Tíminn - 29.09.1974, Side 6

6
TÍMINN
Sunnudagur 29. september 1974.
Nebri- (t.v.) og Efri-Brettingsstaöir á Flateyjardal (1955)
Ingólfur Davíðsson:
Byggt og búið
í gamla daga xxxxi
Brettingsstaöakirkja (1938)
„Asbjörn nefna fer ég fyrst,
Flateyjar í dalnum, Knarrar
byggöi eyri yzt, öldu nærri saln-
um”.
Svo stendur i Finnbogarimum
Ásmundar Sigurðssonar. Á
Flateyjardal var björguleg
byggö, en nú er „Bleik brugð-
iö”. Árni G. Eylands kvað:
„Haustið er komið, tómt er i
tröðum, til hvers er sumarsins
gróður alinn?”
Siðasti bóndinn á Brettings-
stöðum „bjó sig að heiman og
kvaddi dalinn.” Jú, Flateyjar-
dalur fór i eyði fyrir rúmum
tveimur áratugum. Flateyjar-
dalur skerst suður i fjöllin upp
af Skjálfandaflóa. Flatey liggur
um 2,5 km undan landi. Or
Fnjóskadal er jeppafært til
dalsins og er sveigt á leiðinni
þangað hjá Þverá i Dalsmynni.
Grösugt þykir á Flateyjardal,
en óþurrkasamt. Snjóþungt á
vetrum. Beitarland i hliðum og
inná Flateyjardalsheiði.
Fjörubeit mikil á vetrum.
Berjaland er ágætt. Stilungs-
veiði i ám og Vikurvatni, sem er
allstórt. Stutt á allgóð fiskimið,
en fremur brimasamt. Hrogn-
kelsaveiði oft mikil og fyrrum
selveiði. Reki talsverður.
Dálitið kjarr er inn til hliða og i
giljum, en viðast lágt og bælt af
snjóþyngslum. Um siðustu
aldamót bjuggu 50 manns i
dalnum á 5 bæjum, það er:
Knarrareyri, Hofi, Brettings-
stöðum, Vik og Jökulsá. Liggja
þeir allir út undir sjó. Smám
saman tók byggðin að dragast
saman. Vik fór i eyði 1935, Hof
1937, Eyri 1941, Jökulsá 1946 og
Brettingsstaðir 1953. Brettings-
staðir voru stórbýli frá fornu
fari. Þar var tvibýli og kirkja.
Voru siðustu bændurnir tveir
sjötugir og einn hálfsjötugur, er
þeir fluttu til Flateyjar og Akur-
eyrar. Talið er að sama ætt hafi
búið á Brettingsstöðum i tvær
aldir eða lengur. Kirkjan var
flutt úr Flatey að Brettings-
stöðum árið 1897 og stóð hún þar
til 1957, er hún var flutt til Flat-
eyjar aftur. En nú er einnig
Flatey farin i eyði. Tún voru
lengi litil og þýfð á Flateyjardal
Menn lifðu mest á sauðfé og
sjófangi. Loks var þó tekið að
stækka túnin og var túnið á
Brettingsstöðum orðið 10 ha.
Kúm var þá einnig fjölgað. Bæði
á Brettingsstöðum og Jökulsá
voru byggð steinhús langt fyrir
1930 tvö á Brettingsstöðum,
enda var þar tvibýli. Veggir
voru tvöfaldir og torftróð á milli
til skjóls. Fjós var undir stofu i
báðum Brettingsstaðahúsunum.
A neðri-Brettingsstöðum gengu
kýrnar upp útitröppur, og niður
aðrar tröppur i fjósið. Þetta var
bráöabirgðaráðstöfun, þvl ætl-
unin var að lengja húsið, og
gera þægilegri inngang i fiósið.
Arið 1929 var gerð allstór raf-
stöð að Brettingsstöðum, lýst,
eldað og hitað við rafmagn. En
eftir að bærinn lagðist i eyði
voru vélarnar fluttar til Akur-
eyrar. Fjárhús voru með torf-
klæddu bárujárnsþaki.
Hús eru enn stæðileg á Brett-
ingsstöðum og Jökulsá, en á
hinum bæjunum mun vera
húsalaust. Fólk, tengt dalnum,
heimsækir hann og dvelur
jafnvel i sumarfrii sinu á Brett-
ingsstöðum, undir Selfjalli,
Hánef og Mosahnjúk. Hánefur
(fyrir miðju á myndinni) er
hæsta fjallið, rúmlega þúsund
metra hátt. Mörgum hefur
blessast búskapur á Flateyjar-
dal. Siðustu hjónin á Knarrar-
eyri ólu upp 14 börn. Siðustu
ibúarnir á Brettingsstöðum, og
þar með i dalnum, voru:
Guðmundur og Þórhallur Páls-
synir, Petrina Sigurgeirsdóttir
kona Þórhalls og fjögur
börnþeirra.Og á hinum jarðar-
helmingnum Gunnar Tryggva-
son, Emilia Sigurðardóttir og
fimm börn þeirra. Brettings-
staðafólkið þraukaði lengst, þ.e.
fóruburt 1953. Erla Björnsdóttir
húsmæðrakennari hefur léð
myndirnar og gefið ýmsar upp-
lýsingar. Hún dvelst með fjöl-
skyldu sinni á Efri-Brettings-
stöðum á sumrin. Mikla fræðslu
um Flateyjardal og Flateyjar-
dalsheiði er að fá i blaði Ferða-
félags Akureyrar „Ferðir” 1964
og 1966. Höfundur ritgerðanna,
Grlmur Sigurðsson, siðasti
bóndinn á Jökulsá. í siðasta
þætti misritaðist föðurnafn
Elisabetar Elinar og á að vera
Arnór Arnason. Hann var
prestur á Felli og siðar i
Hvammi. Konan i peysufötun-
um, sem mynd var birt af i
þættinum siðast er Jensina
Björg Matthiasardóttir, móðir
Ásgeirs Ásgeirssonar fyrrv. for-
seta og þeirra systkina. Þau
Jenslna Björg og Ásgeir maður
hennar bjuggu fyrst i Holti i
Reykjavik, en siðar i Kóranesi á
Mýrum.
Ctimjaltir á Brettingsstöðum (1949)
Veriö að herfa á Brettingsstöðum 1946
Heyi ekið heim á Brettingsstöðum (1946)