Tíminn - 19.06.1981, Blaðsíða 15

Tíminn - 19.06.1981, Blaðsíða 15
Föstudagur 19. júní 1981 19 menningarmál nnmng Þorkell Sigurbjörnsson Gunnar Reynir Sveinsson Atli Heimir Sveinsson Musica Nova - kirkjutónleikar ¦ Kunnugir segja, að ekki ein- asta sé tónlistarlif hér á landi hlutfallslega langfjölbreyttast og gróskumest á Norðurlöndum, heldur sé hér mest að gerast á svíði nýrrar og nUtimatónlistar, án tillits til höfðatölu. Enda er það mikið gleðiefn: að Musica Nova skuli nii vera upprisin eftir áratugs dauðadá. Siðan Musicu Novu leið hefur mikið vatn til sjávar runnið — tónlistarmenntun þjóðarinnar hefur f arið fram, og hUn vaxið að reynslu og þekkingu, og „ungu skáldin" sem þá höfðu tílhneig- ingu til að ofkrydda tilveruna, eru að verða miðaldra. Að visu hafa komið ungir menn i staðinn, en annað hvort þarf meira til að ganga fram af mönnum nU en þá, eða tónsmiðati'skan hefur breyst i rólegra horf. Allt um það, á kirkjutónleikunum i Kristskirkju hinn 10. jiini' var ekkert sérlega framiirstefnulegt að sjá eða heyra: þar var ekkert sem ekki hefði getað verið frá fyrri öld, eða jafnvel öldinni þar á undan. En ekki verra fyrir það. Tónleikarnir skiptust i tvennt: fyrst lék Ragnar Björnsson 10 sálmaforleiki eftir 6 tónskáld, þá Atla Heimi Sveinsson, Leif Þórar- insson, borkel Sigurbjörnsson, Gunnar Reyni Sveinsson, Ragnar Björnsson og Jón Nordal. Flestir eru forleikir þessir við gömul is- lensk sálmalög. Siðan söng kór, einsöngvari og orgel kantötu eftir Leif Þórarinsson — fióra sálma úr Bibliunni. Sálmaforleikirnir 10 eru áheyrileg li'til stykki. Þeir voru vist frumfluttir i Skálholti fyrir einu eða tveimur árum, en ég hafði ekki heyrt þá áður. Þarna er mikið um módiilasjónir og kró- matiu, rétt eins og hjá Wagner eða Berlioz, og „möguleikar orgelsins" aðrir en þeir, sem allir þekkja frá fornu fari, ekki reynd- ir til muna. Forleikirnir fóru lika vel i' þessu f rábæra umhverfi sem kaþolska kirkjan er — þessi bygg- ing væri Utaf f yrir sig ærin ástæða til að gerast kaþólikki, ef maður væri á annað borð áhugasamur um trúmál. Áður fyrr, þegar bróðir Ferdinand var á dögum, var steinninn ber og dökkur i kirkjunni, og þar var alltaf dimmt og drungalegt, eins og i gömlum gotneskum kirkjum i Evrópu. En siðar var hUn máluð að innan i ljósum lit, og léttara gler sett i gluggana, svo nU er bjart yfir kirkjunni. Og þarna er mjög góður hljómburður og án gjallanda, auk þess sem mér skilst að Frobeniusorgelið i Kristskirkju sé hið eina hér á landi, sem f rauninni komist á blað sem konsertorgel. Leifur Þdrarinsson mun hafa samið kantötuna „Risupp.