Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 10

Tíminn - 08.06.1975, Blaðsíða 10
íó M"4ÍfóÍNN Sunnu'd'agur 8. júnf'l975 Rannsóknastofa Háskólans eins og hUn er nefnd, stendur á Land- spftalalóðinni. Hún var fyrsta rannsóknastofan á vegum Há- skóla íslands og tók til starfa áriB 1917 I Kirkjustræti i húsi, sem Líkn síöar tók til afnota, en er nú að Árbæ. Nú starfa i Rannsókna- stofu Háskólans 40-50 manns, en forstööumaöur er Ólafur Bjarna- son, prófessor. Starfssvið stofnunarinnar er þríþætt: Líf- færameinafræði, sýklafræði og réttarlæknisfræði. Arinbjörn Kol- beinsson, læknir, dósent i bakteriologiu, stendur fyrir bakteriurannsóknum, en ráðgert er að hann og starfsfólk hans flytji áður en langt um líður i ann- að tveggja stálgrindahúsa, sem í byggingu eru á sjUkrahUsslóð- inni. Stefán Jónsson, fyrsti dósentinn I meina- og sýklafræði við Há- skóla Islands var forstöðumaður Rannsóknastofnunnar frá 1917- 1923, en 1926 tók Niels Dungal prófessor við. 1934 flutti Rann- sóknastofa Háskólans i nUverandi hUsnæði. Áður bæði rannsóknir á sjúkdómum i mönnum og dýrum — í fyrstu fóru hér ekki aðeins fram rannsóknir á sjUkdómum i mönnum, heldur einnig á dýra- sjUkdömum, segir Ólafur Bjarna- son prófesor. — Hér var bólu- efnisframleiðsla og fram á síð- asta ár hefur verið framleitt á Rannsóknastofunni bráðapestar- bóluefni fyrir sauðfé. Þegar Til- raunstöðin á Keldum var stofnuð fluttu allar hUsdýrarannsóknirn- ar þangað og meginhlutinn af bóluefnisframleiðslunni Hka. NU er starf Rannsóknastofunn- ar að mestu bundið við rannsókn- ir á sjUkdómum I mönnum. Þessi starfsemi er eiginlega þriþætt, lfffærameinafræði, sýklafræði og þá fyrst og fremst bakteriufræði og loks réttarlæknisfræði. Okkur eru send sýni Ur sjUklingum hvaöanæva að af landinu, frá öll- um sjukrahUsum og einstökum læknum. Meginhlutinn af rann- sóknum á dánarmeinum fara fram hér, bæði almennar rann- sóknir og réttarkrufningar. Þessi þjónustustarfsemi hefur farið stööugt vaxandi, og er nU aB sprengja allt utan af sér, svo viB erum I hreinustu vandræBum hvað allan aðbUnað snertir. Kennsla í áðurnefndum grein- um við Háskóla Islands fer fram á vegum Rannsóknastofunnar. Þrír sérfræðingar auk mfn annast kennslu f Hffærameinafræði. En ég hefi auk þess á hendi kennslu I réttarlæknisfræBi. Auk okkar sér- fræBinganna starfa venjulega 2-4 a&stoBarlæknar hér. HUsnæBisskortur háir kennsl- unni. ÁBur voru fyrirlestrar haídnir i kennslustofu Rann- sóknastofu Háskólans, en vegna fjölgunar stUdenta sIBustu ár verBum viB aB hafa fyrirlestra og sýnikennslu I kennslustofu FæBingardeildar, sem er mjög bagalegt og kemur niBur á kennslunni. Verklegar æfingar fara fram hér og rannsóknir á banameinum, en verkleg kennsla á vefjagreiningu I hUsnæBi Há- skólans viB Armúla. Arninbjörn Kolbeinsson annast verklega kennslu I bakteriufræBi I nýju rannsóknastofunni i veirufræði, sem innréttuB var f gamla þvotta- hUsinu, en fyrirlestra heldur hann einnig I kennslustofu FæBihgar- deildar. Frumurannsóknir að hausti? Ahugi er á að halda uppi meiri almennum rannsóknum hér en nU er gert, en aðstæður allar eru erfiðar bæBi vegna þrengsla og annars aBstöBuleysis. Næsta viBbót, sem ráBgert er Ólafur Bjarnason prófessor: Rannsóknir geta leitt til þess aö leiðir finnist til aö fyrirbyggja einnig þá sjúkdóma, sem i fljótu bragði virðast vera arfgengir. Myndin er tekin við sýningartæki, sem notuð eru við kennslu læknanema. Rannsóknadeildir Landspítalans og læknadeildar „Þjónusfustarfsemin hefur orðið að sitja í fyrirrúmi" segir prófessor Ólafur Bjarnason forstöoumaður Rannsóknastofu Háskólans í líffærameinafræði aB taka upp, eru frumurannsökn- ir I sambandi viB greiningu á æxl- um. Leit að krabbameini I legi á byrjunarstigi fer fram á vegum Krabbameinsfélags Islands og annast læknar, sem starfa á veg- um þess, frumurannsóknir I þvl sambandi, en aðeins hjá konum, sem ekki hafa sjUkdómseinkenni. Vel er fyrir þessum rannsóknum séð, en þörf er á að halda uppi frumurannsóknum á illkynja meinum I fleiri Hffærum, svo sem þvagfærum lurigum og maga. Ætlunin er aö koma þessum rannsóknum á fót þegar nýju stálgrindarhUsin hér á lóðinni veröa komin upp. Nýlega