Morgunblaðið - 20.08.2006, Qupperneq 46

46 SUNNUDAGUR 20. ÁGÚST 2006 MORGUNBLAÐIÐ
MINNINGAR
Það er ekki sjálfgefið aðeiga Guðs orð í heildsinni á móðurmálinu.Að baki slíku er langtferli og mikil vinna.
Leturgerð víkingatímans
nefndist rúnir og var óþjál til
mikilla skrifta. En þegar kirkjan
nemur land í Skandinavíu og þar
um kring, fylgdi latínustafrófið
með, sem við enn notum. Og þá
breyttist ýmislegt. Einstaka
bækur Ritningarinnar voru t.d.
þýddar á norrænu mjög
snemma. Og líkur benda til þess,
að fyrir árið 1200 hafi Nýja
testamentið meira að segja verið
komið á þá tungu.
Í ýmsum fornum ritum (s.s.
hómilíubókum, dýrlingasögum
og postulasögum) hafa einnig
varðveist tilvitnanir í Biblíuna.
Flestar eru þær í Gamla testa-
mentið úr Davíðssálmum, og
Jesaja, Orðskviðirnir og Fyrsta
Mósebók koma næst á eftir, í
þessari röð, en minni spámenn-
irnir reka lestina. Hvað Nýja
testamentið snertir er oftast
vitnað í guðspjöllin, og er Matte-
us þar í fylkingarbrjósti, en síð-
an Lúkas, Jóhannes og Markús.
Af bréfunum hafa Rómverjabréf-
ið og Korintubréfin vinninginn.
Erfitt er að kalla til sögunnar
öll þau ritverk, sem hafa að
geyma biblíutilvitnanir eða
lengri texta, enda fjöldinn gíf-
urlegur. En þó er Íslenska hóm-
ilíubókin oftar nefnd en hin. Um
400 sinnum er þar vitnað í eða til
rita Biblíunnar. Eru þýðing-
arbrotin sögð vera „með fal-
legum blæ og yfir þeim einhver
heillandi ferskleiki“. Bókin er
varðveitt í íslensku handriti frá
því um 1200, skrifuðu af ýmsum
höndum.
Einhver merkilegasta þýðing
eða biblíuútdráttur fyrri alda
hefur frá 17. öld borið nafnið
Stjórn. Ekki er vitað hvað það
merkir, en helst álitið að þar búi
undir „leiðsögn Guðs“. Um er að
ræða ákveðinn texta, er skiptist í
þrjá parta, upphaflega aðskilda.
Innihaldið er sögubækur Gamla
testamentisins (að hluta), ásamt
ýmsu uppfyllingarefni. Stjórn I
er talin vera frá því um 1300,
Stjórn II frá 13., 14. eða 15. öld,
og Stjórn III frá upphafi 14. ald-
ar. Varðveist hafa brot og stærri
kaflar úr mörgum Stjórn-
arhandritum, og þar eð gera má
ráð fyrir að einhver hafi alveg
glatast í tímans rás, er bersýni-
legt, að Stjórn hefur verið allút-
breidd. En nóg um það.
Af Davíðssálmum hefur varð-
veist bein þýðing eða „týpering“,
sem talin er gerð á árabilinu
1450–1500 og e.t.v. ætluð sem
hjálpartæki við latínunám, kenn-
ara eða nemanda til hægð-
arauka. Við skulum líta á 23.
