Sjómannablaðið Víkingur - 01.09.2002, Blaðsíða 32

Dyrhólaeyjarvítinn var byggður árið 1927. Guðjón Samúelsson húsameistari ríksins gerði frum-
teikningar að vitanum en Benedikt Jónasson verkfrceðingur útfœrði þœr í það horf sem byggt
var eftir. Dyrhólaeyjarviti er landtökuviti og Ijósmesti viti landsins. Þar varfyrsti radíóviti
landsins settur upp árið 1928. Tœkið var af Telefunken-gerð og keypt i Berlln. Tvö loftnestmöst-
ur voru sett upp norðan við vitabygginguna vegna þess og sést annað þeirra á myndinni.
ljóshúsi sem smíðað var i Stokkhólmi og í
Hafnarnesvitann í Fáskrúðsfirði sent
byggður var sama ár af hafnarsjóði Fá-
skrúðsfjarðar var sett steinolíutæki frá
Danmörku.
Árið 1913 voru byggðir vitar á Bjarg-
töngum, Kálfshamarsnesi við Húnaflóa,
Skagatá og Flatey á Skjálfanda. Þetta voru
allt gasvitar, allir inniluttir og allir úr
járni. Sumir þessara fyrstu vita voru ckki
mikil mannvirki, raunar aðeins ljóshús
með plássi fyrir gashylki. Þannig var til
dæmis Kálfshamarsvitinn frá 1913 aðeins
ljóshús úr steypujárni, og sama gegnir um
Bjargtangavitann. Bæði þessi ljóshús eru
enn í notkun. Ljóshúsið af Kálfshamars-
nesi er nú á Straumnesvita i Sléttuhlíð en
fyrrum Bjargtangaviti er nú Hvaleyrarviti í
Hvalfirði.
Fyrstu járnvitarnir voru að öllu leyti
smíðaðir erlendis. Vitatækin og ljóshúsin í
Stokkhólmi en járngrindurnar ýmist í
Danmörku eða Noregi, þar sem Krabbe
bauð þessi verk út, en linsurnar voru
flestar frá framleiðandanum Barbier Bern-
ard et Turenne í París. Eftir 1913 voru
járngrindavitarnir smíðaðir hér á landi, á
verkstæði Vegagerðarinnar við Klapparstíg
í Reykjavík sem einnig var kallað Lands-
sjóðsverkstæðið. í fyrstu voru einungis
járngrindurnar smíðaðar hérlendis en eftir
að vélsmiðjan Hamar tók til starfa var far-
ið að steypa þar ljóshús úr pottjárni. Ljós-
húsin voru í fyrstu hnoðuð og skrúfuð
santan en síðan logsoðin og mun þeirri
aðferð fyrst hafa verið beitt við smíði vit-
ans sem reistur var í Grímsey á Stein-
grímsfirði og smíðaður var á Landssjóðs-
verkstæðinu við Klapparstíg árið 1914.
ÁHRIF FYRRI HEIMSSTYRJALD-
AR Á VITABYGGINGAR
Þegar fyrri heimsstyrjöldin hófst sumar-
ið 1914 voru vitabyggingar að komast á
allgott skrið og var útlit fyrir að með því
að nota sænsk gastæki, járngrindur og
franskar vitalinsur mætti fjölga vitunr á Is-
landi umtalsvert á komandi árum. Erfið-
leikar við að afla vitatækja og byggingar-
efnis á heimsstyrjaldarárunum fyrri urðu
til að breyta þessu nokkuð.
Fyrsta stríðsárið, 1914, stóð til að
byggja þrjá innsiglingarvita við Stein-
grímsfjörð og var það gert að kröfu
norska skipafélagsins Det Bergenske
Dampskibsselskab, sem þá hafði gert
samning við íslensk stjórnvöld um sigl-
ingar milli Noregs og íslands, og voru
skipstjórar félagsins hafðir með í ráðum
um gerð og staðsetningu vitanna. Vitinn í
Grímsey á Steingrimsfirði var stærstur og
í honum átti að vera linsa, en vegna
stríðsins tókst ekki að fá hana til landsins
og var jrá uppsetningu allra vitanna slegið
á frest.
Stríðið olli því einnig að nothæft járn í
vitagrindur varð torfengið. Til stóð að
byggja járngrindavita á Straumnesi og Sel-
vogstanga árið 1917 og var keypt í þá járn
frá Skotlandi en það reyndist svo lélegt að
ekki þótti nokkur leið að notast við það
og skrúfboltarnir sem á boðstólum voru
engu betri. Var brugðið á það ráð að panta
smíðajárn frá Bandaríkjunum, sem þótti
prýðilegt smíðaefni, en það kom ekki til
íslands fyrr en um það leyti sem stríðinu
var að ljúka.
Skortur á efni og tækjum á árum fyrri
heimsslyrjaldarinnar auk verulegrar lækk-
unar á tekjum af vitagjaldi, sem hafði ver-
ið lagl á til að standa straum af kostnaði
við vitakerfið, varð þannig til þess að
hægja verulega á uppbyggingu vitakerfis-
ins en ekki gekk þó allt á hinn lakari veg
þessi árin. Undir lok stríðsins kom fram
hjá Gasaccumulator ný gerð gasvita, svo-
kallaður glóðarnetsviti í stað opins
gasloga. Krabbe kynntist þessari gerð vita
veturinn 1916-1917 í ferð til Stokkhólms
sem hann fór raunar til að kynna sér
þokulúðursstöðvar, en í ráði var að koma
upp þokulúðri á Dalatanga, sem síðar var
gert.
Glóðarnetsvitarnir höfðu þann megin-
kost að gefa miklu rneira ljós með sömu
eða svipaðri gasnotkun og eldri vitar og
Krabbe þóttist strax sjá að gotl gagn
mætti hafa af þeim á íslandi. Hann lagði
því til kaup á læki af þessari gerð til að
setja í Grótluvitann til reynslu, enda væri
sá viti vel til þess fallinn vegna þess hve
nærri hann var Vitamálaskrifstofunni.
Glóðarnetstæki voru sett upp í Gróttu og
einnig í Akranesvitanum sem var tekinn í
gagnið árið 1918.
Akranesvitinn eldri er steinsteyptur, en
upphaflega hafði verið gert ráð fyrir að
byggja þar járngrindavita. Af þvi varð ekki
vegna skorts á smíðajárni og var þá gripið
til steinsteypunnar. Efni í ljóshúsið fékkst
32 - Sjómannablaðið Víkingur