Fréttablaðið - 22.04.2007, Page 10

greinar@frettabladid.is
Pólitískar umræður geta tekið á sig hinar furðulegustu mynd-
ir. Hver kannast ekki til dæmis
við eftirfarandi brot úr umræðu-
þáttum: „Það eru 4.600 fátæk börn
á Íslandi.“ er sagt með dramat-
ískri röddu stjórnarandstæðings.
Til svars er stjórnarliðinn: „Já,
en þessi tala er nú þannig fengin
að það er tekið miðgildi tekna og
þetta er sá hluti fjölskyldna sem
er undir 25% af miðgildinu og kjör
þessa hóps hafa batnað um 50% á
síðustu tíu árum og reyndar eru
þessir útreikningar þannig að ef
allir hækkuðu um milljón á mánuði
þá myndi áfram mælast 4.600 börn
fátæk með þessari aðferð og....“
Stjórnarandstæðingurinn og
þáttastjórnandinn horfa nú illilega
á stjórnarliðann, þáttastjórnand-
inn æfur yfir því að áhorfið er að
þurrkast út vegna talnaflóðsins og
stjórnarandstæðingurinn er fyrir
löngu búinn að gefa sér að allt sem
stjórnarliðinn segi sé hvort sem
er andstyggilegur áróður og út-
úrsnúningar. Og áður en stjórnar-
liðinn kemst lengra í að ræða for-
sendur þeirrar fullyrðingar að
4.600 börn mælist fátæk þá grípur
stjórnarandstæðingurinn inn í og
horfir meiningarfullur á andstæð-
ing sinn: „Það á ekki að ræða um
fátækt í tölum.“ Réttarhöldin hjá
Kafka verða eðlileg og blátt áfram
í samanburði við þessar samræður.
Áður en lengra er haldið er því rétt
að vara lesendur við því að í næstu
línum eru nokkrar tölur.
Við erum mjög rík þjóð sama á
hvaða mælikvarða er litið og við
höfum efnast vel á undanförnum
árum. Það breytir ekki því að í
samfélaginu okkar er til fátækt
fólk á öllum aldri. Ég er þeirrar
skoðunar að stjórnmálastarfið ein-
kennist öðrum þræði af eilífri
baráttu okkar gegn fátækt, bar-
áttu sem lýkur seint og jafnvel
aldrei. Það sem mestu skiptir er
hvort okkur miðar áleiðis eða ekki.
Engum blöðum er um það að fletta
að það eru til fátæk börn á Íslandi,
samkvæmt þeirri rannsókn sem
vísað var til í upphafi þá eru nú
hlutfallslega jafn mörg börn fátæk
eins og þegar Alþýðuflokkurinn
var síðast í ríkisstjórn þ.e. árið
1994. Munurinn er sá að kjör þessa
hóps hafa batnað að raungildi um
50% og það skiptir máli.
Gjarnan er því haldið fram að
ójöfnuður hafi vaxið gríðarlega í
tíð þessarar ríkissjórnar og að ein-
ungis fáir hafi notið góðærisins. Ég
mæti varla svo á pólitíska kapp-
ræðufundi án þess að þessi full-
yrðing heyrist. Þegar litið er nánar
á málið þá kemur í ljós að þessar
fullyrðingar eru ekki studdar nein-
um marktækum rökum. Alþjóð-
legar rannsóknir sýna til dæmis
að á Íslandi er hvað mestur jöfn-
uður í Evrópu og mælingar á ráð-
stöfunartekjum fólks á undanförn-
um árum sýna að allir hópar hafa
aukið kaupmátt sinn verulega.
Aðalmálið er að við búum til sam-
félag þar sem fólk festist ekki í fá-
tæktargildrum, að það eigi allir
möguleika á því að bjarga sér.
Næg atvinna og fjölbreytt efna-
hagslíf er besta vörnin gegn fá-
tækt og öflug efnahagsstarfsemi
gerir okkur mögulegt að hjálpa
þeim sem hjálpar eru þurfi.
Vissulega er það rétt að það er
hópur fólks sem hefur aukið tekj-
ur sínar gríðarlega á undanförnum
árum. En það er fjarri öllu lagi að
halda því fram að einungis lítill
hluti þjóðarinnar hafi bætt stöðu
sína. Nærri 60% kaupmáttaraukn-
ing sýnir hversu almennur ávinn-
ingurinn þjóðarinnar er. Gríðarleg-
ur fjöldi hefur aukið eignir sínar
með því að fjárfesta í hlutabréfum
og um leið eflt viðskiptalífið veru-
lega. En það eru ekki bara þeir
sem hafa fjárfest sjálfir í hluta-
bréfum sem hafa hagnast á því
að þau hafa hækkað í verði. Við
höfum öll hagnast á hlutabréfa-
markaðinum og notið góðs af því
að fyrirtækjunum í landinu hafa
verið búin góð rekstrarskilyrði.