Davíðssálm í þessari útfærslu,
enda er þetta elsta heila útgáfan
sem til okkar daga er komin, að
vitað sé:
drott(inn) stiornar mjer ok ecki mig skal
vanta /
j stad saudahus þar mig hann hefur sett /
yfir vatn endursadninsins hefur hann leitt
mig
sal / mína hann hefur snuít /
hann hefur leitt mig yfir stíjga rettletis
fyrir / nafn sítt /
sannliga ok ef eg skal ganga j mídium
skugga / daudans
eigi skal eg ottazt illa hluti fyrir þuí þu
med mjer ert /
vondur þínn ok stafur þínn þetta mig
huggad hefur /
þu tilreiddir j auglite mínu bord áá / mótí
þeim huerier hrella mig /
þu hefur smurt med vidsmiore hòfud mítt/
ok dryckur mínn druckinn giorandi huersu
dyrdligur hann er /
ok myskun þín skal fylgia mig ollum dog-
um / lifs míns /
ok ad eg byggí j husí dròttins j leingd /
daganna /
Á fyrri helmingi 16. aldar mun
ekki vera um að ræða neinar
prentaðar Biblíur (eða brot) úr
kaþólskum sið hér, aðrar en út-
lendar, nema ef vera skyldi Fjór-
ir guðspjallamenn, bók sem jafn-
an er kennd við Jón biskup
Arason. Um það mál er samt allt
á huldu.
Við siðbreytinguna færðist
aukinn kraftur í þýðingarstarfið.
Þar riðu á vaðið Gissur Ein-
arsson og Oddur Gottskálksson.
Lét hinn síðarnefndi útbúa fyrir
sig pall í fjósi í Skálholti og hóf
um veturinn 1536–1537 að snúa
Mattheusarguðspjalli. Ekki er
ljóst hvar næstu rit voru þýdd,
en hitt er vitað að um haustið
1539 er Oddur staddur í Dan-
mörku með þýðinguna fullgerða.
Eftir skoðun lærðra manna þar
bauð konungur að verkið skyldi
prentað, og var það gert í Hró-
arskeldu veturinn 1539–1540.
„Hid nya testament“ er elst
prentbóka á íslensku, sem um er
vitað og geymst hafa. Prentun
var lokið 12. apríl 1540.
Oddur hefur þekkt vel gamla
íslenska kirkjumálið og notað
það, en afrek hans er engu að
síður mikið, raunar ómetanlegt.
Um þetta leyti er íslensk tunga
nefnilega farin að spillast, í kjöl-
far viðskipta landsmanna við út-
lendinga, einkum Dani og Þjóð-
verja, og síðustu tvær aldir þar á
undan hafði lítið verið frumsamið
á íslensku.
Páll E. Ólason heldur því
fram, að víða í þýðingu Odds séu
kaflar á svo fögru máli, að hik-
laust megi „skipa honum á bekk
með þeim, sem bezt rita íslenzku
í sundurlausu máli um hans daga
og jafnvel þótt víðara svið sé
tekið, bæði fyrir og eftir“.
Nýjatestamentisþýðingu Odds
tók Guðbrandur biskup Þorláks-
son svo upp nálega óbreytta í
fyrstu biblíuútgáfu okkar, sem út
kom 1584. Um hana verður
fjallað í næsta pistli.
Þýðingar helgar
sigurdur.aegisson@kirkjan.is
Innan skamms mun-
um við eignast nýja
biblíuþýðingu. Var
útkoma hennar á
þessu ári löngu
ákveðin, vegna af-
mæla biskupsstól-
anna í Skálholti og
að Hólum. Sigurður
Ægisson mun af því
tilefni rekja hér á
næstu vikum sögu ís-
lenskra biblíuútgáfa.
HUGVEKJA
✝ Herdís Guðjóns-dóttir fæddist á
Kýrunnarstöðum í
Hvammssveit 12.
maí 1916. Hún lést
á hjúkrunarheim-
ilinu Droplaugar-
stöðum 24. júlí. For-
eldrar hennar voru
Guðjón Ásgeirsson,
f. 3. júní 1875, d. 20.
apríl 1970, og Sig-
ríður Jónsdóttir, f.
3. júní 1875, d. 11.
janúar 1946. Systk-
ini Herdísar voru
Svava Jónea, f. 1903, d. 1989,
Þuríður, f. 1905, d. 1985, Unnur,
f. 1907, d. 2006, og Jón Emil, f.
1913, d. 1988.
