Eintak - 10.02.1994, Qupperneq 10

EINTAK
Gefið út af Nokkrum íslendingum hf.
Ritstjóri: Gunnar Smári Egilsson
Framkvæmdastjóri: Níels Hafsteinsson
Auglýsingastjóri: Örn ísleifsson
HÖFUNDAR EFNIS í ÞESSU BLAÐI
Andrés Magnússon, Bonni, Bragi Ólafsson, Davíð Alexander,
Einar Ólason, Einar Örn Benediktsson, Gerður Kristný,
Glúmur Baldvinsson, Hallgrímur Helgason, Haukur Snorrason,
Hilmar Örn Hilmarsson, Hjálmar Sveinsson, Jói Dungal, Jón Kaldal,
Jón Óskar Hafsteinsson, Jón Proppé, Júlíus Kemp, Loftur Atli
Eiríksson, Óttarr Proppé, Ragnhildur Vigfúsdóttir, Sigurjón
Kjartansson, Styrmir Guðlaugsson og Þorvaldur Þorsteinsson.
Setning og umbrot: Nokkrir íslendingar hf.
Filmuvinnsla og prentun: Prentsmiðjan Oddi.
Verð í lausasölu kr. 195. Áskriftarverð kr. 700 á mánuði.
Siðferði í
stjórnmálum
Ólafur Ragnar Grímsson krafðist þess á mánudaginn að Davíð
Oddsson segði af sér sem forsætisráðherra þar sem hann hefði ekki
sagt satt til um afskipti sín af skipun Hrafns Gunnlaugssonar sem
framkvæmdastjóra Ríkissjónvarpsins fyrir tæpu ári. Ólafur vitnaði
til bréfs sem Davíð sendi Heimi Steinssyni útvarpsstjóra og taldi
Ólafur þetta bréf sanna ósannindi Davíðs þrátt fyrir að hann hefði
ekki séð bréfið heldur aðeins heyrt um tilvist þess. Davíð svaraði
því til að hann sæti hvorki né viki úr embætti eftir óskum eða kröf-
um Ólafs. Hann væri fyrir löngu hættur að taka mark á þeim
manni.
Þetta rifrildi þeirra fjandvina niðri á þingi var hvorki fréttnæmt
né ýkja skemmtilegt, jafnvel þótt reynt væri að meta það út frá
mælskulist leikskólanna. Hvorugur vann en báðir töpuðu — í það
minnsta stjórn á skapi sínu.
En þetta er rifjað upp hér sökum þess að þetta er nýjasta tilfellið
þar sem einhver stígur á stokk og krefst þess að stjórnmálamaður
segi af sér fyrir að segja ósatt, misnota aðstöðu sína, brjóta af sér í
embætti vísvitandi eða óafvitandi, fara með það fé sem honum er
treyst fyrir eins og sína eigin vasapeninga, veita því til flokksfélaga
eða vina eða einfaldlega kasta því út um gluggann. Og jafn oft og
þessari kröfu hefur verið haldið á lofti hefur hún verið hunsuð.
Hún er þreytt klisja, eins og „úlfur, úlfur“ í ævintýrinu, nema hvað
aldrei kemur úlfurinn.
Það er öllum ljóst að einhver viðurlög þurfa að gilda um stjórn-
málamenn sem misnota aðgang sinn að opinberu fé sjálfum sér eða
vinum og félögum til framdráttar á kostnað eigenda fjárins, al-
mennings. Á sama hátt og hluthöfum í stórfyrirtækjum er nauðsyn
á að setja strangar reglur um sjálftekin laun æðstu stjórnenda þess
og ráðstöfun þeirra á fjármunum fyrirtækisins til að tryggja að fyr-
irtækið verði áfram raunveruleg eign hluthafanna en ekki stjórn-
endanna, þannig er almenningi nauðsynlegt að settar verði strang-
ar reglur um meðferð stjórnmálamanna á því fé og þeirri aðstöðu
sem þeim er treyst fyrir. Annars er hætt við að stjórnmálamennirn-
ir hegði sér sem eigendur ríkisins en ekki umboðsmenn almenn-
ings.
Hluthafar í stórfýrirtæki geta sett stjórnendunum stólinn fyrir
dyrnar á hluthafafundi. Almenningur fær hins vegar að kjósa sér
þingmenn á fjögurra ára fresti og verður að treysta á að þeir hafi
ekki spillst við kjötkatlana áður en þeir ná að setja stjórnmála-
mönnum sams konar reglur. Hingað til hefur það ekki gengið eftir.
