá útlöndum. Og það er nú orðið eitt af þjóðareinkennum íslendinga að „vilja sýnast". Virðist svo sem þeim fari stundum líkt og froskinum, sem vildi verða eins stór og naut. Þetta liggur ef- laust í eðli voru. Vér erum fæddir um- komulitlir en viljum hafa á oss höfð- ingjabrag. Getur það verið gott, ef ekki er farið út í öfgar. Annað þjóðerniseinkenni vort er, að vér erum ákaflega spéhræddir. Virðist svo sem þetta fari í vöxt með hverju ári. Til dæmis um það má nefna, að sé hingað von á ferðamannaskipi, þá koma jafnaðarlega margar greinar í blöðunum um það, hvað þessir útlendu ferðamenn muni nú segja um þetta og hitt sem af- laga þykir fara hér. Það er ekkert á móti því, að til vamms sé sagt, en þar sem þagað er yfir ósómanum aðra tíma árs, ber þetta vott um rótgróna spéhræðslu og ríka tilhneigingu í þá átt að viljá sýnast. « En hvað gerum vér svo þegar vér vilj- um „sýnast" þá útlendingar eiga í hlut? Jú, vér húðflettum sjálfa oss og reynum að apa allt eftir útlendum sið. Þessi „menningarbragur", sem vér þá setjum á oss, er þá venjulega fenginn úr hafn- arborgum erlendis. En þar er margt líkt með skyldum í flestum löndum Norður- álfu. Hitt kemur oss varla til hugar, að hver þjóð hefur sín sérkenni, að vér eig- um líka að hafa vor sérkenni sem þjóð og leggja metnað vorn í að halda fast í þau, í stað þess að apa eftir öðrum. Einstæðingsskapur og kúgun hefir gert oss svo uppburðarlitla, að vér þorum vart að vera sjálfstæðir og frumlegir í orðum og' gerðum. En viljum vér nú af alhug að útlendingum finnist manns- bragð að oss, þá verðum vér fyrst og íremst að vera frumlegir og sýna ótví- rætt, að vér höfum sérstök þjóðarein- kenni, en séum ekki „glerbrot á mann- félagsins haug". I! Borgarfjarðarsýslu. Þá munu og marg- ir ríða á þing úr Vestur-Skaftafells- sýslu, Mýrasýslu, Húnavatnssýslu og hin um norður- og austursýslunum. Ríða menn þá gamla þingmannavegi og munu saman fara í stórhópum. Þá munu og Vestmannaeyingar líka vilja sækja þing þetta. Má af þessu sjá, að ekki er of í lagt, þótt gert sé ráð fyrir að 5.—4. hver maður af landinu sæki þingið, og auk þeirra allur útlendingaskarinn. Þegar hér er komið, ber að athuga það, hvernig á að sjá fyrir öllum þessum fjölda, svo að vel sé. Má gera ráð fyrir því, að flestir verði að dvelja tvær næt- ur og einn dag á Þingvöllum. Er það óðs manns æði, þótt sumir virðist hyggja á það að reisa á Þingvöllum þá bústaði, er hýst geti helming þessa múgs, hvað þá meira. Hitt er augljóst, að flestir verða að hafast við í tjöldum, meðan þeir dvelja þar. Nú hefir verið gert nokkuð að því að friða Þingvelli. Hefir það þó reynzt full erfitt á undanförnum árum, en hvað mun þá, er slíkur ara- grúi manna er þar saman kominn? Og hvað á að gera af öllum þeim hesta- sæg, sem þessir aðkomumenn hafa með sér? Þetta tvennt ber að athuga vel, og þá umfram allt^ að friða sjálfan Þing- völl og fornmenjar hans, eins vel og unnt er. Þangað mega engir hestar koma, og þar má engum leyfa tjaldstað. Þetta ligg- ur í augum uppi. m þetta finnst mér að fyrst og fremst verði að hugsa, áður en ákvörð- un er tekin um það, hvernig hátíða- höldunum 1930 skuli hagað. Ég er dr. Guðmundi Finnbogasyni sammála um það, að í þessu máli má enginn barna- legur metnaður um frumkvæði eiga sér stað. En hitt ætti eigi að saka, að þeir sem ráða eiga, fái að heyra sem flestar tillögur, og er það þá þeirra sök, ef þeir hafna hinu betra, en aðhyllast hinar veigaminni og verri tillögurnar. Að sjálfsögðu verða aðalhátíðahöldin & Þingvöllum, og þar á konungur ís- lands að setja þing. Verður þar mikill mannf jöldi saman kominn, og mun óhætt