Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 19

Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 19
Sunnudagur 8. júni 1975 TÍMINN 19 titgefandi Framsóknarflokkurinn. Framkvæmdastjóri: Kristinn Finnbogason. Ritstjórar: Þórarinn Þórarinsson (ábm.) og Jón Helgason. Ritstjórn- arfulltrúi: Freysteinn Jóhannsson. Fréttastjóri: Helgi H. Jónsson. Auglýsingastjóri: Steingrimur Gislason. Rit- stjórnarskrifstofur i Edduhúsinu viö Lindargötu, slmar 18300 — 18306. Skrifstofur i Aðalstræti 7, simi 26500 — af- greiöslusimi 12323 — augiýsingasimi 19523. Verö I iausa- sölu kr. 40.00. Askriftargjald kr. 600.00 á mánuoi. Blaöaprenth.f. Rödd páfans „Boðberar kirkjunnar verða að brýna raustina og þrýsta þvi inn i vitund manna, að friðsamlegt og mannúðlegt alþjóðakerfi vérður ekki grund- vallað á valdinu einberu. Sannsýni og skilningur á rétti og þörfum allra þjóða verða að vera burðarstoðir sliks kerfis." Þannig mæltist Páli páfa i ræðu, sem hann flutti fyrir skemmstu og viða hefur vakið athygli. Fyrr á árum hafði kaþólska kirkjan ekki á sér gott orð fyrir afstöðu sina i mannfélagsmálum, þar eð hún þótti höll undir afturhaldssamar valdastéttir og jafnvel stundum hin óhugnanleg- ustu og grimmustu einræðisöfl. Hún var sökuð um að loka augunum fyrir þvi, að i kaþólskum löndum væri örbirgð mest, ranglæti djúpstæðast og fráfræði fjölmennum stéttum þyngstur fjötur um fót. í seinni tið hefur orðið á þessu mikil breyting. Innan kaþólsku kirkjunnar, bæði i Suð- ur-Evrópu og Suður-Ameriku, hafa risið upp hinir dugmestu og hugprúðustu baráttumenn, sem helgað hafa sig réttlætismálum hinna fátækustu og kúguðustu trúbræðra sinna, og af páfastóli hefur hvað eftir annað verið tekið i þann streng- inn, sem betur gegndi. í stað þess að skeyta um eilifðarvonina eina hefur kaþólska kirkjan tekið að gefa jarðnesku réttlæti og jarðneskri far- sæld meiri og meiri gaum. Páll páfi beindi orðum sinum á dögunum til stórveldanna, sem sifellt hafa tilhneigingu til ihlutunar og valdbeitingar utan landamæra sinna og hervæðingar heima og erlendis. Eins og dæm- in hafa sannað um okkar daga hefur slikt ekki reynzt vegur til friðar og mannúðar, sannsýni og skilnings á rétti og þörfum annarra. Að visu hefur ekki verið meira um styrjaldir á þessum tima, þrátt fyrir langvinnan ófrið í Asiulöndum, marg- ar styrjaldir i Afriku og sifellt striðsástand við botn Miðjarðarhafs, heldur en verið hefur áður oft og einatt. En hervæðing hefur alltaf i sér fólgna þá hættu, að hergögnin, sem hrúgast upp, verði einhvern tima notuð, og hin geigvænlega nýlunda á siðustu áratugum er sá háttur stór- velda að birgja striðandi aðila að vopnum og hernaðarráðunautum og sjá þeim fyrir hernaðar- þjálfun, svo að ekki sé nefnd bein styrjaldarþátt- taka eins og i Viet-nam, og gera þeim þannig kleift að halda uppi ófriði og ófriðarástandi ára- tugum saman. Af þessu hafa flotið miklar og langvinnar hörmungar i sumum hlutum heims, og fyrir þetta hefur verið fórnað framtiðarhags- munum alls mannkyns með sóun á orku og málmum, sem þrjóta kunna á dögum næstu kyn- slóða. Engum þarf að blandast hugur um það, að unnt hefði verið að finna upp mikilvirkar aðferðir til þess að eima sjó og breyta eyðimörkum fyrir botni Miðjarðarhafs i áveitulönd og aldingarða, ef öllu þvi fé, sem stórveldin hafa ausið i hergögn handa Gyðingum og Aröbum, hefði verið varið til sliks, og með þvi hefði verið brotinn sárasti broddur deiluefnanna og komið i veg fyrir si- endurteknar styrjaldir og endalaus mannvig og hermdarverk. Ekki getur heldur neinn gengið þess dulinn, að hungri og vesöld i heiminum yfir- leitt hefði mátt útrýma, ef mynduð hefðu verið jafnvoldug bandalög i þvi skyni og vigð haf a verið herbúnaði, og fjárráð þeirra verið jafnmikil. Hér hrópar örbjarga mannkyn á siðabót. J - . -JH Charles W. Yost, fyrrum sendiherrá hjá S.