Fréttablaðið - 22.04.2007, Blaðsíða 78

H
vað ætla ég að gera
við peninginn? Ég
er nú þannig, og
ég hef náð ákveð-
inni tækni í því
hvernig búa má
til peninga, að ég mun umsvifalaust
fá fyrirtæki og samtök til að leggja
fram mótframlög gegn því að ég
styrki tiltekin verkefni,“ segir Orri
Vigfússon, athafnamaður og sér-
legur verndari villtra laxastofna í
Norður-Atlantshafi.
Undanfarin átján ár hefur Orri
helgað líf sitt baráttunni fyrir
verndun og viðgangi villts lax á
norðurslóðum. Aðferðafræði hans
í umhverfisvernd byggir á kapítal-
ískum hugmyndum. Hann kaupir
upp veiðiréttindi og ræðst þannig
gegn laxveiðum í net á hafi úti.
En í fullri sátt við sjómenn – hans
markmið er að allir hagnist. Í gegn-
um tíðina hafa Orra hlotnast ýmsar
viðurkenningar fyrir þessa viða-
miklu baráttu sína. En þó líklega
enga meiri en þá að vera nú meðal
sex sem fá nú verðlaun og viður-
kenningu frá hinum virtu Goldman-
umhverfisverðlaununum – þeim
stærstu sinnar tegundar á heims-
vísu. Kandídatar eru valdir af ráði
sem í sitja fulltrúar ýmissa um-
hverfisverndarsamtaka víðs vegar
að úr heiminum. Í rökstuðningi með
verðlaununum eru hvergi spöruð
stóru orðin og er Orra meðal ann-
ars þakkað öðrum mönnum fremur
að villti laxinn á norðurslóð er ekki
útdauður. Hann er annar Norður-
landabúinn sem hreppir verðlaunin
frá upphafi.
Í hlut Orra koma um tíu milljónir ís-
lenskra króna og þær ætlar hann að
margfalda. Og velta áfram til góðra
verka.
„Meðal helstu samstarfsmanna
okkar eru The National and Wildlife
Foundation. Þegar ég kom til þeirra
fyrst og bað um 250 þúsund dollara
til verkefnisins sögðu þeir gott og
vel. En þú verður fyrst að safna 500
þúsund dollurum. Það tók mig ár en
þá átti ég 750 þúsund dollara.“
Eins og kapítalíski frasinn segir:
„It takes money to make money.“
Ýmis verkefni blasa við; kaupa
upp net í Skotlandi, kaupa upp net í
Wales, leigja upp net í Þrándheimi í
Noregi og setja upp dagskrá í Rúss-
landi fyrir Kólaskagann. Orri segir
þetta góða hugmynd, að byggja á
„matching funds“ eða sjóðum sem
miða að mótframlögum.
„Svona gerði ég þetta á Græn-
landi. Stofnaði sjóð þar. Græn-
lensku sjómennirnir hættu að
veiða lax en til að stunda línuveið-
ar til dæmis á þorski og ufsa þurftu
þeir línubeitningarvél sem kost-
ar 200 þúsund danskar. Ég sagði
við þá: Finnið þið 60 þúsund og ég
skal koma með mótframlag upp á
40 þúsund. Svo getur sveitarfélagið
lagt fram 100 þúsund og þá er beitn-
ingarvélin komin. Mér finnst þetta
sniðug aðferðafræði. Og hef hug á
að koma á fót slíkum sjóði á Íslandi.
Sem gæti til dæmis beitt sér fyrir
endurheimt votlendis. Ég fór þó í
umhverfisráðuneytið og lýsti þessu
fyrir Sigríði Önnu [Þórðardóttur þá
umhverfisráðherra] en ég held hún
hafi ekki skilið þetta. Ég er kannski
svona lélegur sölumaður?“
Ætli það. Allt frá árinu 1989 hafa
samtök Orra, North Atlantic Salmon
Fund (NASF), safnað 2.313.850.000
krónum, varla að menn kunni að
nefna slíkar tölur, til að kaupa upp
veiðiréttindi af sjómönnum sem
veiða lax í net sín víðs vegar á
norðurhveli jarðar.
Orri segist alla tíð hafa verið áhuga-
samur um laxinn. Hann var á sínum
tíma kjörinn formaður Laxárfélags-
ins við Laxá í Aðaldal og er stoltur
af því. Hann er þriðji formaður fé-
lagsins á 67 árum og er enn. Félagið
hefur haft ána á leigu frá 1940.
