Morgunblaðið - 27.09.2004, Síða 20

20 MÁNUDAGUR 27. SEPTEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
K
B banki hefur gert sér
far um að vera skrefi
á undan kröfum
stjórnvalda og mark-
aðsaðila um góða
stjórnarhætti og upplýsingagjöf.
Því til staðfestingar falla stjórn-
arhættir bankans í einu og öllu að
leiðbeiningum Versl-
unarráðs Íslands,
Samtaka atvinnulífs-
ins og Kauphallar Ís-
lands, sem gefnar
voru út á árinu, og
ganga reyndar
lengra.
Í stærstu félögum
á markaði, sem eiga
það sammerkt að
tekjur þeirra mynd-
ast að mestu utan Ís-
lands, hefur tíðkast
að hafa starfandi
stjórnarformenn. Má
þar nefna Bakkavör,
KB banka, Opin kerfi
og Samherja. Hið sama gildir í
raun um Landsbankann og Flug-
leiðir. Svipað er uppi á teningnum í
Actavis og Burðarási, og í hinu
óskráða félagi Samskipum. Öll
hafa þessi fyrirtæki þá framtíð-
arsýn að áframhaldandi vöxtur
verði fyrst og fremst utan Íslands.
Stjórnarformenn þessara félaga
hafa meira eða minna stjórnað
þeim útrásarverkefnum sem
standa undir tekjumynduninni er-
lendis og hluthafar félaganna hafa
samþykkt að hafa þennan háttinn
á. Lausleg könnun á því hvernig
félögum sem hafa starfandi stjórn-
arformenn hefur vegnað í sam-
anburði við önnur virðist þeim
fyrrnefndu hagstæð, sé miðað við
verðmætasköpun fyrir hluthafa.
Órökstudd tillaga
Samt sem áður verður ekki ann-
að skilið af nýlegu frumvarpi, sem
byggt er á meirihlutaáliti skýrslu
nefndar viðskiptaráðherra um ís-
lenskt viðskiptaumhverfi, að við-
skiptaráðherra telji fyrirkomulagið
með starfandi stjórnarformenn
einhverskonar víti til að varast. Í
skýringum við frum-
varpið kemur fram
það viðhorf að stjórn-
arformaður eigi ekki
að vera starfsmaður
fyrirtækis, skuli ekki
vera meðal æðstu
stjórnenda – eða hafa
verið í þeim hópi – og
að hann eigi að vera
óháður hlutafélaginu.
Hvorki í frumvarp-
inu né í meirihlutaálit-
inu er sú tillaga að
þrengja að heimildum
félaga til þess að hafa
starfandi stjórn-
arformann rökstudd á
sannfærandi hátt. Niðurstaðan er
frekar til þess fallin að skapa
óvissu og hlutverkarugling en að
skýra verkaskiptingu og vernda
hag hluthafa, eigenda og fjárfesta
gegn hugsanlegum ágangi stjórn-
enda.
Samkvæmt hlutafélagalögum má
sami maður ekki vera bæði fram-
kvæmdastjóri félags og stjórn-
arformaður þess. Viðskiptaráð-
herra virðist vera í nöp við það að
stjórnarformaður sé í fullu starfi
fyrir stjórn félags. Það er eins og
talið sé að slíkt vinnuframlag hljóti
að ganga inn á verksvið fram-
kvæmdastjóra við daglegan rekst-
ur félagsins, eða að það torveldi
eftirlitshlutverk stjórnarinnar.
Hér er augljóslega á ferðinni
misskilningur á hlutverki f
kvæmdastjóra sem er bein
skilgreint í lögum, þar sem
kemur að framkvæmdastj
ist daglegan rekstur. Þau
sem starfandi stjórnarform
fást almennt við taka alls e
daglegs rekstrar, enda eru
ekki hluti af framkvæmda
lagsins. Framkvæmdastjó
hefði það hlutverk með hö
sem starfandi stjórnarform
mennt hafa, vanrækti því b
skyldur sínar samkvæmt h
félagalögum og færi út fyr
valdsvið sem honum er fen
lögunum. Mun erfiðara sýn
draga skýr mörk á milli va
starfssviðs tveggja eða flei
settra framkvæmdastjóra
draga slík mörk á milli fra
kvæmdastjóra og starfand
arformanns.