að gera ráð fyrir að eigi verði þar færri en 20—30 þúsundir manna. í Reykjavík verða þá um 25 þúsundir íbúa. Fjöldi þeirra mun sækja þing þetta. Ennfremur meginþorri allra uppkominna manna úr þessum sýslum: Gullbringusýslu, Kjós- ársýslu, Arnessýslu, Rangárvallasýslu og É gestir), geti verið saman kominn í senn. Og hún hefir marga kosti fleiri. Hún yrði þá skjöldur Þingvalla sjálfra fyrir átroðningi. Og svo má með litlum kostn- aði og án alls jarðrasks, gera þar hinn dýrlegasta 'og stærsta skála, sem til er í víðri yeröld. Hugsum oss það, að tjald- að væri yfir gjána, frá vestari bakka til hins eystri, þar sem grasvellirnir eru fyrir norðan Öxará. Þetta mætti gera á þann hátt, að strengdir væru vír- strengir með stuttu millibili þvert yfir gjána og milli þeirra lögð langbönd úr tré. Yfir þetta yrði svo þaninn hvítur dúkur, og má festa honum svo vel, að ekki veður fái grandað. Er þá skálinn hrófa þar upp timburhjöllum, og að þeir geta aldrei komið að hálfu gagni á móts við Almannagjár-höllina. Og getur nokkrum blandast hugur um það, að álit útlendinga á oss mundi stórum aukast, ef þessi kostur væri tekinn, og hróður vor berast víða um veröld fyrir það, að hafa haldið hina einkennilegustu þjóð- hátíð, er sögur fara af? Eða halda menn, að útlendingum þætti meira til koma að hýrast í þröngum klefa í einhverjum hjalli, heldur en vera í sams konar bú- stað og hinir fornu alþingismenn höfðu á Þingvöllum? — Er þessum spurning- um skotið til þeirra, sem mesta um- hyggju bera fyrir því, hvað útlending- ar muni segja um oss. En hina, sem hugsa um það, að hátíðin verði aðallega fyrir oss sjálfa, má fullvissa um það að fást mun vart annað betra ráð til þest*. að þetta geti orðið almennings hátíð. — Með þessu fyrirkomulagi geta allir tek- ið sameiginlegan þátt í hátíðahöldunum, allt frá hinum vesælasta stafkarli til konungsins. g drap á það áðan, að margir mundu hyggja að sjálfsagt sé að reisa miklar byggingar á Þingvöllum, áður en hátíð þessi er haldin. Fyrir flestum mun það vaka, að þetta sé nauðsyn, svo að við getum gert sæmilega við allt stór- menni, þó sérstaklega útlendínga. Vér höfum nú satt að segja fengið smjör- þefinn af því, hve heppilegt er, að hrófa upp slíkum tildursbyggingum. Vér ætt- um og að vita, að það kostar ærið fé og fyrirhöfn, en er oss þó enginn vegs- auki, hvorki í augum sjálfra vor né annarra. Það muna eflaust margir eftir konungshúsunum á Þingvöllum og hjá Geysi, og Þingmannaskálanum á Þing- völlum. Þingvellir bera þess seint bæt- ur að Þingmannaskálinn var reistur þar. En hvernig ætla menn þá að fara muni, ef reisa ætti þar nú marga kumbalda. (Hitt er sjálfsagt, að reynt sé sem fyrst að koma upp sæmilegu gistihúsi á Þing- völlum, því að þess er full þörf, hvern- ig sem um þúsund ára hátíðina fer). Það á ekki að vera tilgangur vor, þá er vér höldum hatíðlegt þúsund ára af- mæli Alþingis, að vér höfum á oss sýn- ingu fyrir útlendinga. Vér höldum há- tíðina fyrst og fremst fyrir oss sjálfa. Að sjálfsögðu eigum vér þó að taka gest- um vorum vel og sjá um, að þeim líði sem bezt. Það er fyrst og fremst kurteis- isskylda og svo gestrisnuskylda. En þetta er vor hátíð, og þeir eru aðeins til þess komnir að sjá hvernig hún fer fram. Er þá komið að því atriði, að þetta verð- ur að vera almennings-hátíð og fer þá bezt á því, aS aðalviðhöfnin fari fram í Almannagjá, svo að sannist á henni, að hún getur enn borið nafn með rentu. Er og hvergi á Þingvöllum heppilegri staður, þar sem allur þingheimur (en það eru allir þeir, er til þings koma, bæði þeir, sem kosnir eru þingmenn og hinir, sem kosið hafa þingmenn, svo og