Morgunblaðið - 20.08.2006, Síða 34

34 SUNNUDAGUR 20. ÁGÚST 2006 MORGUNBLAÐIÐ
22. ágúst 1976: „Á Drangs-
nesi búa um 100 manns. Þetta
litla samfélag varð fyrir miklu
áfalli fyrir nokkrum dögum
þegar frystihúsið á staðnum
brann, sem var í raun og veru
eini vinnuveitandinn, sem ein-
hverju máli skipti. Þótt bruni
slíks frystihúss þyki kannski
ekki tíðindum sæta verða
menn að gera sér ljóst, að fyr-
ir þetta fámenna samfélag á
Ströndum getur bruni frysti-
hússins verið sambærilegt
áfall eða svipað, þegar um
fjárhagslega afkomu fólks er
að ræða og snjóflóðin á Nes-
kaupstað eða efnahagslegar
afleiðingar eldgossins í Vest-
mannaeyjum. Þess vegna ber
að gefa gaum að þeim vanda-
málum, sem fólkið á Drangs-
nesi á nú við að etja.“
. . . . . . . . . .
17. ágúst 1986: „Á árinu 1786
hófst saga Reykjavíkurkaup-
staðar, saga, sem lýkur ekki,
á meðan byggð helst á Ís-
landi.
Gildi Reykjavíkur fyrir ís-
lenskt þjóðlíf verður seint
metið til fulls. Þegar þéttbýli
var að myndast þar og annars
staðar, voru þeir margir hér á
landi, sem töldu þá þróun af
hinu illa og að hún myndi
spilla menningu og lífi þjóð-
arinnar. Þegar grannt er
skoðað, er ekki unnt að kom-
ast að annarri niðurstöðu en
þeirri, að sterk staða Reykja-
víkur sé forsenda fyrir því, að
hér þróist samfélag, sem sé
samkeppnisfært á al-
þjóðavettvangi, ef þannig má
að orði kveða. Samdóma álit
er, að þá hafi Íslendingum
farnast verst, þegar ein-
angrun þeirra var mest. Af-
nám einokunarinnar var mik-
ilvægt skref í þá átt að rjúfa
einangrunina. Nú má segja,
að framtíð blómlegrar byggð-
ar í landinu ráðist af því, að
hér sé unnt að skapa lífskjör í
alhliða skilningi, sem standist
samanburð við hin bestu kjör
í veröldinni.“
. . . . . . . . . .
18. ágúst 1996: „Í Morgun-
blaðinu í gær var frá því
skýrt, að finnska ríkisstjórnin
hefði ákveðið að lækka al-
menna tekjuskatta á lands-
mönnum og skera niður rík-
isútgjöld að auki um 2%.
Jafnframt verða orkuskattar
hækkaðir. Gert er ráð fyrir að
lækka tekjuskatta úr 36% í
34%. Í Bandaríkjunum hefur
hinn nýi forsetaframbjóðandi
repúblikanaflokksins, Bob
Dole, tilkynnt að hann muni
beita sér fyrir almennri 15%
lækkun skatta á þremur ár-
um. Jafnframt hefur hann
lagt til að skattfríðindi vegna
eftirlaunasparnaðar verði
aukin og nái til maka laun-
þega. Ennfremur að skattur
af söluhagnaði verði lækk-
aður úr 28% í 14%.“
Fory s tugre inar Morgunb laðs ins
Hallgrímur B. Geirsson.
Styrmir Gunnarsson.
Framkvæmdastjóri:
Ritstjóri:
STOFNAÐ 1913
Útgefandi: Árvakur hf., Reykjavík.
Aðstoðarritstjórar:
Karl Blöndal, Ólafur Þ. Stephensen.
Fréttaritstjóri:
Björn Vignir Sigurpálsson.
Á
kvörðun Valgerðar Sverr-
isdóttur utanríkisráð-
herra um áframhaldandi
og aukna þátttöku Ís-
lendinga í friðargæzlu á
Sri Lanka kallar á ítar-
legar umræður á Alþingi
um grundvallarstefnu
okkar Íslendinga varðandi þátttöku í friðar-
gæzlu og þróunarstarfi víða um heim. Slíkar
umræður hafa ekki farið fram og raunar erfitt
að átta sig á hvort og þá hvaða stefna hefur
verið mörkuð af hálfu ríkisstjórna í þessum
málum á allmörgum undanförnum árum eða
frá því að Ísland hóf þátttöku í svonefndri frið-
argæzlu.