ó guð" fyrirkirkjukór Akraness, sem fór i söngför til Þýzkalands i fyrra með hluta hennar, þann sem full- búinn var. Einsöngvari var Hall- dór Vilhelmsson, en einsöngvarar úr kór AgUsta AgUstsdóttir og Pétur 0. Jonsson; stjórnandi var Haukur Guðlaugsson en A. Cor- veiras organisti Svonatónlist nýt- ur sin stórvel i Kristskirkju — það var raunar þvi' likast, sem heilag- ur andi væri kominn i spilið á köflum, þegar Halldór var að syngja, þvi röddin virtist fylla kirkjuna og koma Ur öllum áttum i senn, en Eysteinn Asgrimsson segir einmitt um heilagan anda: Almáttigr guð, allra stétta yfirbjóðandi engla og þjóða, ei þurfandi stað né stundir, stað haldandi i kyrrleiks valdi, senn verandi Uti og inni, uppi og niðri og þar i miðju, lof sé þér um aldr og ævi, eining sönn i þrennum greinum. Halldór söng þarna veigamesta hlutverkið, en kórinn gerði lika vel svo unun var á að hlýða. Mönnum þótti þessi kantata Leif s hið magnaðasta tónverk, og það er skemmtilegt að kirkjukór Akranessskulihafa þann metnað að fá eitt vort meiriháttar tón- skáld til að semja fyrir sig sér- staka kantötu þegar hann fer Ut i heim til að syngja. Sigurður Stein- þrirsson skrifar um tónlist. Sumar á Kjarvalsstöðum Kjarvalsstaðir sumariö 81 Myndir: Jóhannes Kjarval. Austursalur. Eru til ósýndar Kjar valsmyndir? ¦ eg man ekki hversu langt er siðan seinasta Kjarvalssyningin á Kjarvalsstöðum var tekin ofan, en allavega var komiö mál til þess, a.m.k. fyrir okkur sem sækjum sýningar i höfuðborginni. Sömu myndir, sama sýning, verður á endanum svolitið þreyt- andi, jafnvel þótt sjálfur Kjarval sé á veggjunum, og þar sem safnið á ekki til skiptanna, er gott að hvila meistarann öðru hverju, þvi svo blossar hann upp i allri sinni dyrð eftir nokkra mánuði. Að þessu sinni eru 119 verk á sýningunni. Þær hafa allar verib þar áður, nema þrjár, ef ég fer rétt með, Dularfull blá mynd, önnur er af mosa og hin þriðja af dreng en það er andlitsmynd. 1 Vestursalnum er svo unga fólkið með sína hluti, silfur og gull. Það er oft örðugt að gera upp á milli myndlistarmanna og lista- manna yfirleitt. En það er þó ekki minnsti vafi á þvi, að Kjarval var i sinni tið einhver mesti málari þjóðar sinnar, og hann var og er henni allri mjög kær. Þab á þvi vel við að nota sumariö til þess að kynna verk hans með langri sýn- ingu. Þá koma margir ferðamenn til borgarinnar, ekki aðeins Ut- lendingar, heldur einnig fólk utan af landi, sem ékki á greiöan að- gang að góðum sýningum flesta daga. Og hvað okkur heimamenn varðar, þá er sU spurning áleitin, hvort borgin eigi ekki fleiri verk osýnd? Kjarval gaf Reykjavikurborg á sinum tima margar myndir, eða árið 1968, og einhvern veginn læð- ist sá grunur að manni, að þær hafi aldrei allar verið sýndar. Ef svo er, þyrfti endilega að koma þeim hið fyrsta á framfæri, til M vySi, ^' •¦¦«* ' "*^>m ¦ Jrihannes Kjarval málaði sin- ar myndir oft úti i nátuiiuiini. Hann málaði um allt land. Hér er mynd af listamanninum viö úti- vinnu. þessaðauka fjölbreytni á föstum syningum Kjarvalsstaða á verk- um hans. Einnig ætti Listasafn Islands aö hlaupa þarna undir bagga, þvi það á Kjarvalsmyndir lika. Já, og vel á minnst, það þyrfti endilega að auka samvinnu safna iReykjavik, þvi Utlendingar hafa sagt mér, að t.d. um helgar, séu söfninöllopind sama tima, þann- ig að ógjörningur er að komast yfir það að sjá þau á sama degi. Akureyringar munu hafa leyst þetta á þann máta að þeir haf a sin söfn opin þannig að