Hinn 1. nóvember 1945 giftist
Herdís Haraldi Sigurðssyni múr-
arameistara, f. 10. júlí 1902, d. 27.
apríl 1967. Þau bjuggu allan sinn
búskap á Njálsgötu 90 og þar bjó
Herdís í nær 60 ár. Þau hjónin
eignuðust þrjú börn. Þau eru:
Sigríður, f. 1946, gift
Magnúsi Jósefssyni,
f. 1945, og eiga þau
fjórar dætur; Auður,
f. 1949, d. 2002, var
gift Þorvaldi Erni
Árnasyni og eiga
þau einn son; og Sig-
urður Guðjón, f.
1952.
Herdís ólst upp til
tvítugsaldurs á Kýr-
unnarstöðum. Hún
stundaði nám við
Húsmæðraskólann á
Staðarfelli veturinn
1934-1935. Frá 1936 var Herdís að
mestu leyti búsett í Reykjavík, en
dvaldist ætíð á Kýrunnarstöðum á
sumrin. Í Reykjavík fékkst Herdís
m.a. við störf á saumastofu en að-
alstarfsvettvangur hennar í 30 ár
var við þrif í skólum og á Lög-
reglustöðinni við Hlemm.
Útför Herdísar var gerð frá
Fossvogskapellu 2. ágúst, í kyrr-
þey að ósk hinnar látnu.
Nú hefur þú, elsku amma, kvatt
okkur í hinsta sinn. Þó að burtför
þín hafi legið í loftinu um nokkurn
tíma er alltaf sárt að kveðja. Við
huggum okkur við þær góðu minn-
ingar sem við eigum um þig frá
Njálsgötunni og síðustu árin á
Droplaugarstöðum og trúum því
að núna sértu komin til Auju
frænku og afa og hver veit nema
að þú hafir fundið hana Skottu
þína líka. Heitt súkkulaði, kleinur
og pönnukökur eru það fyrsta sem
kemur upp í huga okkar systranna
þegar við hugsum til baka um þig.
Alltaf varstu komin inn í eldhús og
byrjuð að bræða súkkulaði í potti
þegar við rákum inn nefið á Njáls-
götunni. Svo sastu í stólnum þín-
um við gluggann inni í stofu og
heklaðir fallegt lopateppi í róleg-
heitunum. Það eru ófá teppin sem
þú hefur heklað fyrir okkur og eru
þau okkur dýrmæt. Þú varst vissu-
lega handlagin og alltaf tilbúin að
aðstoða aðra en vildir sem minnst
láta hafa fyrir þér. Þú hafðir
lúmska kímnigáfu og varst dugleg-
ust við að gera grín að sjálfri þér.
Elsku amma, þú varst orðin
þreytt undir lokin og kveðjum við
þig núna með tár í augum en gleði
í hjarta vitandi að nú hefur þú
loksins öðlast frið og ró.
Elsku Siggi, þú varst hægri
hönd ömmu og hugsaðir vel um
hana fram á síðustu stundu. Megi
Guð styrkja þig í sorginni.
Auður, Herdís, María
og Snæfríður.
Okkur systkinin langar að minn-
ast Dísu móðursystur okkar sem
látin er í hárri elli í Reykjavík.
Hún var yngsta systir mömmu
okkar og ætíð var tilhlökkunarefni
þegar von var á henni vestur á
sumrin. Hún vék alltaf að okkur
einhverju góðgæti eða smáhlutum
sem gladdi okkur systkinin.
Hún flutti ung til Reykjavíkur
og bjó alla sína tíð á Njálsgötunni
þar sem við systkinin komu æði
oft í heimsókn enda Dísa mjög
gestrisin, alltaf með heimabakað
kaffibrauð og dúkað borð. Dísa
var mikill dýravinur og hafði alltaf
kött á heimili sínu og hugur henn-
ar var oft hjá dýrunum í sveitinni,
sérstaklega á vorin þegar sauð-
burður var. Þannig voru æsku-
stöðvarnar hennar ofarlega í huga
og hún fylgdist vel með lífinu í
sveitinni.