Um allan heim er þörf á margvíslegri aðstoð
við þjóðir. Í sumum tilvikum er þörf á aðstoð
til að ganga á milli stríðandi fylkinga. Annars
staðar er þörf á aðstoð við að byggja upp
grunnþjónustu í samfélögum, svo sem að
tryggja nægt vatn og byggja upp skólastarf. Í
sjálfu sér má segja að um tvö ólík mál sé að
ræða, friðargæzlu og þróunaraðstoð, en þau
tengjast þó á þann veg að spurning er hvernig
við teljum þeim fjármunum bezt varið sem við
leggjum í aðstoð við þriðja heiminn.
Hvort hentar okkur Íslendingum betur?
Hvort höfum við meiri þekkingu á að blanda
okkur í hernaðarátök eða koma í veg fyrir að
hernaðarátök verði eða að finna vatn og
byggja upp skóla?
Svarið er nokkuð augljóst. Við búum ekki
við neina hernaðarhefð. Þótt einstaka Íslend-
ingar hafi tekið þátt í stríðum eða menntað sig
til þess er engin hefð fyrir því hér á Íslandi.
Það er fyrst nú á allra síðustu árum, þegar
ljóst hefur orðið að aðrir væru ekki tilbúnir að
taka þátt í vörnum Íslands nema að mjög tak-
mörkuðu leyti sem hljómgrunnur hefur skap-
azt fyrir því að efla annars vegar Landhelg-
isgæzluna og hins vegar sérsveitir lögregl-
unnar. Ekki til starfa á átakasvæðum úti í
heimi heldur til þess að hér væri til staðar sér-
þjálfað fólk sem gæti tryggt lágmarksviðbúnað
ef að okkur yrði sótt af hryðjuverkamönnum
sem eru á ferli um allan heim.
Íslendingar hafa verið sendir til starfa í
Afganistan þar sem ástandið er ótryggara en
víðast hvar í heiminum. Augljóst er að þegar
landsmenn okkar höfðu með höndum flug-
umferðarstjórn á flugvellinum í Kabúl klúðr-
aðist það verkefni m.a. vegna agaleysis. Um
það mál hafa aldrei farið fram þær opnu um-
ræður sem hægt er að gera kröfu til í opnu,
lýðræðislegu þjóðfélagi. Í öðru tilviki var orðið
ljóst að íslenzk bílasveit var í verulegri hættu í
norðurhluta Afganistan enda var sveitin kölluð
heim eða færð til. Í því tilviki hafa enn ekki
komið fram upplýsingar um aðstæður þar en
upplýsingar frá bílasveitamönnum, sem bárust
til Íslands, bentu til að þeir væru meiri vopn-
um búnir en gefið hafði verið til kynna. Í raun
hafa tvö verkefni í Afganistan farið úr skorð-
um án þess að nægilegar upplýsingar hafi
komið fram hér heima um hvað þar var á ferð.
Í sjálfu sér þarf engan að undra að slíkt hafi
gerzt. Fyrst og fremst vegna þess að við höf-
um enga reynslu af störfum við slíkar að-
stæður og byggjum ekki á þeirri hefð harðs
hernaðaraga sem þær þjóðir þekkja sem lengi
hafa tekið þátt í hernaði.
En það er ámælisvert og raunar furðulegt
að um þessi tilvik hafi ekki farið fram opnar
umræður á Alþingi þótt ekki skuli dregið í efa
að upplýsingar um þessi mál hafi komið fram í
trúnaði á fundum utanríkismálanefndar.
Það eru margar ástæður fyrir því að gera
verður kröfu til opinna umræðna um þessi mál
á Alþingi. Ein er sú að lýðræðisleg stjórn-
skipan okkar kallar á slíkar umræður. Ef við
Íslendingar ætlum að hefja virkan þátt í frið-
argæzlu á miklum átakasvæðum þar sem um-
talsverð hætta er á að íslenzkir friðargæzlu-
menn komi heim í líkkistum verður að taka
þær ákvarðanir fyrir opnum tjöldum enda
engin ástæða til annars. En jafnframt verða
þeir sem sendir eru til slíkra starfa og fjöl-
skyldur þeirra að vita að hverju viðkomandi
ganga. Og það er ekki endilega víst að svo hafi
verið. Það getur verið einfalt mál að taka
formlega ákvörðun hér heima um þátttöku í
slíkum störfum en öðru máli gegnir fyrir þá
einstaklinga sem allt í einu standa frammi fyr-
ir grafalvarlegum veruleika í fjarlægu landi.
Eru einhverjir talsmenn þess að við sendum
sérsveitarmenn til friðargæzlu í Líbanon?
Af þessum sökum verður að gera kröfu til
þess að fram fari almennar og opnar umræður
á Alþingi um þessi mál áður en lengra er hald-
ið og þar komi fram allar upplýsingar um það
sem vel hefur tekizt í þessum störfum og að
hvaða leyti sitthvað hefur farið úrskeiðis.
Sri Lanka
Á Sri Lanka ríkir
hættulegt ástand.