Eina vopn almennings er að beita stjórnmálamenn látlausum
þrýstingi. Sú litla breyting á almenningsálitinu á undanförnum
tveimur áratugum eða svo, hefur ekki orðið til annars en að stjórn-
málamenn hafa fundið sig afskipta þegar kvartað er undan spill-
ingu þeirra, þjappað sig saman og klappað hver öðrum á bakið með
ráðleggingum um að best sé að segja sem minnst og standa þetta af
sér. Almenningur er fljótur að gleyma. Þeir vita að þeir komast
jafnvel upp með að ybba gogg á móti og segja almenningi að hon-
um komi þetta ekki við. „Ef maður má þetta ekki, þá má maður nú
ekki neitt.“
I EINTAKI í dag eru rifjuð upp nokkur mál úr nýliðinni, ís-
lenskri stjórnmálasögu sem myndu kosta stjórnmálamenn starfið
og framann í næstu nágrannalöndum. Dæmi af þessum málum eru
lögð fýrir fólk sem virkt er í stjórnmálalífmu og virðist afstaða þess
vera harðari í orði en viðbrögð flokka þess eru á borði. Til saman-
burðar eru rakin mál frá Bandaríkjunum og Danmörku þar sem
virk hefð er fyrir því að stjórnmálamenn séu látnir bera ábyrgð á
orðum sínum og verkum.
í þeim samanburði verður æra, traust og heiður íslenskra stjórn-
málamanna lítill. Og sömuleiðis íslenskra kjósenda.O
Ritstjórn og skrifstofur
Vatnsstíg 4,
101 Reykjavík
sími 1 68 88 og fax 1 68 83.
LETTVIQT
z
o
co
cn
o
z
0
<
z
o
“3
o
HÚN SEQIR
Ríkisútvarpið
Það er ég!
HANN SEQIR
Þaðerekki nógað
reka Arthúr Björgvin
Það er alveg ótrúlegt hvað for-
sætisráðherra er annt um innri
mál Ríkisútvarpsins og með hve
vökulum augum hann fylgist með
því að röklegt santræmi sé í gjörð-
um útvarpsstjóra. Eftir makaiaust
sjónarspil í kringum ráðningarmál
Hrafns Gunnlaugssonar í fyrra
mætti ætla að ráðamenn þjóðar-
innar hefðu öðrum og mikilvæg-
ari hnöppum að hneppa, en að
skíta sig meir út á starfsmanna-
haldi Ríkisútvarpsins.
Fingraför forsætisráðherra eru
út um allt þegar litið er á brott-
rekstur Arthúrs Björgvins Bolla-
sonar í liðinni viku. Heimir
Steinsson rak Arthúr, en greini-
legt var, að þar var hann hand-
bendi æðri máttarvalda eins og
hann hefur menntun til. Eftir
brottvikninguna steig Davíð fram
og predikaði (eins og hann hefúr
ekki menntum til) um að sam-
ræmi yrði að vera í gerðum út-
varpsstjóra. Nú er sá galli á málinu
í heild að það er ekki samræmi í
gjörðum neins. Heimir rak Hrafn
fyrir ummæli sem hann taldi vera
kornið sem fyllti mælinn, enda var
Hrafn með áminningu á bakinu
frá Markúsi Erni, fyrrverandi út-
varpsstjóra. Heimir rak hins vegar
Arthúr Björgvin vegna þess að
Davíð Oddssyni fannst bréf Art-
húrs til Hauks Halldórssonar,
formanns Stéttasambands bænda,
vera kornið sem fyllti mælinn og
hefði sjálfur, væri hann útvarps-
stjóri, verið búinn að veita honum
áminningu fyrir löngu. Undir
þetta tók svo menntamálaráð-
herra sem taldi að það hefði átt að
vera búið að stöðva Arthúr fyrir
löngu.
Ef einhvers samræmis gætti í
málinu, hefði Heimir áminnt Art-
húr fýrir að fara á bak við sig og
hnupla frá sér heilögu bréfsefni,
en rekið hann næst þegar hann
gaukaði bréfaklemmu eða teygju
að næsta bónda sem hann kæmist
í tæri við. Úr því sem komið er
eiga menntamálaráðherra og for-
sætisráðherra engan annan kost í
stöðunni, ætli þeir að gæta sam-
ræmis, en að veita Arthúri meiri
völd og betri laun.
Það sem eftir stendur af málinu
er að Davíð Oddsson og Hrafn
Gunnlaugsson hafa skapað sögu
sem er í senn fyndnari og frjórri,
en sjónvarps-
leikrit Davíðs
og kvikmyndir
Hrafns til sam-
ans. Arthúr
Björgvin sem
var algjör
aukapersóna í
framvindunni,
fær það þakk-
láta hlutverk
að vera fórnar-
lamb ofstækis
forsætisráð-
herra og baðar
sig í sviðsljós-
inu. Fyrir það
er hann sjálf-
sagt Davíð og Hrafni ævarandi
þakklátur. Hrafn er ekki mjög vin-
sæll hjá „ þjóðinni og því Davíð
þungur í skauti. Það eina sem hef-
ur komið í veg fyrir algera niður-
lægingu Davíðs og Ólafs G. í mál-
inu, er að Heimir og Arthúr eru
ekkert sérlega vinsælir heldur, en
samúð þjóðarinnar er með þeim
eftir síðustu atburði.