Sjálfstæði og
stefnumótun
Stjórnarformaður KB b
gegnir sínu hlutverki á gru
samþykkta félagsins, sem
eru af hluthöfum. Hlutverk
nánar skilgreint í starfsreg
stjórnar og í opinberri lýsi
stjórnarháttum bankans. A
stjórnarmenn KB banka e
arformaðurinn eru óháðir,
ekki í þeim tengslum við b
sem gætu bundið hendur þ
og hver um sig getur krafi
stjórnarfundar. Með eigin
verki hefur bankinn þanni
stjórn það sjálfstæði sem h
til þess að geta sinnt eftirl
hlutverki sínu, hvort heldu
gagnvart framkvæmdastjó
starfandi stjórnarformann
Óháðir og sjálfstæðir stj
armenn þurfa hins vegar u
ingar til þess að geta móta
Eftir Sigurð Einarsson
Starfandi stjórnar
formaður lykill að
sjálfstæði stjórna
Sigurður Einarsson
Á
síðasta stjórnarfundi
Orkuveitu Reykjavík-
ur var gengið frá yf-
irtöku Og Vodafone á
Línu.Neti. Það kom
ekki á óvart, öllum hefur verið ljóst
um langan tíma að fyrirtækið hafði
ekki rekstrargrundvöll. Þrátt fyrir
ítrekaðar björgunar-
aðgerðir með al-
mannafé án árangurs
hefur meira að segja
R-listinn áttað sig á
því að þetta er búið
spil. Síðasti ársreikn-
ingur sýndi svo ekki
var um villst að dæmið
var vonlaust.
Eftir að Lína.Net
heyrir sögunni er
Orkuveitan ekki með
neitt fjarskiptafyr-
irtæki á sínum vegum.
Þegar umsvifin voru
mest ráku sveit-
arstjórnarmenn
R-listans þrjú fyr-
irtæki á samkeppn-
ismarkaði, Línu.Net, Tetra-Ísland
og Rafmagnslínu.
Öll fyrirtækin eiga upptök sín í
Línu.Neti sem var upphaflega
stofnað til að flytja tölvuboð í gegn-
um raflínur og í fyrirtækið átti að
setja að hámarki 200 milljónir. Fyr-
irtækið átti að fara á markað ekki
seinna en árið 2001. Borgarfulltrúar
og fyrrverandi borgarstjóri vörðu
allar fjárfestingar félagsins og töldu
að Lína.Net hefði náð stórkostleg-
um árangri og margfaldað virði sitt.
Annað hefur komið á daginn og nú
tekur Og Vodafone fyrirtækið yfir
með gríðarlegum kostnaði fyrir
Orkuveitu Reykjavíkur. Á starfs-
tíma Línu.Nets fyrirtækjanna hefur
ýmislegt gengið á:
 Ekkert fyrirtækjanna, Lína.Net,
Rafmagnslína eða Tetra-Ísland,
hefur nokkru sinni skilað hagnaði
þrátt fyrir fyrirheit forystu-
manna R-listans
þar um. Tapið sam-
anlagt er á núvirði
um 1.800 milljónir
 Framlög til fyr-
irtækjanna eru
3.800 milljónir á nú-
virði og er þá ekki
talinn með sá kostn-
aður sem leggst til
vegna samningsins
vegna Og Vodafone
eða vegna fjárfest-
inga Orkuveitunnar
í ljósleiðara.
 Allt framlag OR til
fyrirtækisins Tetra-
Íslands var af-
skrifað um 450
milljónir króna og
allar líkur eru á því að þær 50
milljónir sem settar voru til við-
bótar séu einnig glataðar.
 Fyrirtækið Irja var keypt á 250
milljónir króna, þrátt fyrir að vit-
að væri að það væri verðlaust fyr-
irtæki, og ekki hefur enn fengist
upplýst afhverju farið var út í þau
kaup. Kaupin voru upphafið af
Tetra-ævintýrinu sem endaði
eins og áður sagði með þv
Orkuveitan afskrifaði allt
sitt í félaginu.