Þ.: Hvert ná varnir Bandaríkjanna? Erfit er að ákveoa nákvæm varnarmörk ÉG kom snemma i mai i einn af herskólunum í Banda- rlkjunum og var þar spurður hvar ytri mörk varnarsvæðis Bandarikjamanna á vestan- veröu Kyrrahafi ættu nú að vera, þegar Bandarikjamenn væru á burt frá Vietnam og styrjöldinni þar lokið. Hvaða skuldbindingar munu Banda- rikjaþing og bandariska þjóð- in viðurkenna? Svarið við þessari spurningu hlýtur að fara að nokkru leyti eftir þvi, hvernig hun er tekin. Hvað felst til dæmis i hug- takinu „ytri mörk varnar- svæöis"? Hve viðáttumikils varnarsvæðis krefjast banda- riskir hagsmunir og hve vfðáttumikils varnarsvæðis þarfnast bandariskur hernaðarmáttur til varna, eða hvaða viðáttu leyfir hann? ÞEIR sem vilja lita á Bandarikin sem virki, kynnu að vilja takmarka varnar- svæðið við strendur fylkjanna fimmtlu. Þá væri treyst á það, að úthafið sjálft væri okkur vörn, eins og gert var fyrir fjörutiu árum. Trumankenningin felur i sér öfgarnar á hinn veginn. Sam- kvæmt henni á það skilyrðis- laust að vera „stefna Banda- rlkjanna að styðja allar frjálsar þjóðir, sem veita viðnám gegn tiíraunum til undirokunar".- Sama má raunar segja um yfirlýsingu Kennedys forseta á sinni tið: „Við munum leggja allt i sölurnar, axla hvaða byrði sem, er styðja sérhvern vin og smiast gegn sérhverjum and- stæðingi til þess að tryggja varðveizlu og farsælan viðgang frelsisins." Osennilegt er, að margir Bandarik jamenn vildu aðhyllast þessar öfga- kenningar eins og nú standa sakir. Kenningin um Banda- rlkin sem virki féll við Pearl Harbor. Það skamma timabil, sem Bandaríkjamenn virtust vilja teygja varnarsvæði sitt að landamærum Sovét- ríkjanna og Kina er einnig horfiö veg allrar veraldar. SPURNINGIN um, hvar „ytri mörk" varnarsvæðis Bandarikjanna eigi að vera, er sprottin af eðlilegri löngun herstjórnarmanna til vit- neskju um, hvað þeim sé ætlað að biía sig undir að verja þegar Vietnamstyrjöldin er um garð gengin. Mikilvægt er að vita vissu slna I þessu efni, þegar svo stendur á, að sumar banda- þjóðir Bandarikjamanna, að minnsta kosti, sjá ástæðu til að brjóta heilann um, hve áreiöanlegar skuldbindingar þeirra séu I raun og veru. Hins vegar má ekki gleyma þeim vandræðum, sem Dean Acheson lenti i fyrir 25 árum, þegar hann sagði ytri mörk varnarsvæðis Bandarfkjanna á vestanverðu Kyrrahafi, og þau ummæli voru skilin á þann veg, að Bandaríkjamenn teldu öllum frjálst að athafna sig utan.þeirra marka eins og þeim sjálfum sýndist. NOKKUR kviði rikir um framvindu alþjóðamála og veriðer að endurmeta margt á þvf sviði. Þegar þannig stendur á,sýnist liggja beinast við, að Bandarfkjamenn tækju af öll tvimæli um þær skuld- bindingar, sem þeir hafa undirgengist að eðlilegum stjórnarfarsleiðum, eða með samþykki öldungadeildar Schlesinger varnarmálaráðherra Bandarfkjanna þingsins og vitund bandarisku þjóðarinnar. Þetta á við um Atlantshafssáttmálann og samninga við Japani, Suður- Kóreumenn, Filippseyinga, Astrallumenn, Nýsjálendinga og Samtök Amerikurikja. Vera má, að nærvera bandarlskra hervarna sé orðin miður velkomin sumsstaðar meðal þeirra samningsaðila, sem