Sjálfstæðismennum sem kom-
ast til valda hjá ríki og bæ virðist
vera umhugað um að sýna lands-
lýð að pólitísk völd séu i eðli sínu
spillt og gera sitt ýtrasta tii að ntis-
nota þau. Er leikurinn til þess
gerður að því verði fagnað þegar
skrefíð verður stigið til fulls og
einkavinunum fært Ríkisútvarpið
á silfurfati?©
Bar Heimi að reka
Arthúr Björgvin?
Hvað hefði ver-
ið sagt ef Eyj-
ólfur Sveins-
son aðstoðar-
maður forsætis-
ráðherra hefði
skrifað Kristj-
áni Ragnars-
syni í LÍÚ bréf
um hversu Þor-
steinn Páls-
son væri afleit-
ur maður: hon-
um væri ekki
treystandi til að
úthluta kvóta,
þyldi ekki sjó-
menn og græfi
sífellt undan ríkisstjóminni? Og Eyj-
ólfúr hefði síðan klykkt út með
aðsegja ffamkomu Þorsteins gagn-
vart útgerðaraðlinum jafnast á við
ofsóknir Stalíns gegn kúlökum?
Ég hef á tilfinningunni að Eyjólfi
yrði ekki vært í Múrnum lengi eftir
það. En jafnvel þó svo allar lýsing-
amar á Þorsteini hér að ofan væru
dagsannar, myndi enginn maður í
stöðu Eyjólfs senda Kristjáni þessar
línur. Nema kannski Arthúr Björg-
vin Bollason.
Svívirðingar Arthúrs í bréfi hans
til Hauks Halldórssonar bænda-
fursta em heill kapítuli út af fyrir sig
og bera smekkleysi hans ófagurt
vitni. Að líkja samstarfsmönnum
sínum við böðla þriðja ríkisins er
náttúrlega svo viðurstyggileg ásökun
að ekki tekur neinu tali, en er ekki
síður lágkúrulegt gagnvart núnn-
ingu fórnarlamba na/.ista. En
kannski þetta sýni bara hvað mann-
skepnan er fljót að gleyma, jafhvel
þegar þýskmenntaðir menn eins og
Arthúr eiga í hlut.
Auðvitað átti Heimir Steinsson
að reka Arthúr vegna bréfsins. Hann
átti ekki einu sinni að ráða manninn,
því eins og ffam hefúr komið hafði
Heimir enga heimild til þess að búa
til þessa stöðu eða að ráða Arthúr í
hana. Tala nú ekki um þegar ráðgjaf-
inn hefúr jafnmikla dómgreind og
raun ber vitni.
Einhvern tímann í fyrndinni
komst á sá leiði siður að einu sinni á
ári færi útvarpsstjóri í sparifötin,
flytti þjóðinni áramótaávarp sitt og
gerðist þannig eins konar jafningi
forseta og forsætisráðherra. Þetta
fýrirkomulag getur valdið offnetnaði
og mér er ekki örgrannt um að þetta
hafi hent Heimi. Mér er svo sem
sama þótt útvarpsstjóri flytji þetta
ávarp sitt, eitthvað verða menn að
hafa fyrir stafúi. En að hið annasama
starf útvarpsstjóra krefjist
aðstoðarmanns, líkt og títt er um
ráðherra, er ofvaxið mínum
skilningi.
Þær vamir Arthúrs að hann hafi
bara verið að lýsa persónulegri skoð-
un sinni í einkabréfi til Hauks eru
fráleitar. Mín vegna hefði hann mátt
segja Hauki skoðun sína yfir mysu-
glasi á Mímisbar, en að hann —
sjálfur „skipulags- og dagskrárráð-
gjafi útvarpsstjóra“ — skuli skriflega
lýsa yfir skoðun „þorra starfs-
manna“ Ríkisútvarpsins á bréfsefni
stofiiunarinnar segir allt sem segja
þarf. Miðað við útbreiðslu bréfsins
virðist Haukur vægast sagt ekki hafa
litið á það sem einkabréf, enda hefði
Arthúr þá gerst sekur um misnotk-
un á bréfsefni og frímerkjum stofn-
unarinnar í einkaþágu, sem einnig
varðar brottrekstri.
Vandræði Ríkisútvarpsins hafa
orðið til þess að efasemdir urn hæfúi
útvarpsstjóra til starfans hafa vaknað
meðal forystumanna í öllum stjórn-
málaflokkum. En er Heimir Steins-
son rót vandans? Nei, því miður er
ekki hægt að skella skuldinni á einn
mann og afgreiða málið með því að
láta hann fjúka, þó svo það kynni að
höggva á þennan tiltekna hnút. At af
því tagi, sem þjóðin hefúr horft upp
á síðustu daga, mun verða til staðar
svo lengi, sem ríkið er að vasast í
fjölmiðlarekstri.©
10
FIMMTUDAGUR 10. FEBRÚAR 1994