„Við sáum laxinn minnka með
hverju árinu, fækka, og þegar við
vorum að undirbúa fimmtíu ára af-
mæli félagsins í september 1989
og veltum við því fyrir okkur hvað
ætti að gera til að fagna því sagðist
ég vilja stoppa allar veiðar á laxi í
úthafinu. Ég hélt að það myndi taka
tvö til þrjú ár. En ekki óraði mig
fyrir því að þetta yrði tuttugu ára
fullt starf.“
Helstu fjölmiðlar hins vestræna
heims hafa fjallað um þetta átak
Orra. Hann er formaður í stjórn
margra veiðiklúbba um heim allan,
í tengslum við sjóði sem miða að
verndun vatnasvæða víða um Evr-
ópu, í Rússlandi, Kanada... „Já,
hingað og þangað. Við erum orðnir
„brand“ í tengslum við laxavernd.
Við söfnum peningum með ýmsum
hætti, biðjum áreigendur og stang-
veiðimenn sem hafa áhuga á þessu
verkefni um liðsinni, höldum laxa-
veislur, hátíðir þar sem við erum
með eitthvað til dýrðar laxinum og
fáum helst ríkt fólk til að koma og
leggja eitthvað af mörkum. Höld-
um gjarnan uppboð. Bjóðum þá upp
veiði sem annars er erfitt að kom-
ast í, stöng eða einhverja rauðvíns-
flösku. Ein flaska fór til að mynda
á eina og hálfa milljón í vetur. Var
reyndar Romanée-Conti frá 1971.
Nei, ég má ekki segja hver keypti.
Já, gerum sitthvað skemmtilegt til
að styðja þetta.“
Þó fjáröflunaraðferðir séu af ýmsu
tagi og skemmtilegar er það ekki
síst aðferðafræðin sem athygli
vekur. Hugmyndafræði sem Orri
kallar grænan kapítalisma. Hann
notar efnahagslausnir til að takast
á við vandamál sem snúa að lífríki
laxins.
„Við erum með allskonar verk-
efni sem varða það markmið okkar
að endurreisa villta laxastofna í
sögulega gnægð. Og það gerum við
fyrst og fremst með því að upp-
ræta allar veiðar í hafinu þar sem
þær eru stundaðar úr óaðgreindum
stofnum. Vísindaleg rök eru gegn
því að veiða lax í net í sjó,“ segir
Orri. Sem leggur á það áherslu að
upptaka neta í hafi sé í samlyndi við
sjómenn.
Sjómönnum er greitt úr sérstök-
um sjóði sem stofnað er til í við-
komandi landi. Úr honum er veitt til
annarra verka sem veiðimenn geta
snúið sér að. Þetta er því félagslegt
verkefni öðrum þræði. „Ekki að-
eins er þetta fyrir stangveiðimenn
sem fá fleiri laxa að njóta og verðið
hækkar heldur stórgræða neta-
veiðimennirnir einnig vegna verk-
efna sem gefa meira af sér. Hug-
myndin er að allir græði,“ segir
Orri og nefnir sem dæmi veiðimenn
Bjargvættur villta laxins
Í dag hlýtur Orri Vigfússon hin virtu Goldman-umhverfisverðlaun fyrir hvorki meira né minna en að
bjarga villta laxinum á norðurhveli jarðar frá útrýmingu. Allt að því. Aðferðafræði Orra er frumleg
– grænn kapítalismi. Orri hefur, í gegnum samtök sín NFSA, keypt markvisst upp laxveiðinet og veiði-
réttindi í hafi. Jakob Bjarnar Grétarsson ræddi við Orra um þessa baráttu sem nú hefur staðið í átján ár.
Aðalvandamálið með fiskveiðar í heiminum er að við
höfum drepið allt of mikið allt of lengi. Skiljum aldrei nóg
eftir. Ef við étum allt útsæðið erum við í slæmum málum.
KVENFRELSI ER OKKAR MÁL
Kolbrún Halldórsdóttir
1. sæti Reykjavíkurkjördæmi Suður
Auður Lilja Erlingsdóttir
3. sæti Reykjavíkurkjördæmi Suður
Þuríður Backman
2. sæti Norðausturkjördæmi
Alma Lísa Jóhannsdóttir
2. sæti Suðurkjördæmi