er kom- inn heim frá námi vel menntaöur læknir, sem hefur sérhæft sig I frumurannsóknum, Gunnlaugur Geirsson. Hann sér um leitar- rannsóknirnar hjá Krabbameins- félaginu I Leitarstöðinni I Suður- götu og ætlunin var að hann hefði einnig yfirstjórn frumurannsókn- anna hér. Samkvæmt áætlun áttu hUsin að vera tilbUin s.l. haust, en verða varla tekin I notkun fyrr en á næsta ári. Eina stofnunin hér á landi, sem annast vefjarannsóknir Vefjagreining fer fram hér á Rannsóknastofunni og liggur til grundvallar meBferBar á illkynja wBwwant Rahnsóknastofa Háskólans æxlum og ýmiskonar sjUkdóm- um. Frumurannsóknirnar eru annars eölis. Þá eru skoBaBar einstakar frumur en I hinu tilfell- inu örþunnar sneiBar af vef. Rannsóknastofa Háskólans er eina stofnunin hér á landi, sem annast slika vefjagreiningu fyrir einstaka lækna og sjUkrahUs, ekki aBeins á höfuðborgarsvæöinu heldur hvaðan æfa að af landinu. Faraldursfræðilegar rannsóknir i samvinnu við aðra Faraldursfræðilegar rannsókn- ir, sem fara fram hér á Rann- sóknastofu Háskólans eru einkum tengdar krabbameinsskráning- unni. Könnuð hefur verið tlBni ýmissa tegunda krabbameins og höfum viB nána samvinnu viB ErfBafræBinefnd Háskólans. Get- ur þar bæBi veriB um aB ræBa sjUkdðma, sem ganga beint i erfBir frá einum einstaklingi til annars, en einnig getur verið um að ræBa arfgengt byggingarlag, sem gerir menn- mismunandi hæfa til a& standast ákveBin áreiti. ÞaB gerir þá einum ekkert til sem veldur sjukdómi hjá öBr- um. Þjónusturannsóknirnar hér hafa vaxiB svo glfurlega, aB við höfum ekki sem skyldi getað snU- iB okkur aB grundvallar rann- sóknum. Hér er ekki lengur aB- staBa til aB hafa tilraunadýr, sem nauðsynlegt er þó til slfkra hluta. Það hefur verið samdóma álit okkar, aö þjónustustarfsemin yrði að ganga fyrir, en viB von- umst til aö grundvallarrannsókn- ir hefjist I yaxandi mæli þegar smátt og sniátt veröur farið aB byggja upp stofananir lækna- deildar Háskóláns hér á lóBinni. Okkar framlag til almennra rannsókna undanfariB hefur þvf einkum veriB faraldursfræöilegar rannsóknir, en ekki tilraunir á rannsóknastofum . MeB faraldursfræBilegum rannsókn- um er átt við kannanir t.d. á tfBni sjUkdóma, aldursdreifingu, mis- munandi dreifingu eftir lands- hlutum innan ákveBins lands cBa misdreifingu milli landa. 1 þessu sambandi höfum viB eins og áður er sagt haft samvinnu við aðra aðila hér á landi. Island er sér- staklega vel 'falliB til slfkra faraldursfræBilegra rannsókn, vegna legu sinnar og vegna þess hve þjóöin er litt blönduB, vegna þess hve almennar skýrslur eru hér áreiBanlegar og aB lokum hversu almennt menntunar- ástand þjóBarinnar er á háu stigi. Auk samvinnu viB hérlenda aBila höfum við unniB að faraldursfræðilegum athugunum f samvinnu við erlenda rann- sóknamenn og ber þar fyrst og fremst að nefna samvinnu viB krabbameinsskráningar á öðrum NorBurlöndum. Eitt af þeim verkefnum, sem þár hafa veriB tekin til athugunar er ti&ni krabbameins f skjaldkirtli, sem er mun hærri hér á landi en i nokkuru hinna Norðurlandanna. Krabbameinsskráningin og tölvuskrá Erfðafræðinefndar Krabbameinsskráning f þvf formi, sem hUn er nU rekin hófst hér á landi 1. janUar 1954 og er á vegum Krabbameinsfélags ts- lands. Þar eru skráð öll ný tilfelli af illkynja æxlum, sem finnast hér á landi. Upplysingar koma frá öllum sjUkrahUsum á landinu, um krabbameinstilfelli, sem þar eru greind. Auk þess eru sendar tilkynningar héðan um tilfelli, sem finnast við vefjarannsókn en þaö er nákvæmasta greiningar- aðferöin á krabbameini, sem viö ráöum yfir I dag. Þá eru skrán- ingunni sendar tilkynningar um öll illkynja æxli, sem finnast við rannsókn banameina. Loks hefur Hagstofan heimilað krabba- meinsskráningunni að fara I gegnum öll dánarvottorð, sem gefin eru Ut. Þannig ætti að vera trygging fyrir því aö öll greind krabbamein hér á landi komist á Erfðafræöinefnd Háskólans hefur um nokkurra ára skeið unn- ið að þvf að safna upplýsingum um alla tslendinga, sem voru á Hfi 1910 og þá sem fæðzt hafa síð- an. lsland er einnig mjög heppi- legt til mannerföafræðilegra rannsókna, m.a. vegna nokkurra

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.