Tíminn - 29.09.1974, Side 13

Sunnudagur 29. september 1974.
TÍMINN
13

Útgefandi Framsóknarflokkurinn
Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason. Ritstjórar:
Þórarinn Þórarinsson (ábm). Jón Helgason. Auglýsinga-
stjóri: Steingrimur Gislason. Ritstjórnarskrifstofur í
Edduhúsinu við Lindargötu, simar 18300—18306. Skrifstof-
ur i Aðalstræti 7, simi 26500 — afgreiðslusimi 12323 — aug-
lýsingasimi 19523.
Verð í lausasölu kr. 35.00.
Askriftargjald kr. 600.00 á mánuði.
Blaðaprent h.f.
Offjölgun — mannfæð
Um fátt er nú meira talað i fjölmiðlum
heimsins en fólksfjölgunina, mengunina og sóun
þeirra auðlinda, sem eyðast þegar af er ausið og
virðist nú svo freklega á gengið, sumar hverjar,
að til þurrðar horfi. Það er eðlilegt, þvi að þarna
eru samandregin þau vandamál veraldarinnar,
sem geigvænlegust eru og torveldust viðfangs.
Andspænis þeim er næsta skoplegt að berjast um
það af heift, hvort þessi eða hin stjórnin eigi að
sitja að völdum i Saigon, þótt Vietnam-striðið
hafi á hinn bóginn ekki verið neinn skopleikur i
grimmd sinni, eða gera blóðtappann i fæti og
lunga Nixons að máli málanna.
En svo iskyggileg sem mannfjölgunin i
hungruðum heimi er að fleira en einu leyti, geta
viðhorf manna ekki alls staðar verið hin sömu.
Samtimis óhæfilegri mannfjölgun viða um lönd,
bæði vegna fæðuskorts, sem litlar líkur eru til, að
fram úr verði ráðið, og mengunar og ofneyzlu,
sem ekki er enn séð, hvernig spornað verður
gegn, getur mannfæð verið öðrum þjóðum til
trafala. Svo er ástatt hér á okkar landi, að við
kysum þjóðina liklega langflest eða öll fjöl-
mennari heldur en fámennari.
Fróðum mönnum og lærðum hefur reiknazt svo
til að æskilegasti mannfjöldi á íslandi frá
hagrænu sjónarmiði myndi vera sex til sjö
hundruð þúsund manns, miðað við nýtingu þeirra
orkulinda, sem nú eru kunnar og hagkvæmt er
talið að nýta. Með vaxandi fjölda landsmanna
myndi hver og einn þurfa minna fram að leggja
til þess að standa undir stofnunum margs konar
og stjórnsýslu, samgöngum i allstóru og fjöllóttu
landi og mörgu öðru, sem við verðum sam-
eiginlega að sinna, ef við viljum menn heita i
reynd. Þá myndi og styrkur okkar til dýrra fram-
kvæmda aukast.
En lifið er ekki reikningsdæmi fyrst og fremst,
þótt sumir þættir þess geti verið það. í veröld, þar
sem mannmergðin er miklu meiri en landrými og
landkostir, og eykst stöðugt, getur sú stund
runnið upp, að þröngbýlisfólk taki að renna
augum til landsvæða, sem strjálbýl eru eða
jafnvel litt byggð að þess mati enda þótt þau séu
norður undir heimskautsbaug. Þannig getur það
verið viðsjárvert, þegar fram i timann er horft, ef
tiltölulega viðlent land hefur fáu fólki á að skipa.
Óboðnir gestir gætu hugsað: Hér er olnbogarými.
Og þá kynni einhverjum þykja þrengjast fyrir
dyrum sinum á óæskilegan hátt, likt og Einar
Þveræingur spáði, að verða myndi, ef Noregs-
konungi yrði léð fangstaðar á Grimsey.
Af þessum sökum og fleiri erum við ekki i hópi
þeirra þjóða, sem verða að láta sér annt um að
sporna gegn mannfjölgun heima fyrir. Það er
okkur bagalaust, þótt þjóðinni fjölgi heldur enn
um alllangt skeið. Við þörfnumst hóflegrar
mannfjölgunar næstu áratugi. Vitanlegt er þó
það, að mannfjöldinn einn skiptir ekki öllu máli,
heldur jafnvel enn frekar hitt, hvernig hver og
einn skipar sitt rúm. En það er upp og ofan meðal
íslendinga, likt og meðal þjóða, sem á svipuðu
menningarstigi standa. í mannfæð okkar verðum
við þvi miður fyrir afföllum, sem rekja má til
veilna i uppeldisháttum okkar og samfélagskerfi,
og þótt órannsakað sé, verður að teljast hæpið, að
þeim dæmum hafi fækkað hlutfallslega með
batnandi kjörum.
—JH
Philip Foster, The Scotsman:
Sykursölusamningar
standa yfir í Briissel
Skortur á sykri er fyrirsjáanlegur, og verðið
er afar hátt
Sykurreyr skorinn.
SYKURRÆKTENDUR frá
vanþróuðu rikjunum og Efna-
hagsbandalagi Evrópu ætla i
haust að kveða á um, hvar
evrópskir neytendur skuli fá
sykur keyptan næstu árin.
Undirbúningsviðræður hófust
IBrussel 18. september. Gangi
þær að óskum, ætti að nást
jafnvægi milli hagsmuna
sykurrófnaræktenda i Efna-
hagsbandalagsrikjunum og
sykurreyrsræktenda i öðrum
heimsálfum, sem vilja tryggja
samninga til langs tima um
sykursölu til Efnahagsbanda-
lagsrikjanna við fyrirfram
ákveðnu verði.
Þegar þessar samningavið-
ræður hefjast, stendur svo á,
að vöntun á sykri er fyrirsjá-
anleg.
SUMIR haida þvi fram, að
Efnahagsbandalagsrikin ættu
að fullnægja sykurþörf sinni
með sykurrófnarækt heima
fyrir. Aðrir eru þeirrar
skoðunar, að Efnahagsbanda-
lagsrikin eigi að taka verulegt
tillit til þeirra, sem hafa full-
nægt sykurþörf þeirra um
langt skeið, einkum þegar i
hlut eiga vanþróuð riki, sem
áður voru nýlendur Evrópu-
rikja, enda hefir þeim verið
gefið fyrirheit um aðgang að
hinum sameiginlega markaði.
Viðræðurnar ættu að geta leitt
til málamiðlunar milli þess-
ara sjónarmiða.
Samkvæmt sykursölusamn-
ingi Brezka samveldisins hafa
Bretar flutt inn 1,4 milljónir
smálesta af svkri frá rfkjum
við Karibahaf, i Afriku og á
Kyrrahafi. Þessi sykursala er
eitt af þvi, sem þungt verður á
metum i viðræðunum i
Brussel, en sykursölusamn-
ingur Brezka heimsveldisins
rennur út um næstu áramót.
SAMNINGAR verða eflaust
erfiðir og langvinnir. Fyrr á
þessu ári náðist óformlegt
samkomulag milli sykur-
rófnaræktenda i Evrópu og
sykurreyrsræktenda frá þeim
rikjum, sem sykursölusamn-
ingur Brezka samveldisins
nær til. Sykurrófnaræktendur
féllust á að amast ekki við
áframhaldandi innflutningi til
Evrópu frá samningssvæðinu,
en seljendur þess sykurs sam-
þykktu að viðurkenna aukn-
ingarþörf sykurræktarinnar i
Evrópu.
Eftir að þetta samkomulag
var gert, kom á daginn, að
helztu sykurframleiðendur við
Karibahaf ætluðu að synja
Bretum um umsamið magn.
Þeir hafa einnig tvivegis knúið
fram verðhækkanir með þvi
að hóta að senda sykur sinn á
hagstæðari markaði. Þessir
framleiðendur hafa selt
Bandarikjamönnum og öðrum
hæstbjóðendum nokkuð yfir
350 þúsund smálestir af þeim
sykri, sem þeir áttu sam-
kvæmt samningum að selja
Bretum.
ÞESSU verður eflaust
hampað I samningaviðræðun-
um i Brussel. Til þess verður
sjálfsagt vitnað til stuðnings
málstað þeirra.sem telja fá-
vislegt að hamla gegn sykur-
rófnarækt Efnahagsbanda-
lagsrikjanna, þegar sýnt sé,
að þau geti fullnægt eigin þörf-
um, og að öllum likindum flutt
út sykur, þegár fram liði
stundir.
Skammtima sjónarmið
munu einnig hafa sitt að segja
i viðræðunum. tbúar Efna-
hagsbandalagsrikjanna hafa
fengið að kenna á sykurskort-
inum, ekki siður en aðrir.
Sykurframleiðendur munu
hampa honum i viðræðunum.
Þeir munu halda fram, að hag
Efnahagsbandalagsrikjanna
sé bezt borgið með þvi að
halda áfram innflutningi frá
aðildarrikjum að sykursölu-
samningi Brezka samveldis-
ins, og auka jafnframt sykur-
rófnaræktina heima fyrir.
SYKURSKORTSINS varð
vart snemma á árinu 1972. I
byrjun þess árs keyptu Sovét-
menn feikna mikið af sykri, og
þau kaup hækkuðu sykursmá-
lestina á frjálsum markaði úr
40 stertingspundum i 90 ster-
lingspund.
Offramleiðsla hafði verið á
sykri, en eftir kaup Sovét-
manna varð skortur fyrirsjá-
anlegur, og svo er enn. Sykur-
neyzlan i heiminum eykst um
sem næst hálfa þriðju milljón
smálesta á ári. Uppskeru-
brestur i sumum sykurfram-
leiðslurikjum, einkum Kúbu,
hefir svo valdið þeim skorti,
sem nú hefir sagt til sin.
Sykurframleiðslan I heimin-
um I ár er um 80 milljónir
smálesta og hrekkur nokkurn
veginn til að fullnægja þörf-
inni. Af þessum sökum hefir
sykurverð hækkað meira en
dæmi eru um áður. London er
miðstöð hins frjálsa sykur-
markaðs. Dagverð á sykri er
skráð þar, og verðið á smálest
hefir hækkað úr 143 sterlings-
pundum, i byrjun þessa árs, i
370 sterlingspund, og er það
langhæsta sykurverð, sem
sögur fara af.
FRAMLEIÐSLUSPA fyrir
1974-’75 gerir aðeins ráð fyrir
1,5-2 milljón smálesta aukn-
ingu. Sennilegt er talið, að hið
háa verð dragi eitthvað úr
neyzlunni, en samt er gert ráð
fyrir, að framboðið fullnægi
ekki eftirspurninni.
Venjulega eykst fjárfesting i
sykurframleiðslu til muna,
þegar verðið er hátt. 1 þetta
sinn hefir fjárfestingin ekki
aukizt eins mikið og þörf er á,
og veldur það nokkrum
áhyggjum.
Horfur eru ekki betri i Efna-
hagsbandalagsrikjunum en
annars staðar. Þurrkar og
jurtasjúkdómar hafa dregið
verulega úr uppskeru sykur-
rófna i sumum rikjanna. Gert
er ráð fyrir, að uppskeran i ár
verði i heild minni en i fyrra
og framleiðsla sykurs nemi
um 9,4 milljónum smálesta, en
neyzlan er áætluð um 10
milljónir smálesta.
Reynt hefir verið að draga
úr útflutningi með skattalaga-
ákvæðum, en samt er búizt
við, að birgðir i árslok verði
aðeins um 500 þús. smálestir,
og það er sem næst hálfs
mánaðar notkun. Fyrirsjáan-
legt ástand i lok þessa árs og
byrjun þess næsta mun segja
til sin I viðræðunum i Brussel
og ráða miklu um samnings-
aðstöðuna.
EFNAHAGSBANDALAGS-
RIKIN þurfa á auknum sykri
að halda, en hvað má hann
kosta? Verðið verður vitan-
lega aðal ágreiningsefnið.
Heimsmarkaðsverð er nú um
350 sterlingspund smálestin,
en framleiðendur munu sætta
sig við mun lægra verð, svo
fremi að kostur sé á langtima
sölusamningi um tiltekið
magn gegn verði, sem tryggi
sanngjarnan hagnað, en fram-
leiðslukostnaðurinn er mis-
jafn i hinum ýmsu rikjum.
Sölusamningar til langs
tima gera framleiðslurikjun-
um kleift að gera áætlanir um
atvinnulif sitt en það veltur i
mörgum rikjanna einkum á
framleiðslu einnar vöruteg-
undar, og allar gjaldeyristekj-
ur stafa af útflutningi þeirrar
vöru — eða sykurs. Við samn-
inga verður að þræða þröngan
meðalveg. Annars vegar eru
kröfur framleiðendanna að
handan, og hins vegar eru
körfur sykurrófnaræktenda i
Efnahagsbandalagsrikjunum
um 30% aukningu framleiðsl-
unnar við Efnahagsbanda-
lagsverðinu, sem er 118 ster-
lingspund á smálest. Þessi
þröngi meðalvelur tryggir
vonandi nægan sykur i nokkur
ár.
SYKURSKORTURINN i
heiminum veidur þarna mikl-
um vandkvæðum. Svo er að
sjá, að 1,4 milljónir smálesta,
sem kveðið er á um i sykur-
sölusamningi Brezka sam-
veldisins, hrökkvi naumast til
þess að fullnægja þörfum
Efnahagsbandalagsrikjanna á
næsta ári. Á þvi ári er einmitt
ráðgert að endurskoða hinn
sameiginlega sykurmarkað
þess.
Vöntunin stafar meðal ann-
ars af þvi, að Bretar urðu að
ganga nokkuð á birgðir sinar i
ár til þess að bæta upp það,
sem vantaði á umsamda af-
greiðslu frá sykurframleiðslu-
rikjum við Karibahaf. Bretar
sjá fram á 200 þús smálesta
minni sykurframleiðslu en
gert hafði verið ráð fyrir úr
sykurrófnauppskerunni og
krefjast þess, að þeim verði
leyft að flytja inn 335 þús.
smálestir að vestan 1975. Þeir
hafa auk þess flutt inn sykur
frá Astraliu, samkvæmt
sykursölusamningi Brezka
samveldisins, en sá sykur fell-
ur utan þess, sem Efnahags-
bandalagsrikin hafa fallizt á
að heimila innflutning á frá
vanþróuðum rikjum.