Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 8

Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 8
TÍMINN Sunnudagur 8. júni 1975 Einn fagran janúardag 1972 langaði Pamelu Levin allt I einii að fara út að ganga. Hún gerði þaö þó ekki. 1 stað þess settist hún við stofugluggann og horfði á nágrannakonur sinar draga börn sin á sleðum i snjónum. Pamela var alltof feit til þess að komast I vetrarsiðbuxurnar sinar. Hún var hvorki meira né minna en 237 pund. Það var greinilega kominn timi til þess að fara enn einu sinni i megrunarkúr. 1 þetta skipti byrjaði þessi 25 ára gamla kona ekki á þvi að svelta sig og fá sér aðeins súrt skyr annað slagið, né heldur að telja ofan I sig kolvetniseiningarnar. Hún innritaðist á námskeið i Pennsylvaniu-háskóla, en nám- skeiðið var ætlað í'eitu fólki, og þar var lögð megináherzla á að rannsaka hegðun fólksins og hátt- erni þess allt I sambandi við mat og matarvenjur. prðið megrun var aldrei nefnt, þótt ekki sé þar með sagt, að hitaeiningar skipti ekki máli. Það gera þær. En Pamela lærði nú annað og þýðingarmeira, i sambandi við megrunina. Innan árs hafði Pamela losnað við 74 pund, og hún hefur ekki bætt einu einasta þeirra við sig aftur, og hún hei'ur heldur ekki hætt að borða allan þann mat, sem henni þykir góður, né heldur tekið megunarlyf af nokkurri gerð. Hún losnaði við þessi pund með þvl að læra að skilja ástæðuna fyrir offitu sjálfrar sln, og hætta að einbllna á vigtina, en hugsa þeim mun meira um matarvenjurnar. Þarna I skólan- um er það kenningin, að það sé ekki máturinn einn, sem geri fólk feitt, heldur matarvenjurnar, hvar, hvers vegna og hvenær og hversu oft þú borðar. Hvað Pamelu viðkom, þá var svarið einfaldlega það, að hún borðaði stanzlaust. Það er heldur engin furða, því þaö þarf töluverðan mat til viðhalds 237 punda likama. Boðendur þessarar nýju megrunaraðferöar segja, að fólk eins og Pamela fitni alltaf aftur vegna þess að á meðan á megr- ununni stendur sé það svipt þeim mat og öllu þvl sem fólkinu þykir bezt, en ekkert sé gert til þess að breyta matarvenjunum. Það get- ur hver sem er haldið það út að borða grænmeti I nokkrar vikur. Svo kemur allt I einu þessi ótta- lega löngun í allt, sem fólkinu þykir gott, og þá stelt það til þess að fá sér ofurlltinn bita. Næst kemur sektartilfinningin, og aftur er gripið til þess að fá sér eitthvað til þess að svæfa hana, og þar með er bindindið brotið fyrir fullt og allt, og kilóin streyma aftur til baka. Pamela Levin gerði sér ekki grein fyrir þvi, að hún borðaði stanzlaust fyrr en hún fór á nám- skeiðið. Þar var henni gert skylt að halda dagbók yfir allt sem hún lét ofan I sig. — Það var ekki fyrr en ég fór að skrifa allt niður, meira að segja gosdrykki, að ég gerði mér ljóst, að ég var alltaf að fá mér eitthvað, segir hún. — Ég hafði vanið mig á að borða hitaeiningasnauöan mat, gegnum alla þá megrunarkúra sem ég hafði verið I. En þess á milli var ég alltaf að troða mig út á ein- hverju, sem mér þótti gott. Stundum fékk ég mér Is„ stundum hintaeiningasnauðan gosdrykk. Pamelu var nú ráðlagt að borða ekki nema þrjár máltiðir á dag, og fá sér svo eitt- hvað smávegis einu sinni eða tvisvar þess á milli. Færi hana allt i einu að langa I pizza, var það allt I lagi, en hún mátti bara ekki fá sér það fyrr en á matmáls- tlma. Vildi hún fá sér brauðsneið með sultu, þá var það einnig I lagi, svo fremi hún væri hluti af máltlð hennar. Þegar hún