Lífeyrissjóðirnir eru í eign
heimilanna í landinu. Þeir fjár-
festa lífeyrissparnað okkar og við
njótum árangurs af starfi þeirra
þegar við setjumst í helgan stein.
Hækkunin á hlutabréfavísitölunni
hefur gert það að verkum að líf-
eyrissjóðirnir okkar hafa hagnast
gríðarlega. Á síðasta áratug hafa
íslensk hlutabréf í eigu lífeyris-
sjóðanna hækkað í verði um sam-
tals 300 milljarða króna á verðlagi
ársins 2006. Heildareignir lífeyris-
sjóðanna í landinu eru núna um
1.500 milljarðar og þetta eru pen-
ingar sem við eigum öll saman.
Því hefur verið haldið fram að
þjóðin hafi verið hlunnfarin þegar
ríkið seldi bankana og verðhækkun
þeirra nýtist nú einungis fámenn-
um hópi eigenda þeirra. Þetta er
auðvitað rangt. Ríkið seldi bank-
ana á eins háu verði og hægt var að
fá fyrir þá á þeim tíma. En ekki er
síður mikilvægt að líta til fjárfest-
inga lífeyrissjóðanna í hlutabréf-
um bankanna. Verðmæti þeirra
bréfa hefur hækkað samanlagt um
170 milljarða frá 2002. Þessi glæsi-
legi árangur lífeyrissjóðanna er ár-
angur okkar allra, við njótum vel-
gengni bankanna og fyrirtækj-
anna í myndarlegri og tryggari
lífeyrisgreiðslum á næstu árum og
áratugum.
Þúsaldarmarkmið Sameinuðu þjóðanna eru metnaðarfyllstu markmið sem al-
þjóðasamfélagið hefur sett sér frá stofn-
un S.þ. Alls eru þúsaldarmarkmiðin átta
og leggur hið áttunda í röðinni áherslu
á að styrkja hnattræna samvinnu um
þróun. Í þessu felst ekki aðeins að auka
beri opinber framlög til þróunarsam-
vinnu, stuðla að lækkun erlendra skulda
þróunarríkjanna og bæta aðgang þróun-
arlandanna að mörkuðum í iðnríkjunum,
heldur einnig viðurkenning á því mikilvæga hlut-
verki sem einkageirinn getur leikið við að skapa al-
menningi í fátækari ríkjum heims betri lífskjör.
Fyrir skemmstu skrifaði ég undir samstarfs-
samning utanríkisráðuneytisins og Þróunaráætlun-
ar Sameinuðu þjóðanna um að efla samstarf hins
opinbera og einkageirans í þróunarlöndum. Í samn-
ingnum felst að á næstu þremur árum verða sett
saman fimm tilraunaverkefni í samstarfi við ís-
lensk fyrirtæki, stofnanir og samtök sem miða að
uppbyggingu á raunhæfu samstarfi opinberra aðila
og einkageirans í þróunarríkjum. Utanríkisráðu-
neytið mun verja um 10 milljónum króna til verk-
efnisins.
Af þessu tilefni héldu utanríkisráðuneytið og
Þróunaráætlun S.þ. morgunverðarfund
þar sem Bjarni Ármannsson, forstjóri
Glitnis, hélt meðal annars ávarp. Í máli
Bjarna kom glögglega fram að Glitnir
hefur með skýrum hætti skilgreint sam-
félagslega ábyrgð sína og sett sér ákveðin
markmið um hvernig fyrirtækið ætlar sér
að standa undir þeirri ábyrgð.
Það er sannfæring mín að öflug alþjóð-
leg fyrirtæki sem axla samfélagslega
ábyrgð sína af heilum hug geti skipt sköp-
um fyrir efnahagsþróun í fátækari ríkjum
heims. Þess vegna tel ég mjög brýnt að
auka samstarf hins opinbera og einkageir-
ans enn frekar þegar kemur að þátttöku
Íslands í þróunarsamvinnu.
Undirritun samstarfssamningsins við Þróunar-
áætlun S.þ. er meðal fyrstu skrefanna í þessa átt.
En ég tel að við eigum að taka fleiri og stærri
skref. Eitt slíkt skref gæti verið stofnun sérstaks
fjárfestingarsjóðs sem komið gæti að útrás ís-
lenskra fyrirtækja til þróunarríkja og uppbygg-
ingu viðskipta við þróunarlönd. Fyrirmyndir af
slíkum sjóðum má finna víða í nágrannalöndum.
Leiðin að þúsaldarmarkmiðum Sameinuðu þjóð-
anan kann að virðast löng og torsótt. En með
hverju því skrefi sem við stígum af þessu tagi fær-
umst við nær þessum brýnustu markmiðum al-
þjóðasamfélagsins.
Höfundur er utanríkisráðherra.
Þróun í útrás
13.-17. maí 2007
Fræðslu-
og kynnisferð
til Kasakstan
Borgartún 35 • 105 Reykjavík • sími 511 4000 • fax 511 4040 • utflutningsrad@utflutningsrad.is
www.utflutningsrad.is
Kasakstan er eitt af stærstu löndum heims og er mjög auðugt af
náttúruauðlindum. Landið er að opnast fyrir erlendum fjárfestingum.