menn geta gengið á söfnin i ákveðinni röð, þvi þau eru ekki Öll opin samtim- is. Hver var Kjarval? Það liggur i augum uppi, að auðvitað lifa listamenn aðallega i verkum sinum og einvörðungu eftir að þeir hverfa úr þessum heimi. íslenska þjóðin þekkir þennan mann Kjarval, eða þeir sem komnir eru yfir vissan aldur. Hann var stórbrotinn persónu- leiki.og fórsjaldan i miðjum hlið- um. Hann var rithöfundur og skáld og hann setti þvi ekki aðeins svip á samtið sina með málverk- um. Hann var goösögn, eða þjóö- saga lfka. Af því hefur áður veriö fundiö, að Kjarvalsstaðir viröast aðeins ætla að rekja einn þátt sögu hans, sum sé myndlistina. Ritmál og skáldskap lætur þaö liggja milli hluta, þott að visu sé borgin að tóta færan rithöfund skrá ævisögu hans. Hjörleifur Einarsson fæddur 28/11 1955 dáinn 27/5 1981 Kveðja frá Félagi starfs- manna Samvinnutrygginga og Andvöku FSSA ¦ Þau válegu tiðindi spurðust aO kvöldi þess 27. mai s.l. að litillar flugvélar með fjórum mönnum væri saknað. Vfðtæk leit var hafin — menn vonuðu og biðu. í hönd fóru sólarlausir dagar. Harmafregnin var staðfest — vélin haf ði farist og með henni mennirnir fjörir. Þjóðin öll er harmi slegin og tregar látna syni sina. En þungbærust og sárust er sorgin þeim er misstu ástvini sina. Við sem eftir lifum, eigum erfitt með að sætta okkur við það, þegar menn eru hrifnir burt mitt Ur dagsins önn. Menn i bldma lifsins, fullir af starfsorku og sem virðast eiga ólokið ótal verkefnum. Frammi fyrir slikum atburð- um finnum við vel hvað við er- um smá og vanmegnug. Við drjúpum höföi i auðmýkt og reynum að hugga okkur við að Hjörleifur og félagar hans hafi verið kallaðir til starfa að há- leitari og göfugri verkefnum en við i skammsýni okkar hugðum biöa þeirra okkar á meðal. HjörleifurEinarsson fulltrUi hjá Samvinnutryggingum var fæddurá Egilsstóðum 28. nóv- ember 1955, sonur sæmdar- hjónanna í Mjínesi i Eiðaþing- há, Laufeyjar Guðjónsdóttur, sem um margra ára skeið var barnakennari i sveit sinni og Einars Björnssonar bónda. Hann var yngstur sjö barna þeirra hjóna. Hjörleifur hlaut gottuppeldi á heimiliástrikra foreldra og i glöðum systkina- hópi. Hann hafði góða eölis- greind og hlautf arf mikinn fé- lagsmálaáhuga og sterka samfélagsvitund. Hann stund- aði nám á Eiðum en þaðan lá leið hans i' Verslunarskóla ís- lands, þar sem hann lauk prófi vorið 1974. Stundaði slðan framhaldsnám i Folkstone i Englandi um nokkurra mán- aða skeið. í janúar 1975 hóf Hjörleifur störf hjá Samvinnutrygging- um og starfaði þar siðan. Hann reyndist traustur starfs- maður, vann störf sin af heil- um hug, ábyrgð og áhuga, lagði sig fram. Hæfileikar hans voru lika dtviræðir og þvi voru honum f alin ábyrgðar- og tninaðarstörf bæði af fyrir- tækinu og starfsmönnum. Starfsmenn kusu hann for- mann starfsmannafélagsins i janúar 1980 og gegndi hann þvi starfi með sóma þar til hann lést, yngstur allra þeirra sem gegnt hafa iormennsku i fé- laginu frá stofnun. Hjörleifur var vel meðal- maður á vöxt, friöur sýnum og glaðlyndur, næmgeðja nokkuð og fljótur til, góðviljaöur og hafði þroska sér miklu eldri manna. í brjósti hans sló við- kvæmt og hlýtt hjarta. Hann var góöur félagi. Hjörleifur var kvæntur Höllu Björku Guðjónsdóttur frá Ytra-Gili i Eyjafirði. Mik- illi myndarkonu og áttu þau þrjá syni, Sigurð Birgi f. 24/6 1972, Einar f. 22/10 1977 og Guðjón f. 23/4 1979. Hjörleifur og Halla höfðu þrátt fyrir ungan aldur af hag- sýni og miklum dugnaði komið sér upp góðri ibUð að Lang- holtsvegi 14 og bUið sér og son- unum hlýlegt og fallegt heim- ili. Samstarfsmenn Hjörleifs hjá Samvinnutryggingafélög- unum kveðja kæran félaga og minnast hans meö virðingu og þökk. Við vottum aöstandendum hans, eiginkonunni ungu, sem nU verður að axla þungar byrðar.litlu sonunum þremur, foreldrum Hjörleifs, systkin- um hans og öðrum ættingjum og vinum, okkar dýpstu sam- úö. Við biðjum þess að Drottin huggi þá sem hryggöin slær. Minningin um góðan dreng lýsi þeim og ylji á dimmum dögum. Sigurður Þdrhallsson. Það er þvi rétt nU að nota tæki- færið og rekja lifshlaup þessa listamanns i örfáum orðum, fyrir þá sem ekki vita, en æviágrip Kjarvals er einnig i sýningar- skránni núna. Kjarval var fæddur i Efriey i Meðallandi 15. október árið 1885 en var alinn upp hjá fósturfor- eldrum i Borgarfirði eystra. Hann hét fullu nafni Jóhannes Sveinsson Kjarval og voru for- eldrar hans hjónin Sveinn Ingi- mundarson bóndi og kona hans Karitas Þorsteinsdóttir, en þau bjuggu i Meöallandi. Fjögurra ára að aldri, fór Kjarval I fóstur til móðurbróður sins Jóhannesar Jónssonar bónda i Geitvik og konu hans Guðbjargar Gissurar- dóttur. Þar var hann fram yfir fermingu. Stundaði hann siðan sjóm ennsku og fdr á skútum. A skutunum mun hann hafa gjört si'nar fyrstu myndir. Hann stundaði nám I Flensborgarskól- anum i'tvo vetur, er hann var um tvitugt, en um þessar mundir eru liðin 70 ár siöan Kjarval sigldi með togara til Englands og hóf listnám erlendis, en áður hafði hann numið af frumherjunum, Asgrimi Jdnssyni og Þórarni B. Þorlákssyni. Kjarval var einn vetur i Eng- landi aö horfa á Turner, en hélt siðan til Kaupmannahafnar, skutumaður, sem var að hefja listnám i' frægum skóla, Lista- akademiunni i Kaupmannahöfn, en þaðan lauk hann prófi árið 1928, og þar með Utskrifaður i lifið og starfið. Arin 1918-1920 dvaldist hann i Florens og Róm og árið 1928 i Paris. Frá 1920 var hann bUsettur á tslahdi, mest i Reykjavik, en þó dvaldist hann langdvölum við myndlistarstórf viöa um landið. Kjarval skilaði miklu lifsverki og enginn veit tölu mynda hans, sem eru slikum töfrum gæddar, að varla mun það hafa komið fyrir að þær væru ekki gæddar einhverjum sérstökum gúbs- neista. Hvort heldur þar var krot á servéttu, jólakort, ellegar oliu- málverk á striga. Hann var rausnarmaður alla tið og gaf Reykjavikurborg stór- gjöf af myndum árið 1969 sem áður sagöi og myndir hans eru Ut um allt, heima og erlendis. Hann lést i Reykjavik 13. april árið 1972. . Jónas Guð- mundsson skrifar um myndlist

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.