Svíar, Danir og Finn-
ar hafa kallað sitt fólk heim vegna þess að að
því steðjar sérstök ógn eins og fram hefur
komið. Ástandið á Sri Lanka eins og það birtist
okkur í fréttum er stórhættulegt. Þegar átök á
milli stríðandi fylkinga eru að fara úr böndum
getur allt gerzt og öll loforð frá stríðsaðilum
um að láta friðargæzluliða í friði geta reynzt
orðin tóm. Þetta eru ekki innihaldslausir spá-
dómar. Þetta er reynslan um allan heim af slík-
um störfum.
Engu að síður hafa utanríkisráðherra, rík-
isstjórnin öll og að því er virðist utanrík-
ismálanefnd komizt að þeirri sameiginlegu nið-
urstöðu að fjölga eigi Íslendingum við
friðargæzlu á Sri Lanka. Forsendan fyrir
þeirri ákvörðun sýnist vera sú sem Valgerður
Sverrisdóttir upplýsti í gær, föstudag, er hún
sagði: „Það sem mér finnst mikilvægast í þessu
sambandi er það að það er fullyrt að öryggi
okkar fólks verði tryggt og hér er í raun um
mannúðarstarf að ræða.“
Halldór Blöndal, formaður utanríkismála-
nefndar þingsins, segir í samtali við Morgun-
blaðið í dag, laugardag, að það sé sjálfsagt að
Íslendingar sinni áfram friðargæzlu á Sri
Lanka. Aðspurður segir hann að samkvæmt
sínum upplýsingum séu íslenzkir friðargæzlu-
liðar ekki í yfirvofandi hættu.
Þórunn Sveinbjarnardóttir, þingmaður Sam-
fylkingar, segir í samtali við Morgunblaðið:
„Viðbrögð okkar í Samfylkingunni eru þau að
við styðjum að Íslendingar hlaupist ekki undan
ábyrgð sinni á Sri Lanka.“
Að vísu bætir þingmaðurinn við að ef ástand-
ið versni þurfi að endurskoða þessa ákvörðun
og slík endurskoðun mundi þá ná til eftirlits-
sveitarinnar allrar en ekki bara Íslendinga.
Hvaðan skyldu ríkisstjórn og utanríkismála-
nefnd hafa fengið svona skotheldar tryggingar
fyrir því að friðargæzlusveitirnar á Sri Lanka
verði ekki illa úti í hernaðarátökum þar sem
geta orðið algerlega stjórnlaus? Ef þær trygg-
ingar eru frá stríðandi aðilum er auðvitað ljóst
að þær eru ekki pappírsins virði. Ef þær koma
frá Norðmönnum byggjast þær á mati þeirra á
stöðunni og traustleiki þeirra upplýsinga er þá
byggður á dómgreind þeirra sem meta stöðuna
á þann veg.
Það hafa margar þjóðir orðið fyrir því að
senda friðargæzluliða á vettvang hernaðarlega
átaka og orðið illa úti af þeim sökum. Það hef-
ur m.a. gerzt hjá Norðurlandaþjóðunum, sem
hins vegar eiga sér margra alda hernaðarhefð
og hafa kynnzt því oftar en einu sinni að missa
fólk í stríðsátökum.
Úr því að svo víðtæk pólitísk samstaða virð-
ist ríkja á Alþingi um að senda fleiri íslenzka
friðargæzluliða til Sri Lanka í stað þess að
kalla þá heim vegna þess stórhættulega
ástands sem þar ríkir er ástæða til að talsmenn
flokkanna geri ítarlegri grein fyrir því á hverju
þeir byggja þá afstöðu, ítarlegri en þá að segja
bara að það sé fullyrt að öryggi okkar fólks sé
tryggt.
Raunar væri fróðlegt að vita hvort það ríkir
jafn almenn samstaða um veru Íslendinga í
Afganistan og sýnist ríkja í þinginu um Sri
Lanka. Er það svo? Hafa engar spurningar
vaknað hjá nefndarmönnum í utanríkismála-
nefnd um atburðina í Afganistan? Hafa engar
spurningar vaknað hjá þeim um þá staðreynd
að lítil, afgönsk stúlka lét lífið vegna teppa-
kaupa Íslendinga í Kabú? Og bandarísk stúlka
að auki. Er þetta bara svo sjálfsagt mál að
engin ástæða sé til að stöðva við? Eða vopna-
búnað bílasveitar í norðurhluta Afganistan?
Er meiri metnaður í því fólginn fyrir okkur
Íslendinga að sinna störfum á átakasvæðum í
Afganistan og á Sri Lanka, sem við kunnum
ekkert til en að vinna í kyrrþey að því að finna
vatn og byggja upp skóla í Afríku?
Það er rík ástæða til að stjórnmálamenn í
öllum flokkum nemi staðar og íhugi á hvaða
leið þeir eru í ákvörðunum sínum um þessi
efni.