hætti að borða milli mála fór hún að léttast. Hvers vegna fitnum við Það er um fátt meira hugsað e$a skrifað i Bandarikjunum heldur en megrun. Heilbrigðisráðuneyti Bandaríkjanna segir, að 79 milljónir Bandarikjamanna séu 20% of þungir. Og þar er milljörðum dollara eytt I alls konar lyf og annað, sem fólk er hvatt til þess að nota til þess að ná af sé aukakilóunum. Það ætti öll- um að vera ljóst, að þaö er mun hagkvæmara að eyða nokkrum mlnútum á dag I þaö að gera sér ljósa orsök vandans. Það er ein- föld staðreynd, að hitaeiningarn- ar mega ekki vera fleiri en nauð- synl. er til þess að fólk fitni ekki. Þó maður borði ekki meira en sem svarar 25 umframhitaeining- um á dag — eöa sem svarar einni smáköku —þýðir það 9125 hita- einingar á ári. Þar sem eitt pund af fitu kemur úr 3500 hitaeining- um er hér um að ræða 21/2 pund á ári, vegna þessarar einu smá- köku á dag. Þiö getiö rétt Imyndað ykkur hvað sneið af súkkulaöiköku getur gert, eða Is með jaröarberjasósu. Þvl miður hugsar feitt fólk mjög Htið um hvað það borðar, eða hvers vegna. Það bara borðar. Rannsóknir hafa leitt I ljós, að klukka hefur mikið að segja varöandi matarvenjur. Vitir þú, að klukkan nálgast tólf á hádegi, fer þig að langa I mat, hvort sm þú ert svangur eöa ekki. Þetta hefur verið rannsakaö með þvt að láta nokkrar manneskjur vera I lokuðu herbergi án arm- bandsúrs en klukkan, sem það hefur fylgzt með, hefur annað hvort vérið látin flýta sér eða seinka. Matarlystin hefur fylgt klukkunni, og þeir, sem héldu að klukkustund væri liðin, borðuöu helmingi meira heldur en þeir, sem héldu að mun skemmri timi væri liöinn frá þvi þeir borðuðu slðast. Það eru ýmsar ástæður fyrir þvi að fólk borðar. Astæðurnar má finna þegar I frumbernsku. Barnið gerir sér ljóst, að matur- inn hefur róandi áhrif á það, og þvl llður vel eftir að það hefur drukkið úr pelanum slnum. Ef barn meiðir sig, hverfur sárs- aukinn, ef það fær kökubita. Börnum er gefið sælgæti þegar verið er að.verðlauna þau fyrir velunnin störf eða góða hegðun. Móðirin brosir ef barnið lýkur af diskinum sinum. Allt hefur þetta sin áhrif og á eftir að koma fram slðar meir. Stjórnandi nám- skeiðsins I Pennsylvanluháskóla, dr. Leonard Levitz, ásakar for- eldra vegna þeirra milljón fitu- klumpa, sem nú ganga um sem fullorðið fólk, og reynir í örvæntingu að losna við fituna, en borðar svo stöðugt til þess að komast yfir örvæntingarköstin. Hann segir okkur söguna um feitu fjölskylduna, sem sat að snæðingi. Fólkiö var búið að uða I sig mæta vel af aðalrétti máltiðarinnar, og byrjuð á Isn- um, þegar dóttirin sagði allt i einu: ,,Mig langar ekki I meira." Hvað er að, sagði móðirin. Viltu ekki meira? — Nei, ég er södd, sagði barnið — Hvað segirðu! Borðaðu þetta, og láttu ekki matinn fara tii spillis. Dr. Levitz segir, að þetta barn sé þegar dæmt til þess að berjast um alla framtlö við fituna. — Móöirin gerði ekki greinarmun á þvi að borða, og neyta þess matar, sem hverjum er nauðsyn- legur. Breyttar venjur Tilgangur námskeiðisins sem áður er nefnt, er að kenna fólki nýja siði, svo það haldi ekki áfram þá leið, sem það hefur gert frá barnæsku til fullorðinsára. Arið 1965 setti dr. Albert Stunkard á fót fysta námskeiðið til venjubreytinga við Pennsylvaniu-háskóla. A siðasta ári flutti hann sig um set og hóf störf við Stanford-háskólann, og vinhur 'þar að sama verk- efni. Starfi hans er haldið áfram I Philadelphiu, og árangurinn er þar