Hagkerfi Kasakstan er stærra en allra hinna Mið-Asíuríkjana
samanlagt og hagvöxtur í landinu er yfir 10%.
Útflutningsráð stendur fyrir fræðslu- og kynnisferð til Kasakstan
um miðjan maí. Fyrirtæki sem hafa áhuga á viðskiptum á þessum
ört vaxandi markaði eru hvött til að hafa samband sem fyrst
og skrá þátttöku, en skráningarfrestur er til 26. apríl nk.
Nánari upplýsingar veitir Guðjón Svansson,
gudjon@utflutningsrad.is og í síma 511 4000.
I
R
A
P
P
•
AÍ
S
•
70
79
1
Árangur okkar allra
A
lþingi hefur fjölþætt stjórnskipulegt hlutverk. Löggjafar-
hlutverkið er samkvæmt hlutanna eðli fyrirferðarmest.
Þingræðisreglan felur síðan í sér að þingið axlar ábyrgð
á ríkisstjórn á hverjum tíma. Loks er fjárveitingavaldið
í höndum þess.
Ákvarðanir Alþingis sem fjárveitingavalds renna beint í æðar
borgaranna með margvíslegum hætti. Í pólitískri umræðu er þó
oft og einatt gert lítið úr þessu mikilvæga starfi þjóðþingsins.
Þeir þingmenn sem mest láta sig skipta hvernig tekjum ríkisins
er deilt niður eru gjarnan kallaðir fyrirgreiðsluþingmenn í fremur
niðrandi merkingu.
Sumir vilja afnema kjördæmaskipan með þeim rökum að koma
þurfi í veg fyrir að þingmenn togist á um fjármuni á grundvelli
persónulegra kynna og þekkingar á málefnum eftir byggðarlögum.
Þetta er mikill misskilningur á eðli Alþingis sem fjárveitinga-
valds.
Oftrú á yfirborðsþekkingu og meðaltölum bætir ekki lýðræðið.
Þvert á móti má færa fyrir því gild rök að núverandi kjördæmi séu
of stór. Afleiðingin er sú að þingmenn hafa minni möguleika en ella
að komast í náin kynni við dagleg viðfangsefni kjósenda sinna og
óskir þeirra um skiptingu skattpeninganna.
Alþingi á að endurspegla fjölbreytt viðhorf kjósenda um þessi
efni. Það er lágkúrulegt að tala niðrandi um þá þingmenn sem
leggja rækt við hlutverk sitt sem fjárveitingavald. Hitt er annað
að oft má gera meiri kröfur um ábyrgð til þeirra sem um þessi mál
fjalla. Það á ekki síst við í aðdraganda kosninga.
Vandinn er sá að það freistar margra að lofa meiri útgjöldum
en tekjurnar leyfa. Þeir fundir frambjóðenda sem nú berast út
til almennings, mest á öldum ljósvakans, eru flestir þessu marki
brenndir. Hér hefur ekki skapast öguð umræðuhefð um þessi efni.
Þegar frambjóðandi er spurður hvernig hann hyggist afla fjár til
að uppfylla loforð um ný verkefni gefur hann það einfalda svar að
það muni gerast með nýrri forgangsröðun. Þar við situr. Forgangs-
röðun er lausnarorðið. Það verkar eins og töfrar. Sjaldnast er kall-
að eftir frekari skýringum. Forgangsröðun felur hins vegar í sér að
eitt verkefni er lagt niður til þess að rýma fyrir öðru.
Þeir frambjóðendur sem víkja sér undan að gera grein fyrir því
hvað eigi að víkja að jöfnu verðmæti fyrir nýjum viðfangsefnum
fara með tál. Þeir eru ekki heiðarlegir gagnvart kjósendum sínum.
Kjarni málsins er hins vegar sá að hér er ekki hefð fyrir því í
stjórnmálaumræðum né heldur fjölmiðlaumfjöllun að knýja menn
til þess að setja ákveðin gildi beggja megin í jöfnuna.
Meðal sumra þjóða er pólitísk umræða um skiptingu skattpen-
inganna svo öguð að frambjóðendur koma sér helst aldrei í þá stöðu
að láta andstæðinga sína eða fjölmiðla spyrja um þau verkefni sem
eiga að víkja þegar forgangsraðað er upp á nýtt. Þá verða menn að
athlægi og missa trúnað þeirra sem valdið hafa á kjördag.
Á hverjum tíma eiga frambjóðendur allra flokka hlut að máli að
því er þetta varðar. Eðli máls samkvæmt eru það þó fremur stjórnar-
andstæðingar sem sækja á með málflutningi af þessu tagi. Hinir
verja að öllu jöfnu gildandi ákvarðanir þó að á því geti líka verið
misbrestur. Bragarbót yrði að sterkum umræðuaga um þessu efni.
Töfrar eða tál?