Dísa var hörkutól til vinnu og
gaf sér aldrei neitt eftir enda sam-
viskusemin í fyrirrúmi. Hún var
líka af þeirri kynslóð sem þannig
hugsaði og upplifði miklar breyt-
ingar. Dísa var mjög glaðvær per-
sóna og stutt var í brosið hjá
henni ef hún sá eitthvað skondið.
Hún lét ekki mikið fyrir sér fara
en hún las mikið um dulræn efni
og hafði mikinn áhuga á þeim.
Jafnframt var skáldsögulestur
hennar helsta afþreying. Hún var
mikil handavinnukona og saumaði
mikið út og gjarnan sat hún við
saumavélina þegar gesti bar að
garði. Dísu verður líka þakkað
fyrir það að fjölskyldan átti alltaf
athvarf hjá henni þegar einhver
kom úr sveitinni og stoppaði við í
Reykjavík.
Að lokum viljum við kveðja Dísu
frænku okkar með þakklæti fyrir
liðna tíð og kærleika í okkar garð.
Trúðu á tvennt í heimi,
tign sem hæsta ber:
guð í alheims geimi,
guð í sjálfum þér.
(Steingr. Thorst.)
Systkinin frá Kýrunnarstöðum.
HERDÍS
GUÐJÓNSDÓTTIR
✝ Valgerður BáraGuðmundsdóttir
fæddist í Bolungavík
20. febrúar 1936.
Hún lést á Landspít-
alanum við Hring-
braut hinn 17. júlí
síðastliðinn. For-
eldrar hennar voru
hjónin Guðfinna
Rannveig Gísladótt-
ir, f. 8. janúar 1912,
d. 30. nóvember
1981, og Guðmundur
Ágúst Jakobsson,
skipstjóri og síðar
bókaútgefandi Ægisútgáfunnar, f.
26. febrúar 1912, d. 20. júní 1985.
Systkini Valgerður Báru eru: a)
Arnar Guðmundsson, f. 1. október
Kona hans er Bonnie Laufey Dupu-
is, f. 23. mars 1954. Börn þeirra eru
María Sjöfn, Styrmir Þór, Valgerð-
ur Bára, Jón Baldur, Bragi og Héð-
inn. Sambýlismaður Valgerðar
Báru yngri er Agnar Angantýsson,
og börn þeirra eru Ásdís Laufey og
Arnþór Máni.
Valgerður Bára starfaði lengst
af við skrifstofustörf og vann auk
þess á ferðaskrifstofunni Útsýn og
var fararstjóri hjá Orlofi hús-
mæðra. Hún söng með ýmsum
hljómsveitum í Reykjavík, og einn-
ig m.a. í Þjóðleikhúskórnum og
Pólýfónkórnum.
Valgerður giftist Ágústi Odds-
syni en þau skildu 1969. Hún giftist
Jóni Oddssyni hrl. 1977. Hann var
fæddur 5. janúar 1941 og dó 22.
október 1999. Fljótlega eftir andlát
Jóns flutti Valgerður Bára á æsku-
stöðvarnar í Bolungavík og bjó á
Hafsteinsstöðum til dauðadags.
Útför Valgerðar var gerð í kyrr-
þey að hennar eigin ósk.
1930, kona hans er
Sólveig Kristjánsdótt-
ir. b) Theódór Jakob
Guðmundsson, f. 2.
ágúst 1944, kona hans
er Björk Guðmunds-
dóttir. c) Soffía Guð-
mundsdóttir, f. 15.
október 1948, maður
hennar er Ásgeir Elí-
asson. d) Gíslína Guð-
mundsdóttir, f. 25.
september 1951, mað-
ur hennar er Harald-
ur Dungal.