Í fótspor
kristniboðanna
Þetta mál liggur
nokkuð skýrt fyrir.
Við getum valið á
milli tveggja kosta.
Við getum valið þann kost, sem ríkisstjórn og
þing virðist vera að velja, að verja mannskap
og fjármunum í þátttöku í friðargæzlu á átaka-
svæðum sem við kunnum lítið til en mundum
vafalaust smátt og smátt öðlast ákveðna
NÝR FORMAÐUR
FRAMSÓKNARFLOKKS
Það er óvenjulegt ef ekki eins-dæmi að maður taki við for-ystu stjórnmálaflokks með
svo óvenjulegum hætti sem Jón
Sigurðsson, iðnaðar- og viðskipta-
ráðherra, gerir nú. Fyrir nokkrum
mánuðum kom engum til hugar að
hann hæfi bein afskipti af stjórn-
málum. Nú hefur hann bæði tekið
við ráðherrastarfi og forystu í
stjórnmálaflokki sem hefur lykil-
stöðu í íslenzkum stjórnmálum.
Kjör Jóns Sigurðssonar þýðir
fyrst og fremst ákveðinn stöðug-
leika í starfi Framsóknarflokksins.
Hann mun byggja á störfum Hall-
dórs Ásgrímssonar en augljóslega
laga þá stefnu sem Halldór fylgdi
að sjónarmiðum sem fram hafa
komið innan flokksins í Evrópu-
málum, náttúruverndarmálum og
fleiri málum. Kjör hans þýðir líka
að sá flokkskjarni sem verið hefur
kjölfestan í starfi Framsóknar-
flokksins í allmörg undanfarin ár
verður það áfram enn um skeið.
Kjör Jóns Sigurðssonar þýðir
líka stöðugleika í stjórnarsamstarf-
inu, alla vega fram að þingkosn-
ingum næsta vor.
Siv Friðleifsdóttir kemur sterk
frá þessu formannskjöri. Fylgi
hennar var mun meira en talið var
líklegt í byrjun. Hefði hún náð
kjöri hefði það leitt til miklu meiri
breytinga innan Framsóknar-
flokksins. Siv hefur ekki verið í
hópi nánustu samverkamanna Hall-
dórs Ásgrímssonar og sennilega
hefði alveg nýr hópur tekið við
Framsóknarflokknum hefði hún
verið kosin formaður flokksins.
Hins vegar er ljóst að taka verður
meira tillit til sjónarmiða hennar
innan flokksins eftir þetta flokks-
þing en áður.
Þrátt fyrir mikið umrót og mikl-
ar uppákomur síðustu mánuði hef-
ur Halldóri Ásgrímssyni tekizt að
skila Framsóknarflokknum frá sér
með farsælum hætti á þessu flokks-
þingi. Hann getur því verið vel
sáttur við formannstíð sína þegar
upp er staðið.
Það verður spennandi að fylgjast
með þeim breytingum sem Jón Sig-
urðsson á eftir að gera á stefnu
Framsóknarflokksins og framsetn-
ingu hennar. Hann hefur þegar
sýnt mikla útsjónarsemi í því og má
þá ekki sízt benda á þau skref sem
hann hefur nú þegar tekið til þess
að breyta ásýnd Framsóknar-
flokksins í stóriðju- og stórvirkj-
anamálum. Það hefur verið gert af
mikilli lagni og án þess að nokkrum
sárindum geti valdið hjá þeim sem
nú hverfa á braut.
Hið sama hefur verið að gerast í
Evrópumálum og fróðlegt verður
að sjá hvernig hinn nýi iðnaðar- og
viðskiptaráðherra tekur á þeim
málum sem varða viðskiptalífið í
landinu, stóru viðskiptablokkirnar
og fyrirferð þeirra í þjóðfélaginu.
Flest bendir til að Framsóknar-
flokkurinn hafi nú mikla möguleika
á að ná vopnum sínum á vígvelli
stjórnmálanna eftir að hafa verið í
erfiðri stöðu um nokkurt skeið. Í
því felst að flokkurinn ætti að hafa
alla burði til að endurheimta það
fylgi sem hann hefur verið að tapa.
Takist Framsóknarflokknum
undir forystu Jóns Sigurðssonar
það skapar það áhugaverða stöðu í
íslenzkum stjórnmálum. Þeir sem
hafa verið komnir langt með að af-
skrifa Framsóknarflokkinn sem
áhrifaafl í stjórnmálunum verða þá
að horfast í augu við nýjan veru-
leika sem getur skipt sköpum um
stjórnarhætti í landinu í framtíð-
inni.
Ástæða er til að óska Jóni Sig-
urðssyni til hamingju með góða
kosningu og skemmtilega innkomu
í heim stjórnmálanna.