mjög góður. Fólk losnar þar almennt við 20 pund á tuttugu vikna námskeiði, og um 85% þeirra, sem þátt taka I nám- skeiðinu halda sér I þeirri vigt, sem þeir hafa komizt I. Astæðan er ekki talin sú, að fóik hafi náð stjo'rn á löngun sinni I mat, heldur það eitt, að það hefur gert sér ljósa grein fyrir' orsökum of- fitunnar. Erfaeiginleikar geta verið ein af orsökunum. Ofát önnur. Fólkiö á námskeiðunum er beðið um að borða ekki meira en 1200 hitaeiningar á dag. Sumt fólk er svo heppið, að það getur setið heilt kvöld og hámað I sig hnetur. án þess aö fitna, en sllkt er ekki hægt fyrir feita. Þeir verða að leggja á hilluna allt slikt át, sem getur verið öðrum eðlilegt. Fólk verður að gera sér grein fyrir þrem veigamiklum atriðum. i lyrsta lagi: Hvaöa áhrif hefur bjórauglýsing I sjónvarpinu á þig? Þýtur þú af stað og nærð þér I einhvern kaldan svaladrykk I Is- skápnum. Fær fjölskyldan sér alltaf eitthvað undir svefninn, hvort sem svengd er fyrir hendi eöa ekki. Réttir þií osjálfrátt ut höndina eftir sælgæti, ef það er I skál fyrir framan þig? I öðru lagi: Er eitthvert sam- band á milli þess hvernig þér Hður, og hvort þú borðar? Sú staðreynd, að feitt fólk boröar gjarnan meira en þeir grönnu, ef þvf Ifður eitthvaö iila, þarf ekki að benda til þess að þeim feitu llði almennt verr en þeim grönnu. Þeir bregðast aðeins við vandan- um á þennan ákveðna hátt. Það fylgir lika átinu sektartilfinning hjá sumum, og þeir reyna svo að losna við hana með þvl að borða enn meira. Þetta er einmitt eitt af þvi, sem háskólamennirnir eru að reyna aðkomasthjá, sektartilfinningin. Fólk á ekki að þurfa að sanna ágæti sitt með þvl að geta lagt af. Það er munur á viljastyrk og sjálfstjórn segja þeir ennfremur. Það er viljastyrkur, ef þú situr inni i Isbúð, en færð þér fremur kaffibolla heldur en fá þér Isinn. En það er sjálfstjórn, að borða Is- inn, en fá sér svo engan eftirrétt með kvöldmatnum. Þetta er meginmunurinn, og þeir telja sjálfstjórnina það æskilega. Þriðja atriðið varðandi aukna þyngd, er að hvaða leyti maturinn veröur ómeðvitaður þáttur I lifi okkar. Ef til dæmis grannur eiginmaður hefur þann hátt á að fara alltaf að fá sér eitthvað rétt undir svefninn, og þú fylgir hon- um eftir til þess að veita honum félagsskap, þá verður þú að breyta þessu, ef þú ætlar að halda þér grannri, og þið verðið að finna eitthvað annað til sameiginlegrar skemmtunar. Sama máli er að gegna um húsmóðurina, sem allt- af er heima og hefur litla ánægju, af sjónvarpinu eöa heimilisstörf- unum, en skemmtir sér þess i stað við að borða. Hún á ekki ann- ars úrkostar en breyta um lifs- venjur. Lois Battles, 163 cm há hús- móðir I New Jersey er gott dæmi um þetta. Hún var 201 pund, þegar hún hóf þátttöku I Pennsylvanlu-námskeiðinu en nú er hún aðeins 164 pund. Þegar hún byrjaði á námskeiðinu kom I ljós, að hún át stanzlaust frá hádegi til kvöldmatar, og hún gerði sé enga grein fyrir þvl hversu mikið hvln raunverulega innbyrti. Greinilegt var, að Lois varð að komast aö heiman siödegis. Hún breytti þá llfsvenjum slnum á þann hátt, að hún fór að fara út eftir hádegi I innkaupaferðir slnar og til þess aö ljúka af nauðsynlegum erind- um, I stað þess að gera það á morgnana eins og hún hafði alltaf verið vön að gera. Nú varð hún einnig að fara að hugsa um, hversu mikið hún át. — Nu veit ég, aö ég má borða 1200 hitaeiningar á dag, og ég get

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.