 Allan þann tíma sem fyri
hafa starfað hefur mikil l
hvílt yfir starfsemi þeirra
gert af hálfu R-listans og
staklega stjórnarforman
Línu.Nets, Alfreðs Þorst
sonar, til að koma í veg fy
lega upplýsingagjöf til bo
trúa og almennings.
Það er ljóst að þessi ákvö
tekin í neyð og ekki er ljóst
pólitískur leiðtogi R-listans
stjórnarfomaður OR og Lín
Alfreð Þorsteinsson, hafi át
alvöru þessa máls fyrr en á
mánuðum. Hann rakti það í
grein um síðustu áramót að
ystumenn Orkuveitunnar v
„síður en svo óánægðir með
vindu fjarskiptamála á vegu
irtækisins,“ en samanlagt t
irtækjanna var á síðasta ári
milljónir króna og í kjölfar
arinnar var allt hlutafé Ork
unnar afskrifað í Tetra-Ísla
Lína.Net leggur u
Eftir Guðlaug Þór
Þórðarson ’Það verða að vsterk rök fyrir þv
fyrirtækið fari út
samkeppnisreks
og mikilvægt að
skil verði á milli
bundins reksturs
lagsins og samk
isreksturs þess.
Guðlaugur Þór
Þórðarson
ÓLYMPÍUMÓT FATLAÐRA
Ólympíumót fatlaðra stendur núyfir í Aþenu og lýkur á morg-un. Þátttöku Íslendinga í leik-
unum lauk í gær og verður ekki annað
sagt en að árangur þeirra hafi verið
sérlega glæsilegur. Þrír keppendur
fóru til Aþenu, Kristín Rós Hákonar-
dóttir, Jón Oddur Halldórsson og Jó-
hann Rúnar Kristjánsson, og koma
þau heim aftur með fern verðlaun.
Kristín Rós og Jón Oddur komust á
pall sama daginn og var Ólafur Magn-
ússon, framkvæmdastjóri Íþrótta-
sambands fatlaðra, að vonum himin-
lifandi: „Þetta er örugglega einn
stærsti dagurinn í sögu okkar. Við er-
um í sjöunda himni með árangurinn.
Það er ekki hægt að biðja um meira.“
Kristín Rós Hákonardóttir á lang-
an og farsælan feril að baki og sýndi
enn og aftur hvers hún er megnug.
Hún vann til silfurverðlauna í 100
metra bringusundi og gullverðlauna í
hundrað metra baksundi og setti um
leið heims- og Ólympíumet í grein-
inni. Kristín Rós hefur nú unnið til 14
verðlauna á fjórum Ólympíumótum
og eru sex Ólympíugull í safni hennar.
Jón Oddur Halldórsson fékk tvenn
silfurverðlaun í Aþenu, í 100 metra og
200 metra hlaupi. Í 100 metra hlaup-
inu var hann aðeins 31⁄100 á eftir sigur-
vegaranum í greininni, sem kom í
mark á heimsmeti.
Jóhann Rúnar Kristjánsson keppti
í borðtennis. Hann keppti þarna á
sínu fyrsta stórmóti og þurfti meðal
annars að etja kappi við Ólympíu-
meistarann frá því fyrir fjórum árum.
Jóhann Rúnar sýndi að hann er bráð-
efnilegur.
Ólympíumót fatlaðra vekur ekki
sömu athygli og hinir hefðbundnu
Ólympíuleikar, en þar eru hins vegar
oft unnin meiri afrek. Þeir keppend-
ur, sem nú eru að ljúka keppni í
Aþenu, hafa margir þurft að yfirstíga
miklar hindranir til þess eins að geta
tekið þátt í íþróttum. Um leið eru þeir
öðrum fötluðum fyrirmynd um það
hvaða árangri er hægt að ná með
þrautseigju og eljusemi. Glæstustu
sigrar þeirra eru ekki endilega í því
fólgnir að komast á verðlaunapall
heldur sigrast á fötlun sinni. Það er
því full ástæða til þess að óska þátt-
takendunum á Ólympíumóti fatlaðra í
Aþenu til hamingju með árangurinn
og ekki síst íslensku Ólympíuförun-
um.