Valgerður Bára
giftist Baldri Hólmgeirssyni, leik-
ara og blaðamanni, 1954 en þau
skildu 1962. Þau eignuðust soninn
Guðmund Baldursson árið 1954.
Þú varst einstök, ráðagóð, okkur
fyrirmynd og hvatning.
Þín góðu ráð munu fylgja okkur
alla tíð.
Þín er sárt saknað.
Með hinstu kveðju.
Þín barnabörn
Valgerður Bára, Jón Baldur,
María Sjöfn og Styrmir Þór.
Gengin er elsku fallega systir mín,
Valgerður Bára Guðmundsdóttir.
Hvað er líf og hvað er heimur?
Klæddur þoku draumageimur,
þar sem ótal leiftur ljóma,
er lifna, deyja og blika um skeið.
Hvað er frægð og hreysti manna?
Hvað er snilli spekinganna?
Það er af vindi vakin alda,
er verður til og deyr um leið.
Allt sem lifir, lifa girnir;
lífið heli móti spyrnir,
– þegar lífsins löngun hverfur,
lífið er eðli sínu fjær.
Hetjan, sem vill heldur deyja,
en harðstjórans undir vald sig beygja,
lífi sínu ei lifað getur
lengur en meðan sigrað fær.
Þú af draumahimni háum
hjúpuð ljóma fagurgljáum
ón á lífsins ægi fellir
undurbjartan geislastaf;
af þínum ljóma ávallt allar
öldur lífs, sem rísa og falla,
sækja fram í sjálfan dauða,
seiddar þínu brosi af.
(Kristján Jónsson)
Blessuð sé minning þín.
Þín systir
Soffía Guðmundsdóttir
(systa Dedda).
Mín elskulega vinkona Vala Bára
hefur kvatt. Hún lést 17. júlí síðastlið-
inn. Eftir að hún fékk úrskurð í mars
á þessu ári, að hún ætti ekki langt eft-
ir, afþakkaði hún alla meðferð og hélt
strax heim til Bolungavíkur, þar sem
hún vildi vera sem lengst áður en hún
skildi við. Hún lést á Landspítalanum
eftir hálfs mánaðar legu.
Fyrstu 16 ár ævi sinnar bjó hún í
Bolungavík í góðu skjóli foreldra
sinna ásamt systkinum sínum. Þar
átti hún góð ár, tók sér ýmislegt fyrir
hendur eins og t.d. var hún kokkur til
sjós og vann í byggingarvinnu hjá föð-
ur sínum eitt sumar. Síðan breytast
aðstæður, faðir hennar veikist og fjöl-
skyldan flytur suður. Þá hefst nýr og
fjölbreyttur kafli í lífi hennar. Hún
starfaði við skrifstofustörf á daginn,
en varð vinsæl dægurlagasöngkona á
kvöldin og söng í Gúttó og fleiri stöð-
um. Svo bættist við klassískur söngur
og söng hún í nokkur ár í Þjóðleiks-
húskórnum. Síðan fór hún til Kaup-
mannahafnar í söngnám hjá Stefáni
Íslandi. Söngur og tónlist var stór
þáttur í lífi hennar. Hún elskaði að
ferðast og gerði mikið af því í gegnum
árin. Einu sinni þegar hún var í fríi á
Spáni var henni boðið að taka þátt í
Evrópukeppni í sjóstangaveiði, sem
hún gerði og varð hvorki meira né
minna en Evrópumeistari í þeirri
keppni. Ekkert mál. Faðir hennar
gerðist bókaútgefandi hér fyrir sunn-
an og á þeim árum þýddi hún fjölda
bóka fyrir forlagið. 1970 fór hún að
vinna á ferðaskrifstofunni Útsýn og
þar kynntumst við. Þar var hún beðin
að vera fararstjóri í ýmsum ferðum
sem hún leysti vel af hendi og var
henni til yndisauka. Það vafðist aldrei
VALGERÐUR BÁRA
GUÐMUNDSDÓTTIR