Morgunblaðið - 10.08.2002, Blaðsíða 36

Morgunblaðið - 10.08.2002, Blaðsíða 36
UMRÆÐAN 36 LAUGARDAGUR 10. ÁGÚST 2002 MORGUNBLAÐIÐ ÍSLANDSDEILD Amnesty International (AI) tekur nú í fyrsta sinn þátt í Gay Pride- göngu hér á landi í dag, laugardaginn 10. ágúst, undir slagorði AI: „Okkar veröld, okkar réttur“. AI lítur á bar- áttu samkynhneigðra sem baráttu fyrir sjálf- sögðum mannréttind- um og hefur tekið á málum margra ein- staklinga sem hafa ver- ið sviptir frelsi og jafn- vel lífi vegna þeirrar sammannlegu þarfar að njóta ástar og um- hyggju og hafa barist fyrir rétti ann- arra til slíks hins sama. Innan AI í mörgum löndum eru nú starfandi aðgerðarhópar sem sinna málum samkynhneigðra sérstaklega s.k. LGBT-hópar. LGBT stendur fyrir „lesbian“ (lesbíur), „gay“ (hommar), „bisexual“ (tvíkynhneigðir) og „transgender“ (kynskiptingar, ein- staklingar sem telja sig tilheyra öðru kyni en líkami þeirra segir til um. Í þessari grein er átt við alla þessa hópa þó ekki séu allar skil- greiningar notaðar). LGBT-hópar sinna málum ofantalinna sérstak- lega innan aðgerðarnets AI. Í fyrra var gefið út upplýsingarit á vegum AI sem ber heitið „Crimes of hate, conspiracy of silence“ og er sérstak- lega um mannréttindabrot sem framin eru á forsendum kynhneigð- ar. Rétt er að hvetja alla þá sem áhuga hafa að kynna sér þetta rit auk þess sem hægt er að fræðast um starf AI á vefsíðunum www.am- nesty.org og www.amnesty.is. Í inngangsorðum að mannrétt- indayfirlýsingu SÞ frá 1948 segir svo „…að æðsta markmið almenn- ings um heim allan sé að skapa ver- öld, þar sem menn fái notið málfrelsis, trú- frelsis og óttaleysis um einkalíf og afkomu“. Og í fyrstu grein þes- arar yfirlýsingar kem- ur þetta fram: „Hver maður er borinn frjáls og jafn öðrum að virð- ingu og réttindum.“ Og það er víðar í þessari yfirlýsingu þar sem lesa má fagrar setning- ar um manngæsku og drenglyndi okkur öll- um til handa. Það er sorglegt að sjá hve lítið fer fyrir þessari einni merkustu yfirlýsingu mannkyns þegar flett er blöðum, horft á sjón- varp eða hustað á útvarp. Þrátt fyrir aukið umburðarlyndi og lagalega vernd í mörgum löndum er fólk enn ofsótt sökum kynhneigð- ar og þarf að sæta mannréttinda- brotum jafnvel í löndum nærri okk- ur. Svívirðilegt orðbragð, atvinnumissir, húsnæðismissir, bar- smíðar, limlestingar, fangelsanir, nauðganir og jafnvel dauði er hluti af veröld homma, lesbía, tvíkyn- hneigðra og kynskiptinga víða um heim. Að minnsta kosti 70 ríki í heim- inum banna samkynhneigð í lögum. Orðalagið er misjafnt; „ónáttúra“, „ósiðlegt athæfi“, „hneykslanlegt at- ferli“. Robert Mugabe, forseti Zim- babwe, sagði að samkynhneigðir væru „verri en svín“ og „lægstir allra manna“. 23 hommar voru ný- lega sakfelldir í Egyptalandi sökum kynhneigðar sinnar og vakti það mál mikla athygli og sterk viðbrögð yf- irvalda og almennings í mörgum löndum, ekki síst í Evrópu. Víða er samræðisaldur samkynhneigðra hærri en gagnkynhneigðra. Í mörg- um löndum, þar sem samkynhneigð er almennt viðurkennd og sam- þykkt, er ofbeldið falið á ýmsan hátt. Yfirvöld taka seint eða illa, jafnvel alls ekki, á málum samkynhneigðra borgara sinna. Kvörtunum þeirra um ofbeldi frá hendi meðborgara sinna og opinberra starfsmanna er mætt með skeytingarleysi og óvirð- ingu. Í fangelsum, þar sem mann- virðingin vill hvað oftast verða að engu, lenda samkynhneigðir fangar í nauðgunum og barsmíðum frá hendi samfanga sinna og ekki síður fanga- varða, eru jafnvel myrtir og slíkum málum stungið undir stól hjá yfir- völdum. Hlutskipti kvenna er víða hræði- legt. Í mörgum löndum er konum meinað að njóta jafnvel sjálfsögð- ustu mannréttinda sem einstakling- ar, svo sem sjálfsákvörðunarréttar, sökum laga og/eða hefða í landi sínu. Lesbíur eiga við tvöfalt ofbeldi að stríða þar sem þær eru líka lítils- virtar sökum kynhneigðar sinnar. Í löndum Asíu, Afríku, S-Ameríku og í Arabalöndum og löndum A-Evrópu er ástandið hvað verst. Sömu sögu er að segja um kynskiptinga og ófá mál sem komið hafa til kasta AI snerta lesbíur og kynskiptinga. Ég hvet alla þá sem áhuga hafa á mannréttindum að fylkja liði með fé- lögum úr AI-deildinni hér á landi og fleirum og taka þátt í göngunni í dag, gleðjast með samkynhneigðum hér á landi og sýna stuðning við mannréttindi öllum til handa. Að berjast fyrir mannréttindum ann- arra er að berjast fyrir eigin mann- réttindum. „Því hærra syngjum við“ Grétar Einarsson Mannréttindi Þrátt fyrir aukið um- burðarlyndi og lagalega vernd í mörgum löndum segir Grétar Einarsson að fólk sé enn ofsótt sökum kynhneigðar. Höfundur er félagi í Amnesty Int- ernational á Íslandi. FIMMTA unglinga- landsmót UMFÍ var haldið í Stykkishólmi um verslunarmanna- helgina. Þetta er í annað skipti sem mót- ið er haldið um þessa mestu ferða- og útihá- tíðahelgi ársins en það var fyrst gert fyr- ir 2 árum þegar mótið var haldið á Tálkna- firði, Patreksfirði og Bíldudal. Mörgum þótti það bjartsýni að reyna slíkt mótshald um þessa helgi og töldu að þátttaka yrði ekki mikil þar sem margs konar útihátíðir og skemmtanir væru í boði víðs vegar um landið á sama tíma. Annað kom á daginn og þátttaka var feikigóð í mótinu á Vestfjörðum og enn betri í Stykkishólmi, en alls mættu um þrettán hundruð kepp- enda til leiks auk mikils fjölda for- eldra og forráðamanna og alls munu fimm til sex þúsund manns hafa heimsótt Stykkishólm vegna mótsins. Unglingalandsmótið hef- ur því orðið að vel heppnaðri fjöl- skylduhátíð. Unglingalandsmótsnefnd Hér- aðssambands Snæfellinga annaðist framkvæmd mótsins, sem var ein- staklega vel undirbúið og tókst í alla staði vel þó veðrið hefði vissulega mátt vera betra. Átti það jafnt við um keppni í ein- stökum íþróttagrein- um sem og marghátt- aða afþreyingu fyrir unga sem aldna. Stykkishólmur er vel í stakk búinn til slíks mótshalds. Þar hefur á undanförnum árum verið byggð upp glæsileg aðstaða til íþróttaiðkunar á fjöl- mörgum sviðum og vegna þessa móts var þar enn bætt um betur með nýjum atrennubrautum og hástökks- svæði. Þessi góða aðstaða ásamt einstaklega fallegu umhverfi skap- aði frábæra umgjörð um lands- mótið. Það hefur ítrekað komið fram í viðamiklum könnunum að íþróttir og félagsstarf er mikilvægur þátt- ur í þroskaferli ungmenna og margvíslegum forvörnum. Ekki má heldur gleyma ánægjunni sem fylgir íþróttaiðkun fyrir börn og unglinga en umbun þeirra er með- al annars fólgin í leikgleðinni og því að takast á við viðfangsefnin, ná meiri leikni, bæta árangur sinn og efla líkamlegt atgervi sitt. Þess vegna er góð íþróttaaðstaða og öfl- ugt íþróttastarf eitthvað það besta sem hægt er að bjóða unga fólk- inu. Það er ástæða til að þakka öllum þeim fjölmörgu sem stóðu að und- irbúningi og framkvæmd lands- mótsins og óska þeim til hamingju með vel heppnaða fjölskylduhátíð. Glæsileg fjöl- skylduhátíð Guðjón Guðmundsson Höfundur er alþingismaður og for- maður íþróttanefndar ríkisins. UMFÍ Góð íþróttaaðstaða og öflugt íþróttastarf, segir Guðjón Guðmundsson, er eitthvað það besta sem hægt er að bjóða unga fólkinu. ÞAÐ fer ekki framhjá neinum manni sem les blöðin þessa dagana að fjár- málamarkaðurinn vestanhafs er í öng- þveiti. Eftir að upp komst um stórfelld svik nokkurra ógóðra viðskiptamanna gagn- vart skjólstæðingum sínum hefur markað- urinn ekki borið sitt barr og óljóst hvenær hann nái að rétta úr kútnum. Margir hag- yrðingar hafa stigið fram á sjónarsviðið og opinberað sínar út- málanir á hvað liggi að baki og hverjum sé um að kenna. Virðast margir þeirra vilja hafa hneyksli þessi fyrir átyllu til að grafa upp gamlan óvin, kapítalismann, og skella skuldinni á hann. Ástandið í dag Þessir ágætu menn skírskota greinilega til núverandi stöðu efnahagsmála þegar þeir kenna kapítalismanum, og þá líklegast einnig hinum frjálsa markaði, um ófarirnar. En hversu lík eru sam- félög Vesturlanda, og þá helst það bandaríska, því sem í daglegu máli kallast kapítalismi? Búa Banda- ríkjamenn að frjálsu markaðs- kerfi? Nei. Til að byrja með gerir kap- ítalismi ráð fyrir traustum gjald- miðli en ekki gjaldmiðli, hvers verðmæti er tryggt af brigðulum stjórnmálamönnum. Kapítalismi verð- launar vel til heppnuð viðskipti og ákveður vexti í samræmi við sparnað, kapítalismi býr ekki til innistæðu- lausa peninga eins og opinberum seðlabönk- um einum er lagið. Opinberar reglu- gerðir um samruna og eignayfirtökur fyrir- tækja er ekki kapítal- ismi. Lög um hluta- bréfa- og eigna- viðskipti er ekki kapítalismi. Lág- markslaun, verð- stjórnun, niðurgreiðslur, styrkir til fyrirtækja og einstaklinga, opin- bert taumhald á utanríkisverslun, sligandi skattar, óeðlileg áhrif her- gagnaiðnaðarins, innanríkisstefna sem grefur undan einstaklings- frelsi og utanríkisstefna sem dreg- ur taum stórfyrirtækja. Ofan á bætist opinber umsjón á landbún- aði, menntun, heilsugæslu, trygg- ingum og fjármálum. Þetta er ekki kapítalismi. Þvert á móti, frjáls markaður er í andarslitrum og einkahagsmuna- gæsla, verndunarstefna og uppá- troðsla opinberrar miðstýringar hafa fest í sessi. Sekt yfirvalda? Síðan bandaríska ríkisstjórnin greip inn í hagkerfið um 1930 með vondum afleiðingum hafa þúsundir síðna af reglugerðum verið skrif- aðar og milljörðum dollara verið eytt til að auka afskipti og eftirlit með viðskiptalífinu vestra. Þrátt fyrir allt þetta fjármagnsaustur og reglugerðaskrif komust fyrirtæki eins og Enron og Worldcom upp með stórfelld svik á skjólstæðing- um sínum. Það er því réttilega áætlað að fleiri reglugerðir og harðari löggjöf í viðskiptaheimin- um – eins og bandaríska þingið er með í bígerð núna – muni ekki auka á öryggi á fjármálamarkaðn- um bandaríska. Það má jafnvel leiða að því líkur að íþyngjandi reglugerðafargan samfara óvarlegri peningastefnu hins opinbera eigi sök að máli í hneykslunum vestanhafs. Hafa margir hagfræðingar viljað kenna gjaldeyrisbankanum bandaríska um kreppuna í dag sem kemur í kjölfarið á mikilli uppsveiflu á tí- unda áratugnum, þ.e.a.s. engin innistæða bjó að baki uppsveifl- unni nema austur á verðlausum skuldableðlum, dollurum. Háværum stjórnmálamönnum væri nær að líta í eigin barm áður en farið er út í það að fordæma aðra fyrir að ljúga og svíkja skjól- stæðinga sína. Fæstir Bandaríkja- menn áttu hlut að máli í óförum Enron eða Worldcom, en allir hafa verið sviknir ævilangt af mesta loddara mannkynssögunnar; bandarísku ríkisstjórninni. Nægir að nefna til sögunnar hið brigðula almannavarnarkerfi vestanhafs (Social Security). Einnig ber að minnast á hið nána samband sem er á milli stór- fyrirtækja, t.d. Enron, og banda- rískra stjórnvalda. Kæmi það und- irrituðum ekki á óvart ef svikin teygðu anga sína inn í bandaríska stjórnsýslu. Kapítalismi og sósíalismi Í grein Jónasar Bjarnasonar, Botninn í botnabotni, sem birtist í DV hinn 22. júlí, minnist höfundur stuttlega á Neanderdalsmanninn og kallar hann upphafsmann vel- ferðarkerfisins. Jónas eignar frummanninum þennan titil í ljósi þess að Neanderdalsmaðurinn „verndaði þá sem voru veikburða og dottið höfðu út úr samkeppni við CroMagnon-manninn…[sem] má teljast forgengill heimskapítal- ismans“. En Jónas lítur framhjá þeirri staðreynd að það var enginn sem neyddi Neanderdalsmennina til að gefa með sér eða að vernda hina veikburða, og því geta þeir varla kallast forvígismenn hins almenna velferðarkerfis. Höfundur fer með fleipur og heldur á lofti þeim leiðigjarna mis- skilningi að þeir sem hugsa um aðra séu sósíalistar (stuðnings- menn velferðarkerfisins) og hinir, sem vilja einungis betra hlutskipti sitt á kostnað annarra, séu kapítal- istar. Neanderdalsmennirnir hefðu varla verið aðdáunarverðir ef leið- togar þeirra hefðu pínt þá til að aumka sig yfir minnimáttar. Óspjölluð góðvild sprettur úr brjósti einstaklinga sem eru til- búnir að gefa af sér og er því af- sprengi frelsis fremur en valdbeit- ingar. Neanderdalsmennirnir voru frjálshyggjumenn umfram forvíg- ismenn velferðarkerfisins, þó að óvarlegt sé að fara með svona full- yrðingar. Hérna er komið inn á grundvall- armun á kapítalískri og sósíalískri hugsun, sósíalisminn elur á vald- beitingu misgóðra stjórnmála- manna til að betra samfélagið en kapítalisminn treystir skynsemi og vali hvers og eins fyrir sínu lífi. Það er vissulega hægt að kenna núverandi stöðu efnahagsmála um það óefni sem nú er komið í, en ástandinu má mun frekar líkja við niðja sósíalismans heldur en kapít- alismans. Kapítalismi gerði Banda- ríki Norður-Ameríku, arfleið illa skóaðra fátæklinga frá Evrópu, að ríkasta landi í heimi. Ófarirnar vestra eru fremur merki um styrk markaðskerfisins en veikleika, markaðurinn steypir óheiðarlegum fyrirtækjum í gjaldþrot og kennir þar með ákveðna lexíu. Spurning er hvað gert hefði verið ef svip- aður skandall hefði komið upp inn- an hins opinbera geira? Kapítalisminn hengdur fyrir sósíalismann Freyr Björnsson Stjórnmál Frjáls markaður er í andarslitrum, segir Freyr Björnsson, og einkahagsmunagæsla, verndunarstefna og uppátroðsla opinberrar miðstýringar hafa fest í sessi. Höfundur er nemi, sem innritast í stærðfræði í HÍ í haust.
Blaðsíða 1
Blaðsíða 2
Blaðsíða 3
Blaðsíða 4
Blaðsíða 5
Blaðsíða 6
Blaðsíða 7
Blaðsíða 8
Blaðsíða 9
Blaðsíða 10
Blaðsíða 11
Blaðsíða 12
Blaðsíða 13
Blaðsíða 14
Blaðsíða 15
Blaðsíða 16
Blaðsíða 17
Blaðsíða 18
Blaðsíða 19
Blaðsíða 20
Blaðsíða 21
Blaðsíða 22
Blaðsíða 23
Blaðsíða 24
Blaðsíða 25
Blaðsíða 26
Blaðsíða 27
Blaðsíða 28
Blaðsíða 29
Blaðsíða 30
Blaðsíða 31
Blaðsíða 32
Blaðsíða 33
Blaðsíða 34
Blaðsíða 35
Blaðsíða 36
Blaðsíða 37
Blaðsíða 38
Blaðsíða 39
Blaðsíða 40
Blaðsíða 41
Blaðsíða 42
Blaðsíða 43
Blaðsíða 44
Blaðsíða 45
Blaðsíða 46
Blaðsíða 47
Blaðsíða 48
Blaðsíða 49
Blaðsíða 50
Blaðsíða 51
Blaðsíða 52
Blaðsíða 53
Blaðsíða 54
Blaðsíða 55
Blaðsíða 56
Blaðsíða 57
Blaðsíða 58
Blaðsíða 59
Blaðsíða 60

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.