VAXANDI EFASEMDIR
LÖGFRÆÐINGA
Svo virðist sem vaxandi efasemdagæti hjá lögfræðingum um það
fyrirkomulag að dómarar við Hæsta-
rétt veiti umsagnir um umsækjendur
um dómarastöður. Í Morgunblaðinu í
gær birtist grein eftir Pál Sigurðs-
son, prófessor við lagadeild Háskóla
Íslands, þar sem hann segir m.a.:
„Hvað sem því líður er bersýnilegt
að þessi umsagnarskylda Hæstarétt-
ar, með harkalegri gagnrýni og deil-
um í samfélaginu, sem líklegt er að
tengist henni, er til þess fallin að
skapa mikla og skaðvæna ókyrrð um
réttinn og ekki er heldur hægt að
horfa fram hjá því, að framkvæmdin
hefur beinlínis orðið til að skapa van-
traust hjá mörgum í garð réttarins,
ekki sízt hjá fjölmörgum löglærðum
mönnum, þótt aðrir hafi borið blak af
honum.“
Síðar í grein sinni segir prófess-
orinn:
„Niðurstaðan um röðunina verður
því óhafandi eins og hér var í pottinn
búið og jafnframt skaðleg fyrir um-
sækjendur jafnt sem réttinn sjálfan.
Af þessari ástæðu hefur ráðherra
enga stoð af umsögn Hæstaréttar,
hvað röðun umsækjenda varðar,
enda eru aðferðir réttarins við sam-
anburð einstakra umsækjenda innan
hvers matsþáttar um sig einnig mjög
umdeilanlegar svo að ekki sé fastara
að orði kveðið.“
Hér er sterkt til orða tekið af
lagaprófessor, sem er þekktur fyrir
hófsemd í málflutningi.
Niðurstaða Þórðar S. Gunnarsson-
ar, forseta lagadeildar Háskólans í
Reykjavík, er mjög svipuð í grein
hér í blaðinu í gær. Þórður segir
m.a.:
„Í fyrsta lagi má halda því fram að
röðun af þessu tagi sé ekki í verka-
hring Hæstaréttar með hliðsjón af
orðalagi og tilgangi þeirra laga-
ákvæða, er um umsögnina gilda. Í
öðru lagi er alls ekki ljóst hvaða
sjónarmið hafa ráðið röðuninni enda
segir meirihluti Hæstaréttar í um-
sögninni, að þau atriði, sem réttur-
inn hafi talið mestu skipta um hæfni
umsækjenda hljóti eðli máls sam-
kvæmt að hafa misjafnt vægi inn-
byrðis og því fari fjarri að eitthvert
eitt þeirra geti ráðið niðurstöðu.
Röðunin byggist þannig á veikum og
matskenndum grunni og getur aldrei
orðið annað en óskalisti höfunda og
vísbending um hvern eða hverja þeir
vilja helzt til samstarfs. Röðun af
þessu tagi getur leitt af sér mikinn
ágreining og eftirmál, sem veikt geta
Hæstarétt sem stofnun og æskilegt
hefði verið að forðast.“
Eiríkur Tómasson, prófessor við
lagadeild Háskóla Íslands, hefur
einnig látið í ljósi efasemdir um
þessa skipan mála. Í frétt í Morg-
unblaðinu 28. apríl árið 2000, þar
sem leitað var umsagnar nokkurra
aðila um frumvarp nokkurra þing-
manna Samfylkingar á þeim tíma um
skipan dómara við Hæstarétt sagði
m.a.:
„Eiríkur benti einnig á, að gert sé
ráð fyrir því í gildandi lögum að
Hæstiréttur láti í té umsögn um um-
sækjendur um dómarastöður við
réttinn. Gagnrýna megi það fyrir-
komulag, sem geri ráð fyrir að þeir
dómarar, sem fyrir eru í réttinum
ákveði hverjir taki sæti dómara við
réttinn.“
Þær umræður, sem orðið hafa að
þessu sinni um umsagnarskyldu
dómara við Hæstarétt, þegar stöður
dómara við réttinn eru auglýstar
lausar til umsóknar, benda til þess
að tilefni sé til að taka þetta ákvæði
til endurskoðunar.