allir Árni Óla fullgerður og getur orðið eins stór og menn vilja og að minnsta kosti svo stór, að hann rúmi alla hátíðagesti í senn. Verði rigning hátíðadaginn — og við því má vel búast — þá þurfa hátíðahöldin eigi að truflast að heldur — sé slíkur skáli til. En verði sólskin, verður hann sóltjald og veitir mönnum forsælu. Eng- in þjóð í heimi á né getur átt, slíka samkomuhöll. Engin höll getur verið tignarlegri. Hún er reist af náttúrunn- ar sterku höndum — vítt til veggja og veggjaskartið óviðjafnanlegt, en gólfið guðs græna jörð. i þessum fagra skála mætti svo hafa veitingatjöld og vista. Mætti hugsa sér að þeim væri skipað undir eystri gjábakkann. En undir vesturhamrinum ætti að standa margar búðir, gerðar í fornum stíl, og tjaldaðar veglega. Þar á að vera bústaður allra hinna göfugustu gesta og alþingismanna, og skyldu menn sofa þar í húðfötum að fornum sið. Ann- ars staðar í gjánni geta svo verið tjöld almennings, eða þá fyrir ofan gjána, á bökkum Öxarár. Þetta er þá í stórum dráttum ný til- laga, sem ég vona, að tekin verði til alvarlegrar íhugunar. Og til þess að sýna það, að enginn „barnalegur metnaður um frumkvæði" hefir komið mér til þess að bera hana fram, skal ég geta þess, að aðalhugmyndina á annar maður. Hann gat hennar við mig, áður en farið var að tala um þúsund ára hátíð Al- þingis almennt. Hefi ég oft hugsað um hana síðan og ýmislegt í sambandi við hana og sannfærzt enn betur um það, að veglegri getum vér ekki haft við- búnað á Þingvöllum. Hitt getur hver maður sagt sér sjálfur, að kostnaður af þessu verður hverfandi á móts við hitt, að 14. apríl 1929: BLAÐAMENNSKU- AFREK Enska stórblaðið „Daily Mail" sendi sérstakan fréttaritara, Sir Per- eival Phillips, til Ósló, til bess að vera við brúðkaup þeirra Ólafs rík- iserfingja og Mártha. Flutti blaðið daginn eftir langa frásögn om brúð- kaupið, og auk þess margar góðar myndir af því, sem sendar voru loft- leiðina. En nú er engin myndsend- ingastöð til í Noregi og ekki nær en í Kaupmannahöfn og varð því að koma myndunum þangað. Myndirnar voru fyrst fluttar með bifreið frá Ósló til Kjeller. Þar beið flugvél, sem var útbúin bæði með hjólum og skíðum. Hún tók við myndunum kl. ZVz um daginn, en þá var veður farið að versna. Eftir þriggja stunda flug var komið myrkur og stórhríð, svo að flugvélin varð að setjast á ís út af Ljungbyhed í Svíþjóð, 100 km frá Kaupmannahöfn. Þaðan voru myndirnar sendar með bíl til Hels- ingborg og þaðan með vélbáti til Helsingjaeyrar og svo þaðan með bíl til Kaupmannahafnar. — Komu þær þangað kl. 9V£, en einni stundu seinna voru myndirnar komnar til Lundúna í gegn um Ioftið. 12. febrúar 1928: Töframaburinn haföi brögb í frammi Fyrir skömmu vakti töframaður, að nafni To ha, mikla athygli á sér í Stuttgart, með því að láta jarða sig lifandi í glerkistu, sem átti að vera loftþétt, og hafast þar við í 120 tíma. — Þótti þetta ganga krafta- verki næst. En skömmu síðar ætlaði töframaðurinn að endurtaka þessa list sína í Breslau, en þá kom það í ljós, að hann hafði haft brögð í tafli. Læknarnir, sem áttu að skoða töframanninn áður en hann legðist í svefndvala sinn, uppgötvuðu nefni- lega, að kistan, sem hann lét grafa sig í og sagði vera algerlega loft- þétta, var þannig útbúin, að á ann- ari hlið hennar var allstór blettur úr „gaze", en svo var frá 'því gengið, að það leit alveg út eins og gler, fljótt á litið. Það kom í Ijós við nán ari rannsókn, að loft gat komizt á fleiri vegu inn í kistuna._________• ' i 32. tölublað 1963 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 7 I

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.