taldir voru hér á undan. Marcos forseti á Filippseyjum segir til dæmis, að hann hafi i hyggju að endurskoða sam- skiptin við Bandarikjamenn. Sumir aðilar að Samtökum Amerikurikja hafa haft opinskátt á orði, að samtökin yrðu ef til vill mannlegri og i meira jafnvægi, ef ofurþunga Bandarikjanna hætti að gæta. Vfst ættu Bandarikjamenn að varast að halda áfram hernaðarsamskiptum við nokkurn þann, sem hættur er að óska eftir peim. AUK þess, sem talið var hér aö framan, eru Bandaríkja- menn aðilar að öðrum skuld- bindingum sem ýmist eru laus ari I reipunum eða farnar að fyrnast. Sáttmáli Suðaustur- Asiubandalagsins skuldbatt Bandarikjamenn einungis til samráðs, en bandalagið er þar á ofan á fallanda fæti. Banda- ríkjamenn hafa gert varnar- samninga við Iran, en ekki átt bindandi aðild að öðrum sam- tökum þar um slóðir. Afstaðan til Israels er alveg sérstaks eðlis. Um formlegan samning eða sáttmála er ekki að ræða, enda hafa Israels- mpnn ekki óskað eftir þvi. Þó |?íí|? °í*ðar .ÞJóoir ut frá þvi sem gefnu, að Bandarikja- menn muni hlaupa undir bagga með ísraelsmönnum, ef öryggi þeirra væri ógnað, og myndu ef nauðsyn krefði taka þátt i að verja tilvist Israels, ef henni væri alvarlega ógnað. Taiwan er önnur undantekning frá'aðalreglum, enda þótt öðru máli gegni um hana en ísrael. Bandarikja- menn hafa gert sérstakan varnarsamning við stjórn ey- rikisins, en hafa eigi að siður viðurkennt, að eyjan Taiwan sé óaðskiljanlegur hluti Kina- veldis, eins og báðar kin- versku rikisstjórnirnar standa á fastar en fótunum. Banda- rikjamenn hafa stjórnmála- samband við rikisstjórnirnar i báðum klnversku höfuð- borgunum. Það væri vissulega afbrigðilegt og óþægilegt að halda fram um Taiwan, að sá smámoli af gengnu stórveldi sé mikilvægur hluti af varnar- svæði Bandarfkjamanna. ÞETTAyfirlit sýnir mætavel, hve flókið það getur verið og jafnvel áhættusamt að reyna að fara að eins og herstjórn Bandarikjannahelzt vildi, eða að ákveða og afmarka ná- kvæmlega hvar varnarmörk Bandarikjamanna séu hvar- vetna á jarðarkringlunni. Sums staðar eru engin tvimæli á og mega ekki vera Viöa annars staðar eru óneitanlega og óumflýjanlega tvimæli á, enda miklu hagfelldari Bandaríkjamönnum, en bindandi og órjúfanlegar skuldbindingar við óáreiðan- legar rikisstjórnir, sem ekki er unnt að hafa hemil á. Sums staðar eru hernaðar- skuldbindingar Bandarfkja- manna ótviræðar og eiga að vera, eins og áður er sagt, en annars staðar er allt á huldu i þessum efnum. Þó er um að ræða afar mikilvægar undan- tekningar frá þeirri reglu og Lincoln Blomfield háskóla- kennari hefir I því sambandi talað um „svæði, sem beri að forðast". Þetta á við um þau svæði, sem Bandarikjamenn og Sovétmenn- og jafnvel Klnverjar i sumum tilfellum — eru sammála um að liggi utan „varnarmarka" beggja — eða allra. — Þar ættu bæði Bandarikjamenn og aðrir að forðast hernaðarnærveru, hvað þá afskipti. INDLANDSHAF er eitt þeirra svæða, sem æskilegt væri ,,að forðast" og gera þar með að eins konar friðarsvæði eins og talsmenn Indlands og annarra strandrikja þar hafa mælt árangurslaust með um nokkurra ára skeið. Ekki spillti, að Persaflói flokkaðist undir þessi svæði. Ef takast mætti að fjölga sllkum svæðum smátt og smátt og stækka þau „gætu „ytri mörk" varnarsvæöanna hægt og sigandi nálgast landa- mæri risaveldanna og nanustu bandalagsrikja þeirra. Slikt yrði ómetanleg efling öryggis þeirra sjálfra